KIRSAL MİMARİ MİRASIN TURİZME KAZANDIRILMASINDA KORUMANIN ROLÜNE BİR ÖNERİ: GELENDOST AFŞAR KASABASI ÖRNEĞİ

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3 , 575 - 606 , 31.12.2025

Adnan Öcal , Ayşe Betül Gökarslan

https://izlik.org/JA67PF43PM

Öz

Bu çalışmada, kırsal mimarlık mirasının korunması ve turizme kazandırılması üzerine Isparta’nın, Gelendost ilçesine bağlı, Afşar kasabasının kırsal mimarisi incelenmiştir. Afşar, Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı Dönemine ait kamu yapılarının yanı sıra kırsal mimarinin nitelikli konut örneklerini de barındırmaktadır. Çoğu günümüze ulaşan ancak sadece “tek yapı” ölçeğinde korunan birkaç yapı dışında koruma sorunları bulunan kırsal mimari dokusu nedeniyle seçilmiştir. Elde edilen veriler sonucunda kırsal dokunun yapılarında ciddi bozulmalar oluştuğu, kullanılmayanların bakımsızlık ve terk nedenleriyle yıkılmış ya da atıl durumda kaldığı görülmektedir. Bu çalışma ile Afşar’ın kırsal mimarlık mirasının belgelenmesi, korunması adına farkındalık oluşturulması ve kırsal turizme kazandırılması hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında, literatür taraması yapılmış, yerinde gözlem, fotoğraflı belgeleme ve sözlü araştırma yönteminden yararlanılmıştır. Toplanan veriler dijital ortamda haritalandırılmış, analizleri tablo ve grafiklere dönüştürülmüştür. Bölge için önemli bir Selçuklu, Beylikler Dönemi kenti olan Afşar’ın kırsal mimarlık mirası belgelenmiş, koruma sorunları ortaya konulmuş, yapılacak koruma uygulamaları ve sağlanabilecek kırsal turizm altyapısı için bir öneri oluşturmuştur.

Anahtar Kelimeler

Isparta , Gelendost , Afşar , Kırsal Mimari Mirasın Korunması , Kırsal Turizm

A Proposal On The Role Of Conservatıon In Integratıng Rural Archıtectural Herıtage Into Tourısm: The Case Of Gelendost Afşar Town

https://izlik.org/JA67PF43PM

Öz

This study examines the rural architecture of Afşar village, located in the Gelendost district of Isparta, focusing on the preservation of rural architectural heritage and its contribution to tourism. Afşar contains public buildings from the Seljuk, Beylik, and Ottoman periods, as well as examples of high-quality rural residential architecture. It was selected due to its rural architectural fabric, which has preservation issues, with most structures surviving to the present day but only a few being preserved on a “single structure” scale. The data obtained revealed that the rural fabric has suffered serious deterioration, with unused structures either demolished or abandoned due to neglect and abandonment. This study aims to document Afşar's rural architectural heritage, raise awareness for its preservation, and contribute to rural tourism. The study involved a literature review, on-site observation, photographic documentation, and oral research methods. The collected data was mapped in a digital environment, and the analyses were converted into tables and graphs. The rural architectural heritage of Afşar, an important Seljuk and Beylik Period city for the region, was documented, conservation issues were identified, and recommendations were made for conservation practices and the rural tourism infrastructure that could be provided.

Anahtar Kelimeler

Isparta , Gelendost , Afşar , Preservation of Rural Architectural Heritage , Rural Tourism

