19. Yüzyıl İngiliz Ahlak Düşüncesinde William Whewell ve John Stuart Mill Polemiği
Öz
Bu makalede 19. yüzyıl İngiliz Ahlak düşüncesinin iki önemli düşünürü olan William Whewell ile John Stuart Mill arasındaki polemiği konu ediniyorum. Whewell Lectures on the History of Moral Philosophy in England adlı eserinde Bentham ve faydacı teoriye çeşitli eleştiriler yöneltmiştir. Mill de bu eleştirileri cevaplamak için “Whewell on Moral Philosophy” başlıklı bir yazı kaleme almıştır. Whewell genel olarak faydacılığı eylemleri haz ve acı temelinde değerlendirmesi, Bentham’ı da haz ve acı üzerine bir ahlak teorisi inşa etmekle suçlarken; Mill ise Whewell’i sisteminin temel ahlaki ilkeleri için gerekçeler üretirken faydacı sebeplere müracaat etmekle itham eder. Her iki düşünürün de sıklıkla retorik hilelere müracaat ettiği bu kalem kavgası, görüşlerin teknik olmak-tan ziyade popüler argümanlarla desteklendiği bir polemiktir. Bu polemikte Whewell’in genel amacı, faydacılığın zannedildiği kadar güçlü temellere sahip olmadığını göstermekken, Mill’in amacı ise Whewell’in eleştirilerinin önyargılara dayandığını göstermektir. Bu anlamda her iki teo-rinin de mutlak savunusu olarak kabul edilmemesi gerektiğini düşündüğüm bu tartışmada Mill’in verdiği cevaplarla Whewell’in bir adım önüne geçtiği söylenebilir.
Anahtar Kelimeler
Felsefe Tarihi, Ahlak, Ahlaki Sezgicilik, Faydacılık, William Whewell, John Stuart Mill
Kaynakça
- Aydın, Metin. “John Stuart Mill’in Faydacı Ahlakı”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakül-tesi Dergisi 15/28 (2013), 143-167.
- Aydın, Metin. “Mutlu Budala mı Mutsuz Sokrates mi: John Stuart Mill’in Ahlak Teo-risinin Faydacı Karakteri ve Hazları Tasnifi”. Kutadgu Bilig Dergisi 35 (2017), 121-148.
- Bentham, Jeremy. Ahlak ve Yasama İlkeleri. çev. Ömer Saruhanlıoğlu - Uğur Kaşif Bo-yacı. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2017.
- Bentham, Jeremy. “An Introduction to Principles of Morals and Legislation”. The Works of Jeremy Bentham. ed. John Bowring. New York: Russel&Russel Inc., 1962.
- Cremaschi, Sergio Volodia Marcello. “The Mill-Whewell Controversy on Ethics and Its Bequest to Analytic Philosophy”. Rationality in Belief and Action. ed. Elvio Baccarini - Snežana Prijic Samaržja. 45-62. Rijeka: University of Rijeka - Croa-tian Society for Analytic Philosophy, 2006.
- Mill, John Stuart. “Autobiography”. The Collected Works of John Stuart Mill. ed. John Mercel Robson. Toronto: University of Toronto Press, 1969.
- Mill, John Stuart. “Bentham”. The Collected Works of John Stuart Mill. ed. John Bowring. Toronto: University of Toronto Press, 1969.
- Mill, John Stuart. Faydacılık. çev. Selin Aktuyun. İstanbul: Alfa Yayıncılık, 2017.
- Mill, John Stuart. Faydacılık. çev. Gökhan Murteza. İstanbul: Pinhan Yayınları, 2017.
- Mill, John Stuart. “Utilitarianism”. The Collected Works of John Stuart Mill. ed. J.M. Rob-son. Toronto: University of Toronto Press, 1969.
