EKOLOJİYE DUYARLI SANATSAL ÇIKIŞLAR

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 1097 - 1117, 01.12.2025

Özlem Kalmaz

https://doi.org/10.20488/sanattasarim.1827976

Öz

Bir çevre ve doğa bilimi olan ekoloji, 20. yüzyılın ikinci yarısıyla birlikte gezegenimizin doğal yapısının bozulması ve bütün canlıları tehdit eden bir yöne doğru gitmesinden dolayı en önemli sorunlardan biri olmuştur. Birçok düşünür bu soruna kapitalist üretim ilişkilerinin sebep olduğunu düşünürken, buna karşı alternatif ve adil olabilecek toplum modelleri önermişlerdir. Onların düşünceleri çevreci hareketleri ve sanatçıları da etkilemiştir. Bu makalede, bugüne kadar çevreye duyarlılık temelinde gelişen doğa sanatı, arazi sanatı, yeryüzü sanatı, çevresel sanat ve ekolojik sanat gibi sanatsal hareketlere kısaca değinilirken, araştırmanın sınırlılığı açısından ancak her dönemin öne çıkan sanatçılarına yer verilmektedir. Makale nitel araştırma yöntemine göre, araştırma konusu sanatçıların ve onlara ait eserlerin literatür taramasını içerecek şekilde yazılmıştır. Ekoloji temalı sanatsal çalışmaların çevre bilincinin artırılmasında etkili olacağı ve bireylerde tüketim alışkanlıklarını sorgulama eğilimi oluşturacağı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, ekolojik duyarlılık ve çevresel farkındalık kapsamında üretilen eserlerin sadece estetik kaygılarla sınırlı kalmayıp, aynı zamanda ekolojik bozulmalara karşı duyarlılık gösteren toplumsal bir dönüşüm çağrısı yapmakta olduğu da tespit edilmiştir. Araştırma, ekolojiye duyarlılık doğrultusunda ortaya çıkan sanatın toplumla doğa arasında yeniden bir ilişki kurma potansiyelini vurgulamakta ve bu alandaki çalışmaların daha fazla desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ekolojik sanat , Arazi sanatı , Yeryüzü sanatı , Çevresel sanat , Beuys.

ARTISTIC INITIATIVES SENSITIVE TO ECOLOGY

Öz

Ecology, an environmental and natural science, has become one of the most critical issues since the second half of the 20th century due to the deterioration of the planet’s natural structure and its increasing threat to all living beings. Many thinkers attribute this crisis to capitalist production systems and propose alternative, fairer societal models. Their ideas have influenced both environmental movements and artists. This study explores artistic movements rooted in environmental awareness, including nature art, land art, earth art, environmental art, and ecological art. Due to scope limitations, only key artists from each movement are examined. Using a qualitative research approach, the study conducts a literature review of selected artists and their works. Findings suggest that ecological art effectively raises environmental awareness and encourages individuals to reconsider their consumption habits. These works go beyond aesthetics, acting as a call for social transformation against ecological destruction. Additionally, they highlight the potential of art to rebuild the connection between society and nature. The study emphasizes the need for greater support for artistic endeavors that address ecological concerns. By fostering awareness and inspiring action, such artworks play a vital role in advocating for environmental responsibility and sustainable living.

Anahtar Kelimeler

Ecological art , Land art , Earth art , Environmental art , Beuys.

