THE IMPOSSIBILITY OF REST IN THE CONTEXT OF SOCIAL ACCELERATION AND THE PERFORMANCE SOCIETY

Öz

This study examines how rest has become progressively impossible within the social configuration of the age of speed. The capitalist mode of production defines time as a measurable, economizable, and continuously optimized resource. While Hartmut Rosa’s theory of social acceleration reveals the intensifying rhythm of modern life, Byung-Chul Han’s analyses of the achievement, transparency, and burnout society demonstrate how performance is transformed into an internalized form of discipline and domination. Han’s notion of “self-exploitation” suggests that the subject is driven to exhaustion not by external coercion but by self-imposed imperatives. Integrating the theoretical frameworks of Rosa and Han with Jonathan Crary’s critique of 24/7 capitalism, the study discusses how sleep, vacation, and leisure are instrumentalized within a discourse of “preparation for productivity.” As Crary notes, the uninterrupted cycle of production and consumption increasingly encroaches upon the biological rhythms of the individual, framing rest as a disruption and inefficiency from the system’s perspective. The findings indicate that rest has ceased to be a passive pause and has instead become a functional interval sustaining the continuity of performance. In conclusion, the study diagnoses the social devaluation of rest and aims to contribute to its re-establishment as a legitimate right through proposals such as the right to disconnect, the restriction of digital notifications, fixed working-hour limits, and the promotion of a culture of slowness.

Anahtar Kelimeler

• Social Acceleration
• rest
• neoliberal subject
• burnout society
• performance society.

SOSYAL HIZLANMA VE PERFORMANS TOPLUMU BAĞLAMINDA DİNLENMENİN İMKÂNSIZLIĞI

Öz

Bu çalışma, hız çağında dinlenmenin toplumsal yapıda nasıl tedricen imkânsızlaştığını incelemektedir. Kapitalist üretim mantığı, zamanı ölçülebilir, tasarruf edilebilir ve sürekli optimize edilmesi gereken bir kaynak olarak tanımlar. Hartmut Rosa’nın sosyal hızlanma kuramı, modern yaşamın ivmelenen ritmini açığa çıkarırken; Byung-Chul Han’ın başarı, şeffaflık ve yorgunluk toplumuna ilişkin çözümlemeleri, performansın öznenin iç dünyasında nasıl bir disiplin ve tahakküm biçimine dönüştüğünü gösterir. Han’ın “öz-sömürü” kavramı, bireyin dışsal baskıdan ziyade kendi içsel zorunlulukları doğrultusunda tükenişini imler. Çalışma, Rosa ve Han’ın kuramsal çerçevesini Jonathan Crary’nin 7/24 kapitalizm eleştirisiyle birlikte ele alarak uyku, tatil ve boş zamanın “üretkenliğe hazırlık” söylemi içinde nasıl araçsallaştırıldığını tartışmaktadır. Crary’nin belirttiği üzere kesintisiz üretim-tüketim döngüsü, bireyin biyolojik ritimlerini dahi kuşatmakta; dinlenme sistem açısından bir kesinti ve verimsizlik olarak kodlanmaktadır. Bulgular, dinlenmenin pasif bir durak olmaktan çıkıp performansın devamlılığını temin eden işlevsel bir ara hâline geldiğini göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, dinlenmenin toplumsal düzeyde itibarsızlaşmasını teşhis etmekte ve “bağlantıyı kesme hakkı”, dijital bildirimlerin sınırlanması, sabit mesai sınırları ve yavaşlık kültürünün teşviki gibi önerilerle dinlenmenin yeniden meşru bir hak olarak tesisine katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal hızlanma
• dinlenme
• neoliberal özne
• yorgunluk toplumu
• performans toplumu.

Kaynakça

1. Adkins, Lisa. The Time of Money. Stanford: Stanford University Press, 2018.
2. Akyüz, Eyyüp. “Gösterişçi Meşguliyet: Geç Kapitalizmde Zaman Yoksunluğu ve Statü İnşası.” 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi 7/2 (2026): 144-155. https://doi.org/10.52835/19maysbd.1943342
3. Baudrillard, Jean. Tüketim Toplumu: Söylenceleri ve Yapıları. Çev. Hazal Deliceçaylı ve Ferda Keskin. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2013.
4. Bauman, Zygmunt. Tüketici Hayat. Çev. Kübra Oğuz. İstanbul: Tellekt Yayınları, 2023.
5. Brown, Wendy. Neoliberalizmin Harabelerinde: Batı’da Antidemokratik Siyasetin Yükselişi. Çev. Bülent Doğan. İstanbul: Metis Yayınları, 2021.
6. Crary, Jonathan. 7/24: Geç Kapitalizm ve Uykuların Sonu. Çev. Nedim Çatlı. İstanbul: Metis Yayınları, 2015.
7. Crary, Jonathan. Yeryüzü Yakılıp Yıkılırken: Dijital Çağdan Kapitalizm-Sonrası Dünyaya. Çev. Tuncay Birkan. İstanbul: Metis Yayınları, 2023.
8. Dardot, Pierre ve Christian Laval. Dünyanın Yeni Aklı: Neoliberal Toplum Üzerine Deneme. Çev. Işık Ergüden. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2012.

