OLUŞUN AKIL VE AHLAK ÖTESİ HALİ: MEVLÂNÂ’DA ÖZGÜRLEŞME YA DA KENDİNİ AŞMA PRATİĞİ OLARAK FENÂ
Öz
Bu makalede tasavvuf metinlerinde çeşitli sınırlılıkları aşmanın bir biçimi olarak incelenen fenâ düşüncesi, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin eserleri üzerinden bir özgürleşme pratiği bağlamında tartışılıyor. Mevlânâ açısından fenâ; bedensel, ruhsal, sosyal, tarihsel ve kültürel gibi tüm sınırlıkları aşma anlamına gelir. Bu bağlamda makalenin temel iddiası, fenânın bir yönüyle söz konusu sınırlıkların dışına çıkmak anlamında hiçlik olduğu, diğer yönüyle ise aynı sınırlıkların ötesine geçmek bakımından mutlak özgürlüğe atılan varoluş hamlesi olduğudur. Mevlânâ açısından çeşitli özgürleşme hamlelerinden oluşan bir süreç olarak varoluş, kişinin aşamalı bir şekilde yaşam sürecince yüklendiği tanım, kalıp ve sınırlardan ya da dünya benliğinden kurtulma çabasıdır. Her yönüyle aşılmak üzere içinden geçilen bu oluş sürecindeki amaç, tam bir aşk haline geliş anlamındaki ezel benliğinde biri diğeriyle özdeş olarak görünür olan hiçliğe, yokluğa ya da özgürlüğe ulaşmaktır. Bu özdeşliği çaşitli kavramsal araçlar ve birer haline gelişler olan aşamalar üzerinden takip etmeye çalışan makale, onları hem var olanların fenâsı hem de benliğin fenâsı bağlamında bir araya getiriyor. Mevlânâ’nın, bu özgürleşme pratiği aracılığıyla, bir taraftan var olanların çoklu imkanlarının ortaya çakardığı; diğer taraftan akıl, ihtiyar ve irade gibi bizzat ilke ve değer koyan unsurların da ötesine geçmeye çalıştığı öne sürüyor. İşte bu nedenle, makale, Mevlânâ düşüncesindeki bu fenâ halini yalnızca bir hiçlik olarak değil, aynı zamanda bir özgürlük hali olarak okumayı deniyor.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Altıntaş, Ramazan. “Mevlânâ’da İrade Hürriyeti”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 8/2 (2004): 1-15.
- Altıntaş, Ramazan. “Mevlânâ’nın Mu‘tezile’ye Yönelttiği Tenkitler”. Marife: Dini Araştırmalar Dergisi. 7/3 (2007): 147-162.
- Aristoteles. Nikomakhos’a Etik. çev. Saffet Babür. Ankara: Bilgesu Yayınları, 2007.
- Baykan, Erdal. Düşünceye Gelmeyen Tanrı Sorunu ve Mevlânâ. Konya: Çizgi Yayınları, 2017.
- Bircan, Hasan Hüseyin. “Mevlânâ’da İnsan ve Kurtuluşu”. İslâmî Araştırmalar. 27/1 (2016): 1-11
- Câhız, Amr b. Bahr. “el-Cevâbât ve istihkâku’l-imâme”. Resâ’ilü’l-Câhız. nşr. Abdüsselâm Muhammed Hârûn, Beyrut: Dâru’l-cîl, 4/286-305.
- Câhız, Amr b. Bahr. “el-Me‘âş ve’l-me‘âd”. Resâ’ilü’l-Câhız, nşr. Abdüsselâm Muhammed Hârûn. Kahire: Mektebetü’l-hancî, 1964, 1/91-134.
- Câhız, Amr b. Bahr. “Kitâbü’l-Mes’âil ve’l-cevâbât fi’l-ma‘rife”. Resâ’ilü’l-Câhız: el-Kelâmiyye. nşr. Ali Bû Mülhim. Beyrut: Dâr ve mektebetü’l-hilâl, 2004, s. 107-120.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Nisan 2021
Gönderilme Tarihi
18 Şubat 2021
Kabul Tarihi
4 Mart 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2021 Cilt: 13 Sayı: 1