Kaynakça

• Anonim, Isparta Kültür Envanteri. (2010)
• Anonim, Isparta İl Kültür Ve Turizm Müdürlüğü. (1923)
• Aslan Harman, E. (2016) Arkeolojik ve Kırsal Mimari Miras Birlikteliğinin Korunabilirliği Doktora Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Bakırcı, M. (2006) Avrupa Birliği Yeni Dönem Kırsal Kalkınma Politikası, Türkiye’nin Uyumu ve Yaratacağı Etkiler, Türk Coğrafya Dergisi, (47), 47.
• Briedenhann, J. & Wickens, E. (2004). Tourism routes as a tool for the economic development of rural areas vibrant hope or impossible dream, Tourism Management, 25(1), 71-79.
• Durukan, İ. (2004). Türkiye'de gayrimenkul eski eserler ve anıtlar yüksek kurulu sonrası kültür mirası korumasının gelişimi ve uygulama sorunları, Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Eldem, S. (1954). Türk Evi Plan Tipleri. İstanbul: Pulhan Matbaası
• Eres, Z. (2008). Türkiye’de Planlı Kırsal Yerleşmelerin Tarihsel Gelişimi ve Erken cumhuriyet Dönemi Planlı Kırsal Mimarisinin Korunması Sorunu Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Ergin Oruç, Ş. (2015). Diyarbakır İli Kırsal Mimari Çeşitliliğinin İklimsel Konfor Ve Enerji Etkinliği Açısından Değerlendirilmesi Doktora Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Evren, M. (1959). Türk Evinde Çıkma. İstanbul: Fakülteler Matbaası
• Garrod, B. & Wornell, R. and Youell, R. (2006). Re-Conceptualising Rural Resources as Countryside Capital: The Case of Rural Tourism. Journal of Rural Studies, (22), 117-128.
• Gopal, R. & Varma, S. A & Gopinathan, R. (2008). Rural Tourism Development: Constraints and Possibilities with a Special Reference to Agri Tourism a Case Study on Agri Tourism Destination Malegoan Village, Taluka Baramati, District Pune Maharashtra. Part XII. Tourism Other Sectors, Conference on Tourism in India Challenges Ahead, IIMK.
• Göğebakan, Y. & Saban, D. (2021) Balkan Kültürünün Kırsal Mimariye Yansıması: Ceyhan Mustafabeyli Köyü Örneği, Çukurova Araştırmaları Dergisi. (12). 33-34.
• Gökarslan, A. (2021) Kentsel Koruma Alanlarında Risk Analizi ve Azaltımına Yönelik Bir Yönetim Modeli Önerisi, Isparta-Eğirdir Örneği, Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Gökarslan, A.B. & Urak, Z.G. (2020). Typologıcal Analysıs On Tradıtıonal Eğirdir Houses. Journal Of Science Part B: Art, Humanıtıes, Desıgn And Planning Dergisi, 8.
• Güler, K. (2016). Türkiye’de Nüfusunu Yitiren Kırsal Yerleşimlerin Korunması İçin Bir Yöntem Önerisi Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Gülşen Dişli, Gökçe Günel. (2020). Türkiye’de Gayrimenkul Eski Eserler Anıtlar Yüksek Kurulunun Oluşumu, Gelişimi ve Kararlarının Günümüz İlke Kararlarıyla Kıyaslanması. Grid Mimarlık, Planlama ve Tasarım Dergisi, 1(3), 4-7.
• Güzelyol, İ. (2022). Güneş Enerjili Sürdürebilir Tasarımların Önemi ve Kırsal Mimarideki Geleceği Üzerine Bir Sistem Önerisi Doktora Tezi, Haliç Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
• ICOMOS (2013), Mimari Mirası Koruma Bildirgesi.
• Kurtuluş, B. & Şahin Güçhan, N. (2015). Tarsus Bölgesi’nde Geleneksel Kırsal Mimari ve Yaşam. Tüba-Ked Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, (13), 101-124.
• Lane, B. (1994). What is Rural Tourism, Journal of Sustainable Tourism, 2(1-2), 7-21.
• MacDonald, R. & Jolliffe, L. (2003). Cultural rural tourism evidence from Canada, Annals of Tourism Research, 30(2), 307-322.
• Madran, E. (2002). Osmanlı İmparatorluğu’nun Batılılaşma Sürecinde Kültür Varlıklarının Korunmasına İlişkin Yasal Düzenlemeler. Türkler Ansiklopedisi. (5), s.413. Yeni Türkiye Yayınları
• Morgül, Ş. (2006). Trakya Bölgesi Kırsal Turizm Potansiyelinin Değerlendirilmesine İlişkin Analiz: Kırklareli Örneği Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
• Ongun, U. (2015). Kırsal Turizmin Kırsal Kalkınmaya Etkisi Şirince Örneği Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
• Özal Canpolat, G. (2025). İklim Stres Etkenlerinin Niğde Kırsal Mimarisinde Kullanılan İgnimbirit Taşı Üzerindeki Etkilerinin Değerlendirilmesi, Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana.
• Özen, E. (2019) İlk çağdan günümüze Gelendost’taki yerleşimler ve kültürel ilişkiler, Yüksek Lisans Tezi, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Burdur.
• Personen, J. & Komppula, R. Kronenberg, C. & Peters, M. (2011). Understanding the Relationship Between Push and Pull Motivations In Rural Tourism. Tourism Review, 66 (3), 32- 49.
• Roberts, L. & Hall, D. (2001). Rural tourism and recreation: Principles to Practice. CABI Publishing.
• Rudofsky, B. (1964) Architecture without architects, an introduction to nonpedigreed architecture. The Museum of Modern Art: Distributed by Doubleday, Garden City, N.Y.
• Sharpley, R. (2002). Rural Tourism and The Challenge of Tourism Diversification: The Case of Cyprus. Tourism Management, (23), 233–244.
• Soykan, F. (1999). Doğal çevre ve kırsal kültürle bütünleşen bir turizm türü: Kırsal turizm. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, (10), 67–75.
• Şekercioğlu, H. (1989). Gelendost Tarihi. İstanbul: Bayrak Yayıncılık
• Yıldız, B. (2023). Yeniden İşlevlendirme Bağlamında Bir Tespit Çalışması Trabzon Ortahisar Kapalı Köy Okulları Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
• Yücel, F. (2010) Yakaören’de (İlişi / Cumayanı) Kırsal Sit Koruma Projesi, Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
• URL-1: https://sozluk.gov.tr/ [Erişim Tarihi: 15.12.2025].
• URL-2: https://brate.com/europe/slovakia/vlkolinec/ [Erişim Tarihi: 27.12.2025].
• URL-3: https://tr.wikipedia.org/wiki/Alberobello [Erişim Tarihi: 27.12.2025].
• URL-4: https://safranboluturizmdanismaburosu.ktb.gov.tr/TR-156229/safranbolu-evleri.html [Erişim Tarihi: 06.10.2025].
• URL-5: https://www.antalyadugmelievler.com/ [Erişim Tarihi: 15.12.2024].
• URL-6: https://www.beypazari.gov.tr/beypazari-evleri [Erişim Tarihi: 06.10.2025].
• URL-7: https://www.harita.gen.tr [Erişim Tarihi: 06.10.2025].
• URL-8: https://www.harita.gen.tr [Erişim Tarihi: 15.10.2025].