AFYONKARAHİSAR MUTFAĞININ GASTRONOMİK KİMLİK İNŞASI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, Afyonkarahisar mutfağının gastronomik kimliğini şekillendiren tarihsel, coğrafi, kültürel ve inançsal faktörleri inceleyerek, kentin gastronomik kimliğini oluşturan belirleyici öğeleri ortaya koymaktır. Çalışmada, gastronomik kimliğin yalnızca yemek çeşitliliği ekseninde değil, aynı zamanda tarihsel süreklilik içinde kuşaktan kuşağa aktarılan kültürel değerler, iklimsel koşullar ve yerel ürünlerin etkileşimiyle nasıl şekillendiği incelenmiştir. Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde tasarlanan çalışmada, veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış mülakat formu kullanılmıştır. Çalışmanın katılımcı grubunu, gastronomi kültürüne dair uzman görüşü sunabilecek bilgi birikimi ve uygulama deneyimine sahip akademisyenler, şefler ve belediyenin gastronomi biriminde görev yapan uzmanlardan oluşan toplam 16 kişi meydana getirmektedir. Veriler, katılımcılarla gerçekleştirilen yüz yüze görüşmelerin yanı sıra çevrimiçi formlar aracılığıyla elde edilmiştir. Elde edilen veriler, betimsel içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş; analiz sürecinde temalar, katılımcı ifadelerinden türetilen anlam kategorileri doğrultusunda yapılandırılmıştır. Analiz sonuçları, iklimsel ve coğrafi faktörlerin yerel ürün kullanımında belirleyici bir rol üstlendiğini, tarihsel mirasın ve inanç sistemlerinin ise mutfak kültüründe sürekliliğin ve simgesel anlamın korunmasına katkı sunduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, Afyonkarahisar mutfağının yalnızca yöresel lezzetlerin toplamı değil; aynı zamanda toplumsal hafıza, kültürel ritüelleri ve tarihsel kimliği yansıtan çok katmanlı bir gastronomik miras niteliği taşıdığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Afyonkarahisar Mutfağı
• Gastronomik Kimlik
• Kültürel Miras ve Gastronomi
• Gastronomi

An Assessment of the Gastronomic Identity Construction of Afyonkarahisar Cuisine

Öz

The primary objective of this research is to examine the historical, geographical, cultural, andreligious factors that shape the gastronomic identity of Afyonkarahisar cuisine, there by identifying the defining elements that constitute the city's gastronomic identity. This study examines how gastronomic identity is shaped not only by culinary diversity but also by the interaction of cultural values passed down from generation to generation within historical continuity, climatic conditions, and local products. Designed within a qualitative research approach, the study utilized a semi-structured interview form as a data collectiontool. The study's participant group consisted of 16 individuals, including academics, chefs, andexperts working in the municipality's gastronomy unit, who possessed the knowledgeand practica lexperienceto provide expertopinions on gastronomic culture. Data were collected through face-to-face interviews with participantsand online forms. The data obtained were analyzedusing a descriptive contentanalysis. During the analysis, themes were structured according to meaning categoriesderived from participantstatements. The analysis revealed that climatic and geographical factors play a decisive role in the use of local products, while historical heritage and belief systems contributetothe preservation of continuity and symbolic meaning in culinary culture. Consequently, it was determined that the cuisine of Afyonkarahisar is not merely a collection of regional flavors; it also constitutes a multi-layered gastronomic heritage that reflects social memory, cultural rituals, and historical identity.

Anahtar Kelimeler

• Afyonkarahisar Cuisine
• Gastronomic Identity
• Cultural Heritage
• Gastronomy

Kaynakça

1. Referans 1: Acuner, E., ve Keskin, C. (2023). Rize gastronomik kimliğinin arz yönlü destinasyon rekabetçiliğinde destinasyon itibarının aracı rolü. Alanya Akademik Bakış, 7(2), 893-916.
2. Referans 2: Ay, A. (2009). Afyonkarahisar ilinde coğrafi faktörlerin örgün eğitime etkileri (Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
3. Referans 3: Aydın, E. (2015). Gastronomi turizminin şehir markalaşmasına etkisi: Afyonkarahisar ili örneği (Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
4. Referans 4: Babaç, E. (2023). Afyonkarahisar’da Gastronomi ve Tarım-Hayvancılık. M. Sandıkçı (Ed.), Gastronominin Gizemli Şehri Afyonkarahisar Mutfağı içinde (s. 47-62). Afyonkarahisar Kültür Yayınları.
5. Referans 5: Başat, H. T., Sandıkçı, M., ve Çelik, S. (2017). Gastronomik kimlik oluşturmada yöresel ürünlerin rolü: ürünlerin satış ve pazarlanmasına yönelik bir örnek olay incelemesi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 5(2), 67-76.
6. Referans 6: Baycar, A. (2022). Antep Fıstığı Ve Türevlerinin Gaziantep Yerel Gastronomik Kimliğindeki Yeri. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 749-764.
7. Referans 7: Baydeniz, E. ve Sandıkcı, M. (2023). Importance of Turkish Delight and Afyon Cream from Intangible Cultural Heritage Elements for Afyonkarahisar. Turkish Academic Research Review, 8(2), 998-1013.
8. Referans 8: Baytok, A., Pekyaman, A., Yılmaz, H., Töre Başat, H., Emren, A., Çelik, T., ve Uyan, M. (2013). Afyonkarahisar Yemek Kültürü. M. Uyan ve A. Baytok (Ed.), Afyon Kocatepe Üniversitesi Yayınları, No. 83, Afyonkarahisar.

9. Referans 9: Baytok, A., Pelit, E., & Cerit, A. (2020). Afyonkarahisar Mutfağının Turizm Eğitimi Alan Öğrenciler Tarafından Bilinme ve Tadılma Durumlarının Tespiti Üzerine Bir Araştırma: Afyon Kocatepe Üniversitesi Örneği. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(1), 501-522.
10. Referans 10: Beşirli, H. (2010). Yemek, Kültür ve Kimlik. Milli Folklor, (22), s. 159-169.
11. Referans 11: Boyraz, M. (2018). Afyonkarahisar’da coğrafi işaretli ürünlerin turizm ve kırsal kalkınma açısından değerlendirilmesi. International Journal Entrepreneurship and Management Inquiries Dergisi, 3(4), 26-46.
12. Referans 12: Bucak, T. ve Ateş, U. (2014). Gastronomi Turizminin İl Turizmine Etkisi: Çanakkale Örneği. International Journal of Social Science, 28(2), 315-328.
13. Referans 13: Çakıcı, H. H., ve Zencir, E. (2018). Unutulmaya yüz tutmuş mutfak kültürleri: Çakırözü köyü örneği. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 6(3), 285-297.
14. Referans 14: Çıtak, B., & Sandıkçı, M. (2020). Afyonkarahisar mutfağının yöresel çorbaları ve diğer şehirlerle karşılaştırılması. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 23(2), 256-270.
15. Referans 15: Danhi, R. (2003). What is your country’s culinary identity? Culinology Currents, Winter 2003, 4-5.
16. Referans 16: Demirses, İ., Kement, Ü., ve Zeybek Hüsem, B. (2023). Ordu İli Gastronomi Kimliği Ve Mutfak Kültürüne Yönelik Değerlendirme: Çamaş Örneği. Dicle Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(26), 662-696. https://doi.org/10.53092/duiibfd.1310834
17. Referans 17: Devrim, M. S. (2000). Afyonkarahisar’da Osmanlıdan günümüze mutfak ve kiler kültürü. V. Afyonkarahisar Araştırmaları Sempozyumu.
18. Referans 18: Diker, O., ve Deniz, T. (2017). Kars Kültürel ve Gastronomik Kimliğinde Kaz. Atatürk Üniversitesi Doğu Coğrafya Dergisi, 22(38), 189-204.
19. Referans 19: Duran, G., ve Uygur, S. M. (2022). UNESCO Gastronomi Şehirleri’nin Gastronomi Unsurları ve Gastronomi Kimlikleri. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 10(1), 627-648.
20. Referans 20: Durlu Özkaya, F. ve Düzgün, E. (2015). Mezopotamya’dan Günümüze Mutfak Kültürü. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 3(1), 41-47.
21. Referans 21: Erkan, D. (2023). Erzurum’un Karnavas Dut Pekmezi: Gastronomik Miras ve Coğrafi İşaretle Buluştuğu Noktada Gelenek ve Yenilik Arasındaki Diyalektik. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 11(3), 2418-2447.
22. Referans 22: Fehmi, Ö. (2019). Gastronomik kimlik oluşturmada coğrafi işaretli ürünlerin etkisi: Afyonkarahisar örneği (Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
23. Referans 23: Genç, K. ve Türkay, O. (2019). Gastronomi Turizmi. M. Sarıışık (Ed.), Tüm Yönleriyle Gastronomi Bilimi içinde (s. 211-235). Detay Yayıncılık.
24. Referans 24: Gülen, M. (2017). Gastronomi turizm potansiyeli ve geliştirilmesi kapsamında Afyonkarahisar ilinin değerlendirilmesi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(1), 31-42.
25. Referans 25: Gürkan, A. S. ve Zengin, B. (2019). Afyonkarahisar Mutfağının Gastronomi Turizmi Açısından Değerlendirilmesi. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(2), 225-240.
26. Referans 26: Harrington, R. J. (2005). Defining gastronomic identity. Journal of Culinary Science & Technology, 4(2-3), 129-152. https://doi.org/10.1300/J385v04n02_10
27. Referans 27: Harrington, R. J. (2008). Food and Wine Pairing: A Sensory Experience. John Wiley & Sons Inc.
28. Referans 28: Işık, N. (2022). Gastronomik kimlik oluşturmada coğrafi işaretli ürünlerin etkisi: Ankara ili örneği (Yüksek Lisans Tezi, Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
29. Referans 29: Kart, N., Saraç, Ö., Pamukcu, H., ve Sandıkcı, M. (2022). Afyon sucuğu üreticilerinin sürdürülebilir gastronomi kapsamında coğrafi işaret tesciline yönelik algıları. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1), 381-404.
30. Referans 30: Kaşlı, M., Cankül, D., Köz, E. N., ve Ekici, A. (2015). Gastronomik Miras ve Sürdürülebilirlik: Eskişehir Örneği. Eko-Gastronomi Dergisi, 1(2), 27-46.
