ANLATISAL BİR KENT OLARAK SAFRANBOLU EDEBİYATIN KÜLTÜREL BELLEK VE TURİZMDEKİ İŞLEVİ

Öz

Safranbolu, UNESCO Dünya Mirası statüsü, çok katmanlı tarihsel dokusu ve Osmanlı kent estetiğini koruyan özgün mimarisiyle kültürel turizmin merkezlerinden biridir. Bu çalışmada, Safranbolu’nun kültürel bellek, nostalji estetiği ve edebî mekân kuramları çerçevesinde edebiyat temelli bir turizm destinasyonu olarak nasıl değerlendirilebileceği tartışılmıştır. Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinden başlayarak Ünsal Tunçözgür’ün Mübadele Safranbolu’da Aşka Geçit Vermedi romanı, Hulusi Yazıcıoğlu’nun Küçük Osmanlı’nın Öyküsü: Safranbolu Tarihi adlı eseri ve Edip Süha Ünal’ın Son Sözüm İsyanı romanı gibi metinlerde Safranbolu’nun mekânsal kimliğinin tarihsel süreklilik ve anlatısal yoğunlukla yeniden üretildiği görülmektedir. Mekânın kültürel bellekle ilişkisi, konak mimarisinin poetik yapısı ve kentin ürettiği nostaljik duygu, Safranbolu’yu edebî bir deneyim alanına dönüştüren bir potansiyel yaratmaktadır. Nöroestetik yaklaşımların duyusal uyarımlar ile edebî imgeler arasındaki etkileşimi açıklayan bulguları doğrultusunda Safranbolu’nun edebiyat temelli rotalar, dijital edebiyat haritaları ve yerel anlatılar yoluyla sürdürülebilir ve özgün bir turizm modeli geliştirme potansiyeline sahip olduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Safranbolu
• edebiyat
• kültür
• bellek

A Narrative City, Safranbolu: The Role Of Literature In Cultural Memory And Tourism

Öz

Safranbolu, with its UNESCO World Heritage status, multilayered historical structure, and preserved Ottoman urban aesthetics, is a significant center of cultural tourism. This study examines how Safranbolu can be conceptualized as a literature-based tourism destination through the frameworks of cultural memory, nostalgia aesthetics, and literary spatial theory. From Evliya Çelebi’s Seyahatname to Ünsal Tunçözgür’s Mübadele Safranbolu’da Aşka Geçit Vermedi, Hulusi Yazıcıoğlu’s Küçük Osmanlı’nın Öyküsü: Safranbolu Tarihi, and Edip Süha Ünal’s Son Sözüm İsyanı, Safranbolu’s spatial identity is reproduced with narrative density and historical continuity. The poetic structure of the traditional mansions, and the city’s nostalgic affect create a strong potential for transforming Safranbolu into a literary experience space. With neuroaesthetic approaches explaining how sensory stimuli interact with literary imagery, Safranbolu holds the potential to develop a sustainable and distinctive tourism model through literature-based routes, digital literary maps, and locally rooted narrative practices.

Anahtar Kelimeler

• Safranbolu
• literature
• tourism
• culture
• memory

Kaynakça

1. Adıvar, H. E. (2005). Sinekli Bakkal. İstanbul: Özgür Yayınları.
2. Aliağaoğlu, A., & Narlı, M. (2016). Edebî Miras Turizmi ve Türkiye’de Edebî Mekânlar. Bilig, 76, 1–24.
3. Assmann, J. (2011). Cultural Memory and Early Civilization: Writing, Remembrance, and Political İmagination. Cambridge: Cambridge University Press.
4. Ayverdi, S. (1977). İstanbul Geceleri. İstanbul: Baha Matbaası.
5. Ayverdi, S. (1999). İbrahim Efendi Konağı. İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı.
6. Bachelard, G. (1964). The Poetics of Space (M. Jolas, Trans.). Boston: Beacon Press.
7. Boym, S. (2001). The Future of Nostalgia. New York: Basic Books.
8. Canbulat, İ. (2016). City of Safranbolu. In UNESCO World Heritage in Turkey (pp. 225–251). Turkish National Commission for UNESCO.

9. Evliya Çelebi. (2013). Seyahatname: Cilt 4 (S. A. Kahraman & Y. Dağlı, Haz.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
10. Gür, D., & Canbulat, İ. (2023). Türkiye’de Cristina Trivulzio di Belgiojoso’nun KSSSızı Maria’ya Ait Arazi, Çiftlik ve Mülkler. Journal of Humanities and Tourism Research, 13(1), 113–135.
11. Sarıtunç, B. (2022). Bir Anadolu kentinin folklorik hikâyesi: Safranbolu. Ankara: Gece Kitaplığı.
12. Tunç, G. (2020). Şiir ve Bellek. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
13. Tunçözgür, Ü. (2005). Mübadele Safranbolu’da aşka geçit vermedi. Ankara: Pelin Ofset.
14. Ünal, E. S. (2024). Son sözüm isyan. İstanbul: Cinius Yayınları.
15. Yazıcıoğlu, H. (2001). Küçük Osmanlı’nın öyküsü: Safranbolu tarihi. İstanbul: Yakın Plan Yayınları.