Kaynakça

• Adams, D. (1992) Joseph Beuys, Art Journal, (51:2), 26-34.
• Antmen, A. (2017). Yüzyıl batı sanatında akımlar. (8. Baskı). Sel Yayıncılık.
• Bantmag Bienal röportajları: Deniz Aktaş (2019, 2 Ekim). Bantmag.Com. 3 Kasım 2024 tarihinde https://bantmag.com/bienal-roportajlari-deniz-aktas/ adresinden erişilmiştir.
• Biehl, J. (2016). Toplumsal ekoloji siyaseti. (E. Eren, Çev.). Sümer Yayıncılık.
• Bookchin, M. (2013). Toplumu yeniden kurmak. (K. Şahin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Bookchin, M. (2017). Toplumsal ekoloji ve komünalizm. (E. Fuat Dara, Çev.). Sümer Yayıncılık.
• Bourriaud, N. (t.y.). Küratörün metni. İstanbul Kültür Sanat Vakfı İksv Bienal.
• https://bienal.iksv.org/tr/16-istanbul-bienali/kuratorun-metni adresinden erişilmiştir.
• Burkett, P. (1999). Marx ve doğa: al-yeşil bir perspektif. (E. Özkaya, Çev.). Epos Yayınları.
• Christo and Jeanne-Claude (t.y.). Christojeanneclaude.Net. 3 Kasım 2024 tarihinde https://christojeanneclaude.net/artworks/surrounded-islands/ adresinden erişilmiştir.
• Freville, J., Plehanov, G. (1991). Sosyalist açıdan toplum, sanat ve eleştiri. (A. Bezirci, Çev.). (4.bs.). Yön Yayıncılık.
• Harari, Y. N. (2020). Hayvanlardan tanrılara sapiens, insan türünün kısa bir tarihi. (E. Genç, Çev.). Kolektif Kitap.
• Holt/Smithson Foundation and Dia Art Foundation. (t.y.). Spiral Jetty. Holtsmithsonfoundation.Org 14 Mart 2025 tarihinde https://holtsmithsonfoundation.org/spiral-jetty adresinden erişilmiştir. Kastner, J. (Ed.). (2010). Land and environmental art [İlk basım 1998]. Phaidon Press.
• La Biennale di Venezia Art (2022) The Milk of DreamsPrecious Okoyomon. Labiennale.Org. 3 Kasım 2024 tarihinde https://www.labiennale.org/en/art/2022/milk-dreams/precious-okoyomon adresinden erişilmiştir.
• Manual for City Farming Plant Modules (t.y.). n55.dk. 3 Kasım 2024 tarihinde https://www.n55.dk/MANUALS/CITY_FARMING/CITY_FARM.html adresinden erişilmiştir.
• Marks, K., & Engels, F. (2009). Yazın ve sanat üzerine (M. İ. Erdost, Yay. Haz.). Sol Yayınları.
• Mfa Boston (t.y.). Collections.Mfa.Org. 3 Kasım 2024 tarihinde https://collections.mfa.org/objects/31102/slave-ship-slavers-throwing-overboard-the-dead-and-dying-t adresinden erişilmiştir.
• MIT List Visual Arts Center Hans Haacke 1967 (t.y.). Listart. 3 Kasım 2024 tarihinde https://listart.mit.edu/exhibitions/hans-haacke-1967 adresinden erişilmiştir.
• Özbudun, S., Sarı, C., & Demirer, T. (2006). Kıyamete çeyrek kala! Ekoloji yazıları. Ütopya Yayınevi.
• Plehanov, G. (1959). L’art et la vie Sociale (Sanat ve Toplumsal Yaşam). Payel Yayınları.
• Roden Crater, About (t.y.). RodenCrater.Com. 14 Mart 2025 tarihinde https://rodencrater.com/about/ adresinden erişilmiştir.
• Roden Crater, East Portal (t.y.). RodenCrater.Com. 14 Mart 2025 tarihinde https://rodencrater.com/spaces/east-portal/ adresinden erişilmiştir.
• Saito, K. (2023). Antroposen’de Marx, büyümeme komünizmi fikrine doğru. (O. Orhangazi, Çev.). Ütopya Yayınevi.
• Sezgin, E. (Der.). (2022). Sanat ve ekoloji: Sanat/yaşam/üretim. İletişim Yayınları.
• Sonfist, A. (t.y.). Pool of Virgin Earth. Alansonfiststudio.Com. 14 Mart 2025 tarihinde https://www.alansonfiststudio.com/install/pool-of-virgin-earth adresinden erişilmiştir.
• Vaughn Bell Studio Village Green (t.y.). Vaughnbell.Net. 3 Kasım 2024 tarihinde https://www.vaughnbell.net/village-green.html adresinden erişilmiştir.
• Yıldız, H. (2005). Postmodernizm nedir?. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (13).
• Zanichelli, D. (2023, 21 Ocak). Cultura e Natura, Palazzomagnani.
• https://www.palazzomagnani.it/mag/cultura-e-natura/ Zu, G. F., & Yue, S. Z. (2011, November). National ecological ethic and contemporary environmental crisis. In Proceedings of International Conference on Information Systems for Crisis Response and Management (ISCRAM) (pp. 136-141). IEE