Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

TARİHİ SÜREÇTE HAKKÂRİ’DE FAALİYET GÖSTERMİŞ OLAN BAŞLICA TARÎKATLAR VE TEMSİLCİLERİ

Yıl 2019, Cilt: 11 Sayı: 3, 1264 - 1281, 31.12.2019
https://doi.org/10.26791/sarkiat.625398

Öz

Hakkâri,
erken bir dönemde İsl
âm’la
tanışmış ve dolayısıyla burada birçok
âlim ve
mutasavvıf yetişmiştir. Daha V/XI yüzyılda yani büyük tar
îkatlar
kurulmadan önce yörede Al
î Harîrî ve Şeyhulislâm
Ebû Hasan el-Hakkârî gibi z
âtlar
vasıtasıyla tasavvuf neşv ü nem
â
bulmuştur. Bunların oluşturduğu ortamda Ad
î b. Müsâfir, ilk
tar
îkatlardan birisi olan Adeviyye Tarîkatı’nı
kurmuş ve bu tar
îkat,
uzun bir süre bölgede hakim olmuştur. Hakk
âri
bölgesinde daha kuruluşunun ilk dönemlerinden itibaren Kadiriyye Tar
îkatı da
etkili olmuş ve bölgede asırlar boyu faaliyet göstermiştir. Bölgede Kadiriyye
Tar
îkatını temsil eden Nehri ailesi, Şeyh Abdullah ve Şeyh Tâhâ Hakkarî ile birlikte Nakşibendiliğin öncüleri
olmuştur. Böylece Hakk
âri’nin Şemdinli ilçesini merkez edinmiş olan
Nehri
ailesi
ayn
ı
zamanda Nakşibendiyye Tar
îkatı’nın bölgedeki merkezi olmuştur. Şeyh Tâhâ’nın, amcası Şeyh Abdullah’ın yerine makâma oturması ile birlikte Nakşibendilik, bölgede
kuvvetlenmiştir. Şeyh T
âhâ’nın halifeleri tarafından daha sonraları tarîkat, bölgeyle sınırlı kalmayıp, bir çok yere
ulaşmıştır.



Bu makalede Hakkâri’de faaliyet göstermiş olan başlıca tarîkatlar ve temslcileri anlatılmaya
çalışılacaktır.

