THE OTTOMAN–IRANİAN (SAFAVİD) RİVALRY İN THE CONTEXT OF TABRİZ’S STRATEGİC ROLE

Öz

Located at a highly strategic crossroads, Tabriz lies on the transition route between the Iranian plateau and the Anatolia–Caucasus corridor. Owing to its control over natural passes and its dominant position on major trade routes, the city has historically been a focal point of continuous struggles among regional powers. The history of Tabriz dates back to the second millennium BCE, during which numerous states and civilizations ruled the city, including the Mannaean Kingdom, the Median State, the Sasanian Empire, the Umayyads, the Abbasids, the Sajids, the Rawwadids, the Seljuks, the Ilkhanids, the Qara Qoyunlu, the Aq Qoyunlu, the Safavid State, the Ottoman Empire, the Afsharid State, and the Qajar State. As a result of hosting many civilizations throughout history, Tabriz developed a rich and diverse cultural heritage. Throughout history, Tabriz became the scene of intense struggles for domination, one of the most prominent actors being the Ottoman Empire. The Ottomans primarily competed with the Safavid State over Tabriz and, in later periods, confronted the Afsharid and Qajar dynasties. Ottoman sultans such as Selim I (Yavuz Sultan Selim), Suleiman the Magnificent (Kanunî Sultan Süleyman), and Murad IV personally participated in these campaigns and entered Tabriz. Although the Ottoman Empire captured the city on several occasions, it was unable to establish permanent control due to Safavid scorched-earth tactics, difficult geographical conditions, and logistical constraints. Consequently, Tabriz frequently changed hands and suffered extensive destruction and deterioration as a result of prolonged warfare. This study focuses on the Ottoman Empire’s struggle for dominance over Tabriz within this historical context.

Anahtar Kelimeler

• Tebriz
• Osmanlı-Safevî Rekabeti
• Osmanlı-İran İlişkileri
• Safevî Devleti
• Osmanlı Doğu Siyaseti.

TEBRİZ’İN STRATEJİK ROLÜ BAĞLAMINDA OSMANLI- İRAN (SAFEVÎ) REKABETİ

Öz

Önemli bir stratejik konuma sahip olan Tebriz, İran platosu ile Anadolu-Kafkasya geçiş hattında yer almaktadır. Doğal geçitlere sahip olan şehir, ticaret yolları üzerinde hâkim bir konumda olduğundan bölgesel güçler tarafından sürekli mücadelelerin odağı olmuştur. Tarihi M. Ö. 2. bin yıla kadar uzanan Tebriz’de Manna Krallığı, Med Devleti, Sâsânîler, Emevîler, Abbâsîler, Sac Oğulları, Revvâdîler, Selçuklular, İlhanlılar, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safevî Devleti, Osmanlı Devleti, Afşar Devleti, Kaçar Devleti gibi devletler hüküm sürmüştür. Tebriz birçok medeniyete ev sahipliği yaptığından zengin bir kültüre sahip olmuştur. Tebriz şehri birçok devletin hâkimiyet mücadelesine sahne olmuştur. Bu devletlerden birisi de şüphesiz Osmanlı Devleti olmuştur. Tebriz için Özellikle Safevî Devleti ile mücadele eden Osmanlılar son zamanlarda Afşar ve Kaçar Hanlığıyla mücadele etmiştir. Bu mücadelelere Osmanlı padişahlarından Yavuz Sultan Selim, Kanunî Sultan Süleyman, IV. Murad bizzat katılmış ve Tebriz’e gitmişlerdir. Osmanlı Devleti defalarca Tebriz’i ele geçirmesine rağmen, Safevîlerin uyguladığı yıpratma stratejileri, coğrafî şartlar ve lojistik zorluklar Osmanlıların Tebriz’i kalıcı olarak elde tutmasını engellemiştir. İki devlet arasında defalarca el değiştiren şehir, çıkan savaşlardan çok zarar görmüş ve yıpranmıştır. Bu çalışmada, T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Osmanlı Kronikleri ve konuyla ilgili yazılmış Araştırma-İnceleme eserlerinden yararlanarak Osmanlı Devleti’nin Tebriz üzerindeki hâkimiyet mücadeleleri üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Tabriz
• Ottoman–Safavid Rivalry
• Ottoman–Iranian Relations
• Safavid State
• Ottoman Eastern Policy.

