ARNAVUT KALDIRIMLARINDAN FABRİKA DUMANINA BİR ŞEHRİN POETİKASI

Öz

Edebiyat ile sosyoloji arasındaki ilişki, edebî metinlerin bireysel duyarlığın ve tecrübelerin yanı sıra ortaya çıktığı şehrin tarihsel, kültürel ve toplumsal yapısıyla da biçimlendiğini göstermektedir. Bu çalışmada, Karabük’ün yetiştirdiği modern şairlerin poetikaları şehir-kimlik ilişkisi çerçevesinde değerlendirilmeye çalışılmıştır. İlk dikkat çeken husus, çok zengin olmasa da Karabük ilinde, halk şiiri ve âşıklık geleneğinden Safranbolu’nun tarihî-estetik şehir kültürüne, Cumhuriyet sonrası sanayileşmeyle gelişen çağdaş/toplumcu şiir damarına kadar uzanan çok katmanlı bir şiir geleneğinin mevcut olduğudur. Ancak bu makalede özellikle modern şehir deneyiminin şiire yansıyan yönlerine odaklanılmıştır. Bu bağlamda Hüseyin Avni Cinazoğlu, Ömer Bayram Eroğlu, Ahmet Telli ve Osman Kiremitçi gibi yerel şairlerin şiirleri, şehir belleği, yerel aidiyet, kültürel süreklilik, tarihî şehir dokusu, modern yalnızlık, yabancılaşma, toplumsal kırılma, taşra-modernlik gerilimi, bireysel kırılganlık ve mekânın poetik duyarlığı biçimlendiren etkisi çerçevesinde incelenmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Şiir.
• Karabük
• Sosyoloji
• Edebiyat
• Kimlik
• Safranbolu

From Cobbled Streets to Factory Smoke: The Poetics of a City

Öz

The relationship between literature and sociology demonstrates that poetry is shaped not only by individual sensibility but also by the historical, cultural, and social structure of the city in which it emerges. This study examines the poetics of modern poets raised in Karabük within the framework of the relationship between city and identity. Within the poetic tradition of Karabük, it is possible to speak of a multilayered literary heritage extending from folk poetry and the minstrel tradition to the historical-aesthetic urban culture of Safranbolu and the contemporary/socialist poetic line shaped by post-Republican industrialization. However, this study primarily focuses on the reflections of modern urban experience in poetry. In this context, the poems of poets such as Hüseyin Avni Cinazoğlu, Ömer Bayram Eroğlu, Ahmet Telli and Osman Kiremitçi are analyzed in terms of urban memory, local belonging, cultural continuity, historical urban texture, modern loneliness, alienation, social fragmentation, the tension between provincial life and modernity, individual fragility, and the influence of place on poetic sensibility.

Anahtar Kelimeler

• Karabük
• Safranbolu
• Literature
• Sociology
• City
• Identity
• Poetry.

Kaynakça

1. Ağarı, Ş. (2019). Safranbolulu Divan Şairleri. Uluslararası Geçmişten Günümüze Karabük ve Çevresinde Dinî, İlmî ve Kültürel Hayat Sempozyumu Özet Kitabı içinde (s. 99). Karabük: Karabük Üniversitesi Yayınları.
2. Aydın, M. B. (2018). Karabük’te “Fabrika”nın Kuruluşu ve İlk İşçiler: 1940’lı Yıllarda Çeltik Tarlasından Sanayi Kentine Dönüşüm. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(65), 265–283.
3. Bourdieu, P. (1993). The Field of Cultural Production: Essays on Art and Literature. Columbia University Press. https://cup.columbia.edu/book/the-field-of-cultural-production/9780231082877/
4. Cinazoğlu, H. A. (2010). Safranbolu’da Eski Bir Güneş Saati. İstanbul: Heyamola Yayınları. Eroğlu, Ö. B. (2002). Yeryüzü Sürgünü. Çanakkale: Truva Kitap.
5. Güneş, M. (2018). Şehre Yansıyan Medeniyet Edebiyata Yansıyan Şehir: Yahya Kemal Beyatlı ve Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Eserlerinde Şehir. Ankara: Hece Yayınları.
6. Kanter, B. (2020). Halide Edib’in Romanlarında İstanbul’un Geleneksel ve Modern yüzü. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 9(3), 1033–1049.
7. Kiremitçi, O. (t.y.). Rüzgârlı Kaya.
8. Lefebvre, H. (1991). The Production of Space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Blackwell. https://iberian-connections.yale.edu/wp-content/uploads/2020/04/The-production-of-space-by-Henri-Lefebvre-translated-by-Donald-Nicholson-Smith.pdf

9. Öner, H. (2020). Edebiyat Mekân İlişkisinin Psikolojik ve Sosyolojik Boyutları. İçinde Ö. Emiroğlu, G. Hazer, M. Balık ve H. Ürkmez (Ed.), Prof. Dr. Ramazan Kaplan’a Armağan (ss. 177-186). Ankara: Akçağ Yayınları.
10. Sarıköse, B. (2020). Köyden Şehre: Karabük’ün Kuruluşu ve Şehirleşme Süreci. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5, 57-83. https://izlik.org/JA92KN53MS
11. Telli, A. (2001). Su Çürüdü. Ankara: İmge Kitabevi.
12. Telli, A. (2022). Gidersen Yıkılır Bu Kent: Seçme şiirler. İstanbul: Everest Yayınları.
13. Tunç, G. (2022). Üç Şairin Sokağı: Modern Türk Şiirinde Sokak Metaforu. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 6(4), 1338–1356. https://doi.org/10.34083/akaded.1195130
14. Williams, R. (1973). The Country and the City. Chatto & Windus. https://archive.org/details/countrycity0000will_j1q5.