Ebû Mihnef’ten Ebû İshâk el-İsferâyinî’ye Arapça Bir Maktelin Anatomisi: Nûru’l-‘Ayn fî Meşhedi’l-Hüseyn Üzerine Bazı Tespitler
Öz
Nûru’l-‘ayn fî meşhedi’l-Hüseyn George Kanazi’nin dil açısından araştırdığı ve Kerbelâ olayının folklora yansıması olarak değerlendirdiği makalesi istisna edilirse, kaynak değeri akademik incelemeye tabi tutulmamış Arapça maktellerdendir. 19. yüzlılın sonlarından itibaren ondan fazla baskısının yayınlanmasına rağmen henüz tenkitli neşri yapılmamış Nûru’l-‘ayn fî meşhedi’l-Hüseyn, gerekli incelemeye tabi tutulmadan ve literal ifadelerden yola çıkılarak ilmî camiada Şâfi‘î-Eş‘arî alimi Ebû İshâk el-İsferânî’ye (ö. 418/1027) ait bir maktel olarak kabul edilmiştir. Bu araştırmada veri analizi yöntemi kullanılarak Nûru’l-‘ayn fî meşhedi’l-Hüseyn’in Ebû İshâk el-İsferâyinî’ye nisbet edilmesi süreci araştırılacak, müellifin biyografisi ve mevcut eserleri bağlamında maktelin kendisine ait olma durumu incelenecektir. Ardından karşılaştırmalı analiz yöntemi kullanılarak Nûru’l-‘ayn fî meşhedi’l-Hüseyn’ın ve devamı olarak yazma ve matbu nüshalarında kendisini takip eden Kurretü’l-‘ayn fî ahzi sâri’l-Hüseyn’in Ebû Mihnef’e (ö. 157/773) nisbet edilen aynı konulu iki eser olarak Maktelü’l-Hüseyn ve Sârü’l-Hüseyn’le bağlantısı üzerinde durulacaktır. Makalede Nûru’l-‘ayn fî meşhedi’l-Hüseyn ve Maktelü’l-Hüseyn arasındaki farklı ve benzer taraflar ortaya konulmakla eserin orijinalliği değerlendirilecektir.
Anahtar Kelimeler
İslam Tarihi, Ebû İshâk el-İsferâyinî, Nûru’l-‘Ayn fî Meşhedi’l-Hüseyn, Ebû Mihnef, Maktelü’l-Hüseyn, Arapça Maktel
Kaynakça
- Abdullah b. Muhammed. Kurretü’l-‘ayn fî meşhedi’l-Hüseyn. Tunus: Matba‘atü’l-Menâr, 1960.
- Arslan, Harun. Kitâb-ı Maktel-i Âl-i Resûl: Giriş –Metin –İnceleme –Sözlük –Adlar Dizini. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2001.
- Ayğan, Fadıl. Muhammed b. Ca‘fer es-Sanhaci’nin “Şerhu Akideti Ebî İshak el-İsferayini” Adlı Eserine Göre Ebu İshak el-İsferayini’nin Kelami Görüşleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
- Azizova, Elnure. Kerbelâ Vak‘ası. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Ens-titüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2001.
- Bağdatlı İsmail Paşa. Hediyyetü’l-‘ârifîn. nşr. Kilisli Rıfat Bilge – İbnülemin Mahmud Kemal İnal. 2 Cilt. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı, 1951-1955.
- Bağdatlı İsmail Paşa. İzâhu’l-meknûn fî zeyli ‘ale Keşfi’z-zünûn ‘an esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn. nşr. Şerafettin Yaltkaya – Kilisli Rıfat Bilge. 2 Cilt. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı, 1971.
- Baş, Eyüp. “İslâm Tarihinde Matem/Yas Kültürü ve Kerbelâ”, Çeşitli Yönleriyle Kerbela: Edebiyat. ed. Alim Yıldız. 2/379-386. Sivas: Asitan Yayıncılık, 2010.
- Brockelmann, Carl. Geschichte der Arabischen Litteratur Supplementband. 3 Cilt. Leiden: E.J. Brill, 1937-1942.
- Brockelmann, Carl. Târîhü’l-edebi’l-‘Arabî. çev. es-Seyyid Ya‘kub Bekir vd. 6 Cilt. Ka-hire: Dârü’l-Ma‘ârif, 1983.
- Browne, Edward G. Descriptive Catalogue of the Oriental MSS. Belonging to the Late E.G.Browne. Cambridge: The University Press, 1932.