Kaynakça

1. Arşiv Belgeleri
2. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
3. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Cevdet-Maliye Tezkereleri (C..MTZ), Dosya nr. 4, Belge nr. 168.
4. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dâhiliye Nezareti, Emniyet-i Umumiye Müdürlüğü, İkinci Şube (DH. EUM. 2. ŞB.), Dosya nr. 4, Belge nr. 11.
5. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dâhiliye Nezareti, Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti, İkinci Şube (DH. EUM. 2. ŞB.), Dosya nr. 3, Belge nr. 56.
6. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hariciye Nezareti, Şifre Kalemi, 20 Numaralı Seri (HR. SFR, (20), Dosya nr. 123, Belge nr. 14.
7. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hariciye Nezareti, Siyasî Evrak (HR. SYS.), Dosya nr. 2338, Belge nr. 50.
8. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), YB 21, Yabancı Arşivler (Gürcistan Arşivi), Dosya nr. 12, Belge nr. 6.

9. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi - Defter (TS.MA.d), nr. 1998.
10. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Divân-ı Hümâyun Sicilleri - Mühimme Defterleri (A. DVNSMHM.d), Defter nr. 7, Hüküm nr. 54.
11. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hariciye Nezareti, Hukuk Müşavirliği, İstişarî İşler Odası (HR. HMŞ. İŞO.), Dosya nr. 9, Belge nr. 32.
12. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hatt-ı Hümâyun (HAT), Dosya nr. 10, Belge nr. 333.
13. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), İbnülemin Tasnifi, Hariciye (İE. HR.), Dosya nr. 13, Belge nr. 1327.
14. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). Hariciye Nezareti, Siyasi Kısım (HR. SYS.), Dosya nr. 2341, Belge nr. 23.
15. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Divân-ı Hümâyun Sicilleri – Mühimme Defterleri (A. DVNSMHM.d), Defter nr. 59, Hüküm nr. 56-125-161-174-176.
16. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Divân-ı Hümâyun Sicilleri – Mühimme Defterleri (A. DVNSMHM.d), Defter nr. 132, Hüküm nr. 500-501.
17. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Divân-ı Hümâyun Sicilleri – Mühimme Defterleri (A. DVNSMHM.d), Defter nr. 113, Hüküm nr. 17.
18. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Divân-ı Hümâyun Sicilleri – Mühimme Defterleri (A. DVNSMHM.d), Defter nr. 132, Hüküm nr. 324.
19. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Divân-ı Hümâyun Sicilleri – Mühimme Defterleri (A. DVNSMHM.d), Defter nr. 135, Hüküm nr. 969.
20. Araştırma Eserler
21. Aktepe, M. Münir. “Nâdir Şah”. İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1972, c. 9, 154–170.
22. Arslan, Mehmet. Sıdkî Paşa, Gazavât-ı Sultân Murâd-ı Râbi, Süleymaniye Kütüphanesi, Hamidiye Kitaplığı, nr. 1103 (Gazavât-ı Sultân Murâd-ı Râbi, (IV. Murâd'ın Revan Seferi), İstanbul 2006).
23. Aydoğmuşoğlu, Cihat. Tarihte Tebriz. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2007.
24. Aykut, Nezihi Şevki. Dördüncü Murad’ın 1044 Revan Seferi Menzilnâmesi. Süleymaniye Kütüphanesi, Laleli Kitaplığı, nr. 1608/5, vr. 30b–35a, “IV. Murad’ın Revan Seferi Menzilnâmesi”, Tarih Dergisi 34 (1984), 183–246.
25. Aykut, Nezihi Şevki. Hasan Bey-zâde Ahmed Paşa. Hasan Bey-zâde Târîhi (1003–1045/1595–1635): Metin ve İndeks. C. III. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2004.
26. Bakır, Abdulhalik -Altungök, Ahmet. “Erken Ortaçağlarda Tebriz”. Tarih İncelemeleri Dergisi XXX/1 (2015), 63–99.
27. Bilgili, Ali Sinan. “Tebriz”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2011, c. 40, 219–222.
28. Binark, İsmet. Osmanlı Devleti ile Azerbaycan Türk Hanlıkları Arasındaki Münâsebetlere Dair Arşiv Belgeleri. Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 1992.
29. Blow, David. Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend. London: I.B. Tauris, 2009.
30. Cezar, Mustafa. Mufassal Osmanlı Tarihi (Resimli-Haritalı). C. 2. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu – Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2011.
31. Cezar, Mustafa. Mufassal Osmanlı Tarihi (Resimli–Haritalı). C. IV. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2011.
32. Çıralı, Leyla. Tarihî ve Arkeolojik Veriler Işığında Tebriz’in Eskiçağ Tarihi (Başlangıçtan Demir Çağı Sonuna Kadar). Yayımlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Erzurum, 2020.
33. Çolak, Songül – Aydar, Metin (haz.). Târîh-i Göynüklü: Osmanlı Tarihi (1123–1172 / 1711–1759) (İnceleme–Metin). Göynüklü Ahmed Efendi. İstanbul: T.C. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2019.
34. Danişment, İsmail Hami. İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, C. IV, İstanbul: Türkiye Yayınevi, 1948.
35. De Groot, Alexander H. “Halil Paşa, Kayserili”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1997, c. 15, 324–326.
36. Efe, Haydar - Kızıl, Murat. “Sınır Kavramı ve Tarihsel Süreç İçinde Türkiye-İran Sınırının Oluşumu ve Önemi”. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 10/1 (2017): 77–90.
37. Emecen, Feridun M. “Yavuz Sultan Selim Dünyayı Değiştiren Bir Hükümdar mı?”. Yavuz Sultan Selim ve Dönemi Sempozyumu Bildiriler Kitabı içinde, 23-38. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu-Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2024.
38. Emecen, Feridun. “Irakeyn Seferi”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1999, c. 19, 116–117.
39. Gozalova, Nigar R. “Book Review: The Ottoman Tax Register of the Tabriz Province (Liva) of 1728. Translated Into Azerbaijani Language and Edited by Academician Shahin Mustafayev”. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi 15/2 (Ekim 2025), 285-288.
40. Gündüz, Tufan (ed.). Osmanlı Tarihi El Kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları, 2012.
41. Hammer-Purgstall, Joseph Von. Osmanlı Devleti Tarihi. C. 9: Sultan IV. Murad’ın Cülûsundan Vefatına Kadar (1032–1049/1623–1640). İstanbul: Üçdal Neşriyat, 1985.
42. Hammer-Purgstall, Joseph Von. Osmanlı Devleti Tarihi. C. V: Osmanlı Devleti’nin Kuruluşundan Kaynarca Muahedesine Kadar. İstanbul: Üçdal Neşriyat, 1985.
43. Hammer-Purgstall, Joseph Von. Osmanlı Devleti Tarihi. C. VI: Osmanlı Devleti’nin Kuruluşundan Kaynarca Muahedesine Kadar. İstanbul: Üçdal Neşriyat, 1985.
44. İnan, Göker (haz.). Târîh-i Âl-i Osmân (Osmanlı Tarihi 699–968 / 1299–1561) (İnceleme–Tenkitli Metin). Matrakçı Nasuh. Ed. Erhan Afyoncu. İstanbul: T.C. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2024.
45. İpşirli, Mehmet. Naîmâ, Mustafa Efendi. Târih-i Naʿîmâ (Ravżatü’l-Ḥüseyn fî Hulâṣati Aḫbâri’l-Ḫâfikayn). C. II. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2007.
46. İşbilir, Ömer. “Kuyucu Murad Paşa”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2002, c. 26, 507–508.