Kaynakça

  • Arslan, Hasan. Molla Hüseyin Batevî’nin Hayatı Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri. Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniv., 2019.
  • el-Cevzî, Ebû Ferec Abdurrahmân b. Alî b. Muhammed. el-Muntazam fî târihi'l-müluk ve'l-ümem. Beyrût: Dâru Sâdır, 1358/1938.
  • ed-Dûskî, Enes Muhammed Şerîf. Etbâü'ş-Şeyh Adî b. Müsâfir el-Hakkârî: Minel
  • Adeviyye ile'l-Yezîdiyye. Duhûk: Matbaatu Hâvâr, 2006.
  • Ekinci, Ekrem Buğra. Seyyid Abdülhakîm Arvâsî, İstanbul: Arı Sanat Yay., 2017.
  • el-Erbilî, Şerefuddîn. Târîhu’l-Erbil, Thk. Sâmî b. Seyyid, Vezâretu’s-Sekâfe ve’l-İ’lâm, Irak: 1980.
  • el-Hâlîdî, Şeyh Muhammed Bahâuddîn. İcâzetnâme, 1340 /1921.
  • Hânî, Ahmed. Mem u zin, Özel Baskı.
  • Harîrîzâde, Muhammed Kemâluddîn. Tibyânü vesâili’l-hakâik fî beyâni selâsili’-t-tarâik.
  • İbrahim Efendi, 430. Süleymaniye Kütüphanesi.
  • Hırûrî, Derviş Yusuf Hasan. Biladu’l- Hekari (945-1326). Çev. Mukaddes Tovi. Duhûk: Hani Yayınları, 2010.
  • İbn Halikân, Şemsuddîn Ahmed b. Muhammed b. Ebubekir. Vefeyâtü'l-a'yân ve enbâu ebnâi'z-zamân. Thk. İhsan Abbâs. Beyrût: Dâru Sâdır, 1900.
  • İbn İmâd, Şihâbuddîn Ebû Felâh Abdullah b. Ahmed b. Muhammed. Şezerâtü'z-zeheb fî ahbari men zeheb. Thk. Abdülkadîr Arnâvûtî-Mahmûd Arnâvûtî. Beyrût: Dâru İbn Kesîr, 1408/1988.
  • İbn Kesîr, Ebû Fedâ İsmâîl b. Ömer. el-Bidâye ve'n-nihaye. Thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. Dârü'l-Hicr, 1418/1998.
  • İdiz, Ferzende. “Adî b. Müsâfir, Adeviyye Tarîkatı ve Yezîdîlik”. Ekev Akademi Dergisi, 17/55 (Bahar 2013): 181-200.
  • İdiz, Ferende. “Son Dönem Hakkâri Sûfîlerinden Şeyh Selim Efendi”. I. Uluslararası Zap Havzası Uleması Sempozyum Bildirileri (Hakkâri, 27-29 Nisan 2018). Ed. Yaşar
  • Kaplan. 153-163. İstanbul: Hakkâri Üniversitesi Yayınları, 2018.Kaplan, Yaşar. Günümüz Yezîdîliği. Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2011.
  • Kavak, Abdulcebbar. Seyyid Tâhâ-i Nehrî. Van: DAKA Yay,. 2016.
  • Kavak, Abdulcebbar. “Bağdat’tan Zap’ın Kalbine Tasavvufî Yolculuk: Kâdiriyye ve Nakşibendiyye Sûfîlerinin Faaliyetleri”, I. Uluslararası Zap Havzası Uleması Sempozyumu Bildirileri (Hakkâri, 27-29 Nisan 2018). Ed. Yaşar Kaplan. 834-846. İstanbul: Hakkâri Üniversitesi Yayınları, 2018.
  • Kurdo, Qanatê. Tarixa Edebiyata Kurdî. İstanbul: Özge Yay., 1992.
  • Kutlay, Naci. İttihat Terakki ve Kürtler. Ankara: Beybûn Yay., 1992.
  • Molla Abdullah, Tâhir. Hayatü’l-emcâd mine’l-ulemâi’l-ekrâd. Dâru İbn Hazm, 1436/2015.
  • Muhammed Asım, Birketu’l-kelimât fî menâkibi ba’zı sâdât. Kütüphanemizde mevcut el Yazması.
  • Muhibbî. Hulâsetu’l-eser fî a’yâni’l-karni’l-hâdî aşer. el-Matbaatu’l-Vehbiyye, 1284/1867.
  • Nakşibendi Şeyhleri’nin Mukaddes Sözleri. Haz. Salih Uçan. İstanbul: Akpınar Yay., 1983.
  • Nehrî, Ubeydullah. Tuhfetü’l-ahbâb. Thk. Seyyid İslâm Duâgu. Urûmiye: İntişârâtı Hüseynî, 1978.
  • Selefî, Hamdi Abdulmecit-ed-Dûskî, Tahsin İbrahim. İkdu’l-cumân fî terâcimi’l-ulemâi ve’l-udebâi’l-Kürd ve’l-mensubine ilâ müdün ve kurâ Kürdistân. Beyrût: Mektebetu Asale ve’t-Turâs, 2008.
  • Seyyid Muhammed Efendi. Arşiv Belgeleri Işığında Anadolu’da Kâdirîlik ve Kâdiriyye Tarikatının Muhammediyye Kolu. İstanbul: Ustaoğlu Kitabevi, 2002.
  • eş-Şa'rânî, Abdülvahab b. Ahmed b. Alî el-Ensârî. et-Tabakâtü'l-kübrâ. Thk. Süleymân Sâlih. Beyrût: Dârü'l-Ma'rife, 2005.
  • eş-Şeybânî, Ebû Hasan Alî b. Ebû Kerem Muhammed b. Abdülkerîm. el-Kâmil fi't-târih. Beyrût: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1415/1994.
  • Tenik, Ali. Kürt Coğrafyasında Tasavvuf ve Tarîkatlar. İstanbul: Nûbihar Yay, 2015.
  • Timutaş, Abdulhadi. Çığır Açan şark Âlimleri. İstanbul: Kent Yay., 2007.
  • Van Bruinessen, Martin. Kürdistan Üzerine Yazılar. İstanbul: İletişim Yay., 1993.
  • Yılmaz, Fazıl. Ahmed-i Hânî’nin Hayatı Eserleri ve Tasavvufî Düşüncesi. Yüksek Lisans Tezî, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2019.
  • ez-Zehebî, Şemsuddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân. Siyeru a'lâmi'n-nübelâ. Thk. Şuayb Arnâvûtî-Muhammed Nuaym Arksûsî. Beyrût: Müessesetü'r-Risâle, 1402/1981.
  • ez-Zehebî, Şemsuddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân. Târihü'l-İslâm ve vefeyâtü'l-meşâhiri ve'l-a'lâm. Thk. Ömer Abdüsselâm Tedmurî. Beyrût: Dârü'l-Kitabi'l-Arabî, 1414/1994.
  • ez-Zehebî, Şemsuddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân. el-Ğiber fî haberi men ğeber. Beyrût: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1045/1985.
  • Zeki Bey, Muhammed Emin. Meşâhirü’l-kürd ve Kürdistân. Bağdat:1364/1945.
Toplam 38 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Ferzende İdiz 0000-0001-9860-4192

Yayımlanma Tarihi 31 Aralık 2019
Kabul Tarihi 12 Aralık 2019
Yayımlandığı Sayı Yıl 2019 Cilt: 11 Sayı: 3

Kaynak Göster

ISNAD İdiz, Ferzende. “TARİHİ SÜREÇTE HAKKÂRİ’DE FAALİYET GÖSTERMİŞ OLAN BAŞLICA TARÎKATLAR VE TEMSİLCİLERİ”. Şarkiyat 11/3 (Aralık 2019), 1264-1281. https://doi.org/10.26791/sarkiat.625398.

Creative Commons Atıf-Gayriticari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC 4.0) ile lisanslanmıştır.
Derginin tüm içeriğine açık erişim sağlanmaktadır. Yayınlanan makaleler öncelikle İThenticate programında taranmaktadır.
Dergimizde yayınlanan makalelerin sorumluluğu yazara ait olup, tüm telif hakları Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi’ne devrolunmuştur.


27787