KARS KENT BELLEĞİNİN SÜRDÜRÜLEBİLİR OLMASINA YÖNELİK BİR DEĞERLENDİRME: 12 HAVARİLER KİLİSESİ

Öz

İnsanlar var oluşları gereği hem kendisini hem de ait olduğu yapıyı değiştirmekte ve dönüştürmektedir. Bu dönüşümden zamanla kendisi ve çevresi de etkilenmektedir. Etkileşimin en yoğun görüldüğü yer kent ve kentsel yaşamdır. Kentin sağladığı toplumsal yaşamın oluşturdukları kentsel değerleri meydana getirmektedir. Bu değerler zaman içerisinde kültürün etkisiyle somut ve somut olmayan bir biçimde bireysel bellekte yer edinerek kent belleğini oluşturmaktadır. Kent belleğinin varlığı ve bu varlığın devam etmesi, kentte yaşayanlar için aidiyet duygusunun oluşmasını sağlamaktadır. Kentsel aidiyet duygusu, bireylerin yaşadıkları kente karşı güven, bağlılık ve sorumluluk geliştirmeleri açısından önemli bir olgudur. Ayrıca kent belleğiyle kurulan bağları güçlendirerek ortak geçmişin korunmasına ve kentin sürdürülebilir gelişimine katkı sağlaması bakımından da kritik bir noktadadır. Bu sebeple kentin zaman içerisindeki yaşantısına şahitlik eden bellek mekanlarının varlığını sürdürmesi çok önemlidir. Yapılan bu çalışmada kent yaşamında ve kolektif bellekte önemli bir yere sahip olan 12 Havariler Kilisesi’nin mimari özelliklerinin ve bellek mekânı niteliğinin sürdürülebilir olmasını amaçlamaktadır. Nitel araştırma ile tarihsel araştırma yaklaşımının kesişiminde konumlanan çalışmada; temel olarak tarihsel araştırma yöntemini kullanmaktadır. Birincil belgeler ile ikincil akademik kaynaklar incelenmiş; sözlü tarih verilerinin bulunmayışı araştırmanın başlıca sınırlılığı olmuştur. Toplanan veriler nitel içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiş; elde edilen bulgular doğrultusunda, yapının kentin kolektif belleğindeki konumunu güçlendirmesi ve kültürel sürdürülebilirliğinin devamlılığını sağlayacak kapsamlı öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kent kültürü
• Kent belleği
• Kolektif bellek
• bellek mekânı
• Kars 12 Havariler Kilisesi.

AN EVALUATION OF THE SUSTAINABILITY OF KARS URBAN MEMORY: CHURCH OF THE 12 APOSTLES

Öz

By their very existence, people change and transform both themselves and the structure they belong to. Over time, both they and their surroundings are affected by this transformation. The city and urban life are where interaction is most intense. The social life provided by the city creates urban values. Over time, these values, influenced by culture, acquire a place in individual memory in tangible and intangible forms, forming urban memory. The existence and continuity of urban memory foster a sense of belonging for city dwellers. This sense of urban belonging is crucial for individuals to develop trust, loyalty, and responsibility towards the city they live in. Furthermore, by strengthening the bonds established with urban memory, it is critical for contributing to the preservation of the shared past and the sustainable development of the city. Therefore, the preservation of memory spaces that bear witness to the city's life over time is crucial. This study aims to ensure the sustainability of the architectural features and the quality of the memory space of the Church of the Twelve Apostles, which holds a significant place in urban life and collective memory. Positioned at the intersection of qualitative research and historical research approaches, the study primarily utilizes historical research methods. Primary documents and secondary academic sources were examined; the lack of oral history data was a primary limitation of the research. The collected data was evaluated using qualitative content analysis, and based on the findings, comprehensive recommendations were developed to strengthen the building's place in the city's collective memory and ensure its continued cultural sustainability.

Anahtar Kelimeler

• Urban culture
• Urban memory
• Collective memory
• Tangible and intangible values
• Kars 12 Apostles Church.

Kaynakça

1. Akçayöz, V., & Öztürkkan, Y. (2013). Eski ve Yeni Fotoğraflarla Kars. Kars: Kars Kültür ve Sanat Derneği.
2. Assmann, J. (2001). Kültürel Bellek, Çev. Ayşe Tekin. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
3. Atıcı, E., & Kaçar, A. D. (2020). Eskişehir Kent Kültürünün Kent Dokusuna Yansıması: Odunpazarı ve Batıkent Örnekler. Tasarım Kuram, 16(30), 21-36, doi: 10.14744/ tasarimkuram.2020.58234 .
4. Bahtiyaroğlu, A. (2011). El Sanatları. N. Güllüdağ içinde, Kars İlinin Somut Olmayan Kültürel Mirasının Haritalandırılması (s. 203-227).
5. Balkaya, A. (2011). Sözlü Gelenekler ve Anlatımlar, içinde: Kars İlinin Somut Olmayan Kültürel Mirasının Haritalandırılması, Dü.; N. Güllüdağ, (s. 45-88).
6. Castells, M. (1997). Kent, Sınıf, İktidar. Çev: Asuman Erendil, Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
7. Çerkez, M., Erden, A. E., & Kızıldemir, Ö. (2021). Tarihi Ve Kültürel Özellikleri İle Kars’taki Turizm Faaliyetlerinde Gastronomik Unsurların Önemi. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi(50), 43-63.
8. Dvornik, F. (1990). Konsiller Tarihi İznikten II. Vatikan’a, (Soeur Jean-Marie O.P. Fransızca’ya çeviren; Mehmet Aydın Fransızca’da Türkçe’ye çeviren). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

9. Edgü, A. (2009). (Proje Yönetmeni), Kuzeydoğu Anadolu’da Mimari. İstanbul: Milli Reasürans T.A.Ş.
10. Ekici, S. C., & Şahin Güçhan, N. (2022). Türkiye Kentsel Morfoloji Araştırma Ağı Iıı. Kentsel Morfoloji Sempozyumu. Kent Dokusunda Tarihin İzlerini Aramak: Bir Osmanlı Kenti Olarak Kars (s. 231-252). Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
11. Eliade, M. (1991). Kutsal ve Dindışı. (Çev. M. Kılıçbay) Ankara: Gece Yayınları.
12. Gökşen, C. (2011). Toplumsal Uygulamalar, Ritüeller, içinde: Kars İlinin Somut Olmayan Kültürel Mirasının Haritalandırılması, Dü.; N. Güllüdağ, (s. 151-202).
13. Güllüdağ, N. (2011). Doğa ve Evrenle İlgili Uygulamalar, içinde: Kars İlinin Somut Olmayan Kültürel Mirasının Haritalandırılması, Dü.; N. Güllüdağ, (s. 91-144).
14. Giaccardi, E. (2012). Understanding heritage in a participatory culture. E. G. (Ed.) içinde, Heritage and Social Media. London: Routledge.
15. Graham, B., Ashworth, G., & Tunbridge, J. (2000). A Geography of Heritage Power, Culture and Economy. Arnold Publishers.
16. Kızılkaya, O. (2017). XIX. Yüzyılın Ortalarında Kars Sancağı’nda Bazı Sosyal ve Dini Yapılar. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4(8), 192-223.
17. Küçük, A. (2003). Ermeni Kilisesi ve Türkler. Ankara: Andaç Yayınları.
18. Kars Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü, (2025, Ocak 14). 12 Havariler Kilisesi. Kars.
19. Nora, P. (2006). Hafıza Mekanları. Ankara: Dost Yayınevi, çev. Mehmet Emin Özcan. Öncül, K. (2011). Sözlü Gelenekler ve Anlatımlar, içinde: Kars İlinin Somut Olmayan Kültürel Mirasının Haritalandırılması, Dü.; N. Güllüdağ, (s. 7-45). Kars.
20. Rossi, A. (2006). Şehrin Mimarisi. İstanbul: Kanat Kitap Yayınları.
21. Sağır, G. (2008). Kars Ve Çevresi Kral Abas (928 -953) Dönemi Kiliseleri: ‘Surp Arak’elots Kilisesi’ Ve ‘Kümbet Kilise’. Ankara. Yayınlanmamış doktora tezi: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi Anabilim Dalı.
22. Sağır, G. (2011). Kars Surp Arak’elots Kilisesi. Anadolu ve Çevresinde Ortaçağ, 5(5), 69-112.
23. Shaukland, G. (1996). Tarihi Değeri Olan Kentlere Neden El Atmalıyız? Cogito Üç Aylık Düşünce Dergisi, 8, 23-36.
24. Simmel, G. (2009). Bireysellik ve Kültür. (Çev. T. Birkan) İstanbul: Metis Yayınları. Smith, L. (2006). Uses of Heritage. London: Uses of Heritage.
25. Tayanç, M. (2021). Kent İmgesi ve Kent Kimliği. İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları.
26. Unesco. (2003). Text of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. 07 2025 tarihinde https://ich.unesco.org/en/convention adresinden alındı Ural, S., Aydın, M., & Demir, M. (2023). Türklerde Çevre ve Şehircilik/ Kars. Ankara: T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
27. Yulu, A. (2024). Kars’ta Kentsel Koruma ve Turizm. Kent Akademisi, 17(4), 1545-1573.
28. http 1: Umap, 18.12.2024 tarihinde https://umap.openstreetmap.fr/da/map/ethnographic- map-of-kars-province_44190#10/40.5190/43.0994 adresinden erişilmiştir.
29. http 2: Travelogues (2014). Gezginlerin bakışı. 12.12.2024 tarihinde https://tr.travelogues. gr/item.php?view=43547 adresinden erişilmiştir.
30. http 3: 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) Sırasında Kars Şehri ve Kalesi. (1877). Gravür dünyası. 12.12.2024 tarihinde https://www.gravurdunyasi.com/gravurler/ got67901bb?pgid=l7qbs9ua-b5d0ae_a2b5075583774a70aa53d65797025c22.jpg adresinden erişilmiştir.