Bir Katl Davası Işığında Cebel-i Lübnan’da Tanzimat Hukukunun Dürzî Kimliğine Yansıması
Öz
Osmanlı yönetiminin Tanzimat’ı ilanı, temelde merkezileşmeyi öngörmekle birlikte modern bir Devlet kurma çabasını da temsil ediyordu. Bu nedenle Kasım 1839’da ilan edilen ferman, bir anlamda Devletin iç ve dış kontrolünün zayıflığının 18. yüzyılda belirginleşmeye başlamasından sonra yeni yasalar ile güvenliği sağlamak, yolsuzluğa son vermek, vergilendirmeyi ve askerliği düzene sokma çağrısıydı. İmparatorluğun siyasi, askeri ve idari alanda yaptığı bu devrimin en büyük payını da hukuki sistem oluşturmuştu. Tanzimat’ın yarattığı yeni hukuki çehreyi taşraya özellikle de Cebel-i Lübnan gibi mezhep hukukunun etkili olduğu bir bölgeye oturtturmak ise kolay olmadı. Bu noktada bölgenin en önemli mezhep gruplarından biri olan Şiî Dürzîlerin kendilerini yeniden tanımlama çabaları bölgenin diğer önemli mezhep grubu olan Katolik Mârûnilerle çatışmaların yanı sıra Devletle olan ilişkileri bağlamında hukuk-kimlik çerçevesinde de kendisini gösterdi. Cebel-i Lübnan’daki güç mücadelesinin önemli aktörlerinden olan Dürzîlerin dönüşen hukuki statüleri bir yandan Devlet- toplum ilişkilerinin boyutunu ortaya çıkarırken, diğer yandan Tanzimat reformlarının üzerinde durduğu “Osmanlılık” kimliğinin Cebel-i Lübnan’daki karşılığının ne olduğu sorusunun sorulmasına neden oldu.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abu-Husayn, Abdurrahim. The View from İstanbul: Lebanon and the Druze Emirate in the Ottoman Chancery Documents, (1546–1711). Centre for Lebanese Studies in association with I.B. Tauris Publishers London, New York, 2004.
- Abu-Izzeddin, Nejla M. The Druzes: A New Study Of Their History and Faith. Leiden: E.J. Brill, 1984.
- Ḥaysami, Ḥasan. el-Murâsalatü’l-ictimâ’iyye ve’l-iḳtiṣâdiyye li zu’amai Cebel-i Lübnan ḫilali ṡelâseti’l-ḳurun. Beyrut: y.y. 1979 - 1980.
- Bağlıoğlu, Ahmet. İnanç Esasları Açısından Dürzîlik. Ankara Okulu Yayınları, Ankara, 2004.
- Bağlıoğlu, Ahmet - Ünalan, Sıddık. Ortadoğu’da Marjinal Bir Topluluk Dürzîler: Son Rapor. Elazığ: Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 2005.
- Beşşur, Emel Mihail. Suriye ve Lübnan fi aṣri’l-ıṣlahi’l-Osmani: Ḥaḳâbetü’t-Tanzimat min seneti 1840 ilâ 1880. Trablus: el-Müessesetü’l-Hadise li’l-Kitâb, 2006.
- Bingöl, Sedat. Tanzimat Devrinde Osmanlıda Yargı Reformu: Nizamiye Mahkemelerinin Kuruluşu ve İşleyişi 1840-1876. Eskişehir, Anadolu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, 2004.
- BOA, Osmanlı Arşivi, Bâbıâli Evrak Odası Gelen Giden Defterleri [BEO, GG] 1013.
- BOA, Osmanlı Arşivi, Mühimme Defterleri [A. DVNS. MHM.d], No. 44, Gömlek No. 191.
- BOA, Osmanlı Arşivi, Mühimme Defterleri [MD], No. 29, Gömlek No. 70,25.
