XVI. YÜZYIL FARSÇA SÖYLEYEN OSMANLI ŞAİRLERİNDEN SÂʾİLÎ-İ ŞÎRÂZÎ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Bu çalışmada, XVI. yüzyıl Farsça söyleyen Osmanlı şairlerinden Sâʾilî-i Şîrâzî’nin hayatı ve eserleri üzerinde durulacaktır. Sâʾilî, Anadolu’ya II. Bâyezîd’in saltanatı döneminde gelmiş, onun ölümü üzerine Yavuz Sultan Selîm ile Kanûnî Sultan Süleymân dönemlerini idrak etmiş bir şairdir. Henüz Anadolu’ya gelmeden önceki yaşamı hakkında, kendisinin gerek Milli Kütüphane’de 06 Mk. Yz. A. 6799’da kayıtlı toplam 517 varak külliyatının 214b-383b varakları arasında yer alan Dîvân’ının dibaçesinde gerekse de 384b-515a arası varakları içeren Târîḫ-i Âl-i ʿOs̱mânî’sindeki ayrıntılı ifadelerinin dışında, elimizde pek fazla bilgi bulunmamaktadır. Zaten hayatı hakkında bilgi veren sınırlı sayıdaki eserler de Anadolu’da yazılmıştır. XVI. yüzyıl ve sonrasında İran’da yazılan tezkirelerden sadece Luġat-nâme, Ferheng-i Soḫenverân ve Eẕ-ẕerîa, Sâʾilî’den söz etmiştir. Bu da bize şairin İran’da iken çok ünlü olmadığını düşündürmektedir. Ancak şairin İran’dan ayrılıp Anadoluya daha sonra da İstanbul’a yolu düşünce dönemin padişahı II. Bayezid’in isteği üzerine manzum bir Osmanlı tarihi kaleme almasının ardından adı dönemin Osmanlı tezkire kitaplarında anılmaya başlanmıştır. Dolayısıyla bir Osmanlı padişahına Farsça manzum bir tarih yazan bu şairin geniş çaplı tanıtılması ihtiyacı hâsıl olmuştur. Gerek dönemin tezkire kitaplarındaki bilgilerden gerekse de elimizdeki tek nüsha olan külliyatından istifade ederek şairin hayatına, eserlerine ve beyitlerinden yola çıkarak edebi kişiliğine dair geniş çaplı bilgiler verilecek ve adı geçen şair tüm yönleriyle tanıtılacaktır.