9. Duman, Canan. “Mesai Saatleri Dışında Ulaşılmaz Olmak Mümkün mü?” Independent Türkçe, 7 Mayıs 2021. Erişim 3 Aralık 2025.
10. https://www.indyturk.com/node/355741/t%C3%BCrki%CC%87yeden-sesler/mesai-saatleri-d%C4%B1%C5%9F%C4%B1nda-ula%C5%9F%C4%B1lmaz-olmak-m%C3%BCmk%C3%BCn-m%C3%BC
11. Frayne, David. Çalışmanın Reddi: Çalışmaya Direnişin Teorisi ve Pratiği. Çev. İrem Argat. İstanbul: Islık Yayınları, 2020.
12. Harvey, David. Postmodernliğin Durumu. Çev. Sungur Savran. İstanbul: Metis Yayınları, 2023.
13. Han, Byung-Chul. Şeffaflık Toplumu. Çev. Haluk Barışcan. İstanbul: Metis Yayınları, 2017.
14. Han, Byung-Chul. Yorgunluk Toplumu. Çev. Samet Yalçın. İstanbul: Açılım Kitap, 2019.
15. Han, Byung-Chul. Psikopolitika: Neoliberalizm ve Yeni İktidar Teknikleri. Çev. Haluk Barışcan. İstanbul: Metis Yayınları, 2020.
16. Han, Byung-Chul. Sürünün İçinde: Dijital Dünyaya Bakışlar. Çev. Ayşe Yılmaz, İstanbul: İnka Kitap, 2024.
17. Honoré, Carl. In Praise of Slowness: Challenging the Cult of Speed. New York: HarperCollins, 2004.
18. Lafargue, Paul. Tembellik Hakkı. Çev. Engin Sunar. İstanbul: Say Yayınları, 2016.
19. Łapińska, Joanna. “Capitalism Ate My Sleep but ASMR Brought It Back: Sleep as a Manageable Commodity in the Autonomous Sensory Meridian Response Online Community.” Zoon Politikon 13 (2022): 34-59.
20. Lefebvre, Henri. Modern Dünyada Gündelik Hayat. Çev. Işın Gürbüz. İstanbul: Metis Yayınları, 2007.
21. Nietzsche, Friedrich. İnsanca Pek İnsanca I. Çev. Mustafa Tüzel. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2015.
22. Rifkin, Jeremy. The Age of Access: The New Culture of Hypercapitalism, Where All of Life Is a Paid-For Experience. New York: Tarcher/Putnam, 2000.
23. Rojek, Chris. Capitalism and Leisure Theory. London/New York: Routledge, 2014.
24. Rosa, Hartmut. Dünyanın Kontrol Edilemezliği. İstanbul: Albaraka Yayınları, 2022.
25. Rosa, Hartmut. Yabancılaşma ve Hızlanma: Geç Modern Zamansallığına Dair Bir Eleştirel Teoriye Doğru. Çev. Beyza Konuk. İstanbul: Albaraka Yayınları, 2022.
26. Sayar, Kemal. Yavaşla: Bu Dünyadan Bir Defa Geçeceksin. İstanbul: Timaş Yayınları, 2015.
27. Sennett, Richard. Karakter Aşınması: Yeni Kapitalizmde İşin Kişilik Üzerindeki Etkileri. Çev. Barış Yıldırım. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2016.
28. Sharma, Sarah. In the Meantime: Temporality and the Cultural Politics of Time. Durham: Duke University Press, 2014.
29. Standing, Guy. Prekarya: Yeni Tehlikeli Sınıf. Çev. Ergin Bulut. İstanbul: İletişim Yayınları, 2020.
30. Stiegler, Bernard. Taking Care of Youth and the Generations. Çev. Stephen Barker. Stanford, CA: Stanford University Press, 2010.
31. Thompson, Edward Palmer. “Time, Work-Discipline, and Industrial Capitalism.” Past & Present 38 (1967): 56-97. https://doi.org/10.1093/past/38.1.56.
32. Virilio, Paul. Hız ve Politika. Çev. Meltem Cansever. İstanbul: Metis Yayınları, 2021.
33. Wajcman, Judy. “Life in the Fast Lane? Towards a Sociology of Technology and Time.” The British Journal of Sociology 59/1 (2008): 59-77.
34. Williams, S. J. Sleep and Society: Sociological Ventures into the (Un)known. London/New York: Routledge, 2005.
35. Wolf-Meyer, Matthew J. The Slumbering Masses: Sleep, Medicine, and Modern American Life. Minneapolis: University of Minnesota Press, 2012.
36. Yıldırım, Ali ve Hasan Şimşek. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2018.
37. Yıldız, Fatma Zehra. Aradığınız Kişiye Şu An Ulaşılamıyor: Çalışanların Ulaşılabilir Olmama Haklarına İlişkin Nitel Bir Araştırma. Sosyal Mucit Academic Review, 5(2) 2024, 270-292. https://doi.org/10.54733/smar.1505325
38. Zuboff, Shoshana. Gözetleme Kapitalizmi Çağı: Gücün Yeni Sınırında İnsan Geleceği İçin Savaş. Çev. Tolga Uzunçelebi. İstanbul: Okuyan Us, 2021.