31. Referans 31: Kızıldemir, Ö. (2019). Afyonkarahisar mutfak kültürü üzerine bir değerlendirme. Journal of Tourism and Gastronomy Studies.
32. Referans 32: Kivela, J. ve Crotts, J. C. (2005). Gastronomy Tourism. Journal of Culinary Science and Technology, 4(2-3), ss. 29-55.
33. Referans 33: Köşker, H., Ercan, F., & Albuz, N. (2018). Osmanlı Çileği’nin Gastronomik Kimlik Unsuru Olarak Değerlendirilmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (30), 1236-1269. https://doi.org/10.14520/adyusbd.443594
34. Referans 34: Mutlu, A. S. (2023). Afyonkarahisar Mutfak Kültürü. M. Sandıkçı (Ed.), Gastronominin Gizemli Şehri Afyonkarahisar Mutfağı içinde (s. 15-25). Afyonkarahisar Kültür Yayınları.
35. Referans 35: Mutlu, H. (2022). Afyonkarahisar gastronomi envanteri oluşturularak gastronomi rotalarının belirlenmesi (Doktora Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi).
36. Referans 36: Mutlu, H., ve Sandıkçı, M. (2022). Gastronomi envanteri oluşturulması: Gastronomi şehri Afyonkarahisar örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 10(2), 1168-1195.
37. Referans 37: Nebioğlu, O. (2017). Gastronomik kimlik ve gastronomik turizm ürünlerinin sınıflandırılması üzerine nitel bir araştırma: Alanya örneği. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 5(2), 39-60.
38. Referans 38: Pamuk, Ş. (2017). Geleneksel Afyon kaymağı üretimi. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 12(1), 84-89.
39. Referans 39: Saatçi, G. (2016). Kültürel miras olarak gastronomi, bir iletişim biçimi olarak gastronomi. Detay Yayıncılık.
40. Referans 40: Sandıkcı, M., Mutlu, H., ve Mutlu, A. S. (2020). Unesco gastronomi kenti Afyonkarahisar mutfağı üzerine yapılan çalışmaların bibliyometrisi. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(3), 2527-2541.
41. Referans 41: Sandıkcı, M., Soybalı, H. H., Çelik, S., ve Töre Başat, H. (2018). Kültür Turizmi Kapsamında Afyonkarahisar Mutfağı. Innovation and Global Issues in Social Sciences III.
42. Referans 42: Sarıışık, M. ve Özbay, G. (2015). Gastronomi Turizmi Üzerine Bir Literatür İncelemesi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 26(2), 264-278.
43. Referans 43: Scarpato, R. (2003). Tourism and Gastronomy. A. M. Hjalager, & G. Richards (Ed.).
44. Referans 44: Şahin, E., ve Ünlüönen, K. (2021). Adana’nın Unesco Yaratıcı Şehirler Ağı Gastronomi Teması Kapsamında Değerlendirilmesi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 9(2), 1204-1231.
45. Referans 45: Ültay, E., Akyurt, H., ve Ültay, N. (2021). Sosyal Bilimlerde Betimsel İçerik Analizi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 188-201. https://doi.org/10.21733/ibad.871703
46. Referans 46: Yasak, N. (1993). Geleneksel Afyonkarahisar davetlerinde sıra yemekleri. III. Afyonkarahisar Araştırmaları Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 22-24.
47. Referans 47: Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
48. Referans 48: Yılmaz Baytok, M. (1999). Afyon kaymağı ve kaymaklı şeker üretimi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 1(2), 35-40.
49. Referans 49: Yılmaz, H., ve Denktaş, S. (2017). Afyonkarahisar’ın gastronomi turizmi açısından tanıtılmasında geleneksel ve yenilikçi gıda ürünlerinin kullanılması.
50. Referans 50: Zencir, B. (2022). Afyonkarahisar ili gastronomi turizmi potansiyelinin SWOT analizi ile değerlendirilmesi. Anadolu Üniversitesi Mesleki Eğitim ve Uygulama Dergisi, 1(2), 13-36.
51. Referans 51: Zengin, B., ve Gürkan, A. S. (2019). Afyonkarahisar mutfağının gastronomi turizmi açısından değerlendirilmesi. Safran Kültür Ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(2), 225-240.
52. Referans 52: UNESCO (2022). https://www.unesco.org/en/creative-cities/creativity-and-cities
53. Referans 53: İnt 1: https://www.afyon.bel.tr/idet/4/4/konumu
54. Referans 54: İnt 2: https://www.afyon.bel.tr/idet/7/7/tarim
55. Referans 55: İnt 3: https://www.afyon.bel.tr/idet/284/504/yemek-kulturumuz