47. İvecan, Raif. Osmanlı Hâkimiyetinde Revan (1724–1746). Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul, 2007.
48. Jorga, Nicolae. Osmanlı İmparatorluğu Tarihi (1538–1640). Çev. Nilüfer Epçeli. C. 3. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2005.
49. Jorga, Nicolae. Osmanlı İmparatorluğu Tarihi (1640–1774). Çev. Nilüfer Epçeli. C. 4. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2005.
50. Kapanşahin, Muhittin. “Kanunî Sultan Süleyman’ın İkinci İran Seferi ve Bitlis Bölgesinde Meydana Gelen Olaylar”. Tarihî ve Kültürel Yönleriyle Bitlis içinde, 165–175. Ed. Mehmet İnbaşı – Mehmet Demirtaş. Ankara: Bitlis Eren Üniversitesi Yayınları, 2019.
51. Karataş, Mehmet. Nazmî-zâde Murtazâ’nın Gülşen-i Hulefâ’sının Tenkitli Transkripsiyonu. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum, 2001.
52. Karabalık, Kamuran. “Birinci Dünya Savaşı’nda Güney Azerbaycan’ın Önemi ve Tebriz’in Osmanlı Birlikleri Tarafından Zaptı (1915)”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 47 (2021): 157–173. https://doi.org/10.30794/pausbed.901984
53. Kılıç, Remzi. XVI. ve XVII. Yüzyıllarda Osmanlı-İran Siyasî Antlaşmaları. İstanbul: Tez Yayınları, 2001.
54. Kırzıoğlu, M. Fahrettin. Osmanlılar’ın Kafkas-Elleri’ni Fethi (1451–1590). Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Yayınları (Edebiyat Fakültesi Yayınları No. 71; Araştırma Serisi No. 60), Ankara, 1976.
55. Kucak, Özlem. Zafernâme (Tarihçe-i Fethi Revan ve Bağdat). Yüksek Lisans Tezi, Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon, 2007.
56. Külbilge, İlker. 18. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı–İran Siyasî İlişkileri (1703–1747). Doktora Tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir, 2010.
57. Kütükoğlu, Bekir Sıdkı. “Tahmasp I”. İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1970, c. 11, 637–647.
58. Kütükoğlu, Bekir. Osmanlı-İran Siyasi Münasebetleri (1578–1590), İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul, 1962.
59. Matthee, Rudi. “The Ottoman-Safavid War of 986-998/1578-90: Motives and Causes”. International Journal of Turkish Studies 20/1-2 (2014), 1-20.
60. Minorsky, Vladimir Fedoroviç. “Nâdir”. İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi, 1964, c. 9, 1–6.
61. Minorsky, Vladimir Fedoroviç. “Tebriz”. İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1997, c. 12, 82–98.
62. Murphey, Rhoads. “Kasrışîrin Antlaşması”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2001, c. 24, 575–576.
63. Musa, İsmayıl. “Azerbaycan–Osmanlı Siyasî-Askerî İlişkileri (1917–1918)”. Belleten 64 (2000): 509–522. https://doi.org/10.37879/belleten.2000.509
64. Nejabati, Akram. “1725 Yılında Osmanlı Tahrir Defterine Göre Tebriz (Tabriz in 1725 According to the Ottoman Tax Registers).” Social Science Development Journal 6/25 (2021): 389–403. https://doi.org/10.31567/ssd.382
65. Nişancı Mehmed Paşa. Tarih-i Nişancı Mehmed. Süleymaniye Kütüphanesi, İzmirli İsmail Hakkı Kitaplığı, nr. 2375, İstanbul, 1290 h.
66. Onullahi, Seyidağa. XIII–XVII. Asırlarda Tebriz Şehri (Sosyal-İktisadî Tarihi). Bakü: Elm Neşriyatı, 1982.
67. Özcan, Abdülkadir (ed.). Osmanlı Ansiklopedisi: Tarih-Medeniyet-Kültür, C. 2. İstanbul: Yeni Şafak Yayınları, 1996.
68. Özcan, Abdülkadir (ed.). Osmanlı Ansiklopedisi: Tarih-Medeniyet-Kültür, C. 4. İstanbul: Yeni Şafak Yayınları, 1996.
69. Özcan, Azmi. “Nâdir Şah”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2006, c. 32, 276–277.
70. Özçelik, Emirhan. “Tebriz ve Şirvan Eyaletlerinin Muhafazası (1583–1591)”. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 2021, 131–158.
71. Pazan, İbrahim (haz.). Zübdetü’t-Tevârîh: Osmanlı Tarihi, Seyyid Lokmân (1299–1595) (İnceleme–Tenkitli Metin).. Ed. Göker İnan. İstanbul: T.C. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2022
72. Peçevî, İbrahim Efendi. Târih-i Peçevî. C. I . İstanbul, 1281–1283 h.
73. Polat, Kader. V. ve XV. Yüzyıllar Arasında Tebriz. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum, 2010.
74. Sarıçiçek, Sertaç. “Askerî ve Siyasî Yönden 1585–1586 Tebriz Kuşatması”. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi 34/2 (2024), 1–33. https://doi.org/10.54078/savsad.1457231
75. Şimşek, Oğuz. “Tebriz Şehrinin Ortaya Çıkışı ve Coğrafi Özellikleri”. Düşünce Dünyasında Türkiz (Siyaset ve Kültür Dergisi), 2015, 121–144.
76. Tefazzülî, Ahmed. “Enûşirvân”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1995, c. 11, 255–256.
77. Togan, A. Zeki Velidi. “Azerbaycan”. İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1979, c. 2, 91-118.
78. Tuysuz, Şaban Cem. “İpek Yolu’nda Önemli Bir Kavşak, Tebriz (1236–1380)”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 9/28 (2021): 289–300.
79. Usul, Dilber. “Orta Çağ’da Tebriz”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 18 (2021): 82–106. https://doi.org/10.46400/uygur.1024024.
80. Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı. Osmanlı Tarihi. C. II: İstanbul’un Fethinden Kanunî Sultan Süleyman’ın Ölümüne Kadar (1453–1566). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1975.
81. Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı. Osmanlı Tarihi. C. III, 1. Kısım: II. Selim’in Tahta Çıkışından 1699 Karlofça Antlaşmasına Kadar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1973.
82. Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı. Osmanlı Tarihi. C. III, 2. Kısım: XVI. Yüzyıl Ortalarından XVII. Yüzyıl Sonuna Kadar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1973.
83. Yazıcı, Tahsin. “Hemedan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1998, c. 17, 183–185.
84. Yıldırım, Nermin. Kara Çelebizâde Abdülaziz Efendi’nin Zafernâme adlı eseri (Tarihçe-i Fethi Revan ve Bağdat): Tahlil ve Metin. Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2005.
85. Yılmazer, Ziya. “Murad IV”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2020, c. 31, 177–183.
86. Yousefnia, Ali Rad. “One History and Two Narrations: Contrasting Safavid and Ottoman Histories of Tabriz and Azerbaijan Region”. Proceedings of the Society of Architectural Historians Australia and New Zealand: 37, What If? What Next? Speculations on History’s Futures. ed. Kate Hislop - Hannah Lewi. 547-554. Perth: SAHANZ, 2021.
87. Zeyrek, Yunus. Revan Seferi Rûznâmesi. Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Bağdat Kitaplığı, nr. 405. IV. Sultan Murâd’ın Revân ve Tebriz Seferi Rûz-nâmesi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1999.
88. Zeyrek, Yunus. Tarih-i Osman Paşa (Özdemiroğlu Osman Paşa’nın Kafkasya Fetihleri ve Tebriz’in Fethi 1585). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 2001.