Tenzih Bağlamında Hüsün-Kubuh Meselesine Bir Bakış
Öz
Hüsün-kubuh meselesi insanların fiilleri ve Allah’ın şeriatı bağlamında değerlendirilen konulardan biridir. Çalışmada hüsün-kubuh konusunun kökenleri üzerine ve kelâm ekollerinin konu hakkındaki görüşleri tenzih bağlamında değerlendirilmiştir. Hüsün-kubuh meselesinde erken dönem kelâmından müteahhirûn dönem kelamına kadar birçok görüş mevcuttur. Bunlardan Eşʿarî ve Mâtürîdîlik ile Muʿtezile üzerine mukayeseli bir analiz konunun daha sağlıklı anlaşılmasında yararlı olacaktır. Araştırmada itikâdî mezheplerin temel görüş ve dayanaklarına kendi kaynaklarından referans vererek ulaşılmıştır. Hüsün-kubuh konusunda genel olarak kelam ekolleri varlığı Allah’ın bilgisi ile eş değer kılarak okuyan Ehl-i Hadis anlayışı ve Allah’ın insana doğru ile yanlışı ayırt edebilecek kudreti verdiği araç olan akıl ile de bilinebileceğini savunan Ehl-i Rey tarzında yaklaşmışlardır. Ancak aklın iyi ya da kötü konusundaki öncülleri ile vahyin öncülleri arasında bir ayrım yapmanın muhtemel sonuçlarından hareketle Ehl-i Reyin düşüncesinin daha tutarlı olduğu düşünülebilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdülcebbâr, el-Ḳâḍî Ebü’l-Hasen el-Hemedânî. el-Muġnî fi ebvâbi’t-tevḥîd ve’l-ʿadl. nşr. Ḫudr Muḥammed Nebha. 20 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye. 2010.
- Abdülcebbâr, el-Ḳâḍî Ebü’l-Hasen el-Hemedânî. Kitâbü’l-mecmû’il-muḥît bi’t-teklîf. 3 Cilt. thk. Jane Peters. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye. 1986.
- Abdülcebbâr, el-Ḳâḍî Ebü’l-Hasan el-Hemedânî. Şerḥu’l-Uṣûli’l-Ḫamse – Muʿtezile’nin Beş İlkesi. 2 Cilt. çev. İlyas Çelebi. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. 2013.
- Âmidî, Ebü’l-Ḥasen Seyfüddîn Alî b. Muḥammed b. Sâlim es-Sa‘lebî. Ebkâru’l-efkâr fî uṣûli’d-dîn. 3 Cilt. thk. Aḥmed Ferîd el-Mezîdî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
- Arslan, Hulusi. “Ahlaki Değerlerin Nesnelliği ve Öznelliği Açısından Muʿtezile ve Eşʿarîlik”. Hikmet Yurdu 19/1 (Haziran 2016), 9-19. https://doi.org/10.17540/hikmet.20161715433
- Aslan, İbrahim. Kâdî Abdücebbâr’a Göre Dinin Akli ve Ahlakî Savunusu. Ankara: OTTO Yayınları, 2014.
- Baġdâdî. Ebû Manṣûr Abdülḳâhir b. Ṭâhir b. Muḥammed et-Temîmî. Uṣûli’d-Dîn - Ehli Sünnet Akâidi. çev. Ömer Aydın. İstanbul: İşaret Yayınları 2015.
- Baġdâdî. Ebû Manṣûr Abdülḳâhir b. Ṭâhir b. Muḥammed et-Temîmî. Mezhepler Arasındaki Farklar. çev. E. Ruhi Fığlalı. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 10. Basım, 2014.
- Bardakoğlu, Ali. “Husn-Kubh Konusunda Aklın Rolü ve İmam Mâtürîdî”. Erciyes Üniversitesi ilahiyat Fakültesi Dergisi. 4 (1987), 59-76.
- Bardakoğlu, Ali. “İstihsan“. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Ankara: TDV Yayınları, 2001), 23/339-347.
