Fusûsu’l-hikem Şârihlerinin Mukaddime Yazma Gelenekleri ve Yazıcızâde Kardeşlerin el-Müntehâ Mukaddimesi
Öz
İbn Arabî’nin Fusûsu’l-hikem’i tasavvuf metafiziğine dair literatürün en önemli örneklerinden birisi olmuş, yazıldığı dönemden itibaren eser üzerine pek çok şerh yazılmıştır. Bu şerhler Fusûsu’l-hikem’in anlaşılması noktasında önemli katkılar sunmuş ve Fusûsu’l-hikem’e şerh yazmak bir telif tarzı haline gelmiştir. Bu şerhlerin en önemli özelliklerinden birisi şârihler tarafından şerhlerin başına yazılan mukaddimelerdir. Muhtelif hacim ve dillerde yazılmış olan bu mukaddimeler Fusûsu’l-hikem’in ana konuları ve İbn Arabî düşüncesinin temel önermelerine dair bilgi veren metinlerdir. İlk örneklerine Müeyyidüddin Cendî ve Abdürrezzâk Kaşânî’nin şerhlerinde rastlanan mukaddimeler, ilerleyen asırlarda yazılan pek çok şerhin başında da bulunmaktadır. Böylelikle Fusûsu’l-hikem şerhine mukaddime yazmak da kesintisiz bir gelenek haline gelmiştir. Fusûsu’l-hikem şerhi mukaddime geleneğinin önemli bir parçasını Yazıcızâde Mehmed ve Ahmed Bîcân’ın kaleme aldıkları el-Müntehâ mukaddimesi oluşturmaktadır. Yazıcızâde kardeşler bu mukaddimede tasavvuf metafiziğinin bazı kavram ve meseleleri, tasavvuf ilminin konusu, meseleleri, ilkeleri, maksadı, vücûd mertebeleri ve insan kavramı hakkında geniş bilgi vermişlerdir.
Anahtar Kelimeler
Yazıcızâde Mehmed, Ahmed Bîcân, Fusûsu’l-hikem, el-Müntehâ, İbn Arabî, Ekberiyye
Kaynakça
- Acer, Abdurrahman. İbnü’l-Arabî Takipçisi Olarak Abdurrahman Câmî ve Şerhu’l-Fusûsi’l-Hikem’i: Tahkik ve İnceleme. Rize: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
- Aclûnî, Muhammed. Keşfü’l-Hafâ. Beyrut: Darü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1988.
- Afifi, Ebü’l-Alâ. Fusûsü’l-Hikem Okumaları İçin Anahtar: et-Ta’likat ala Fusûsi’l-hikem: Fusûsü’l-hikem ve’t-ta’likatu aleyh. İstanbul: İz Yayıncılık, 2000.
- Akar, Ayşe Mine. Müeyyed Cendî’ye Göre Varlık ve Bilgi. Sivas: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2020.
- Alkan, Ercan. “Âşık, Ârif ve Şâir: Fahreddin-i Iraki”. Lemaât: Aşka ve Âşıklara Dair. mlf. Fahreddin Iraki. 11-18. İstanbul: İlk Harf Yayınları, 2011.
- Alkan, Ercan. “İbn Sevdekîn”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, EK1/599-600. İstanbul: TDV Yayınları, 2016.
- Alkan, Ercan. “Lübb-i Fusûs: Lemaât”. Lemaât: Aşka ve Âşıklara Dair. mlf. Fahreddin Iraki. 19-24. İstanbul: İlk Harf Yayınları, 2011.
- Alkan, Ercan. “Osmanlı Dönemi Fusûsü’l-Hikem Şerh Literatürü”. Türkiye Araştırma-ları Literatür Dergisi 15/30 (2017), 211-240.
- Alkış, Abdurrahim. Abdurrezzak Kaşani ve “Şerhu Fusûsi’l-Hikem” Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2008.
- Arabi, Muhyiddin İbn. Fütuhat-ı Mekkiyye. çev. Ekrem Demirli. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2006.
