Lojistik Firmalarının VZA Yöntemi ile Etkinliklerinin Ölçülmesi

Öz

Günümüz dünyasında her firmanın yapması gerektiği gibi lojistik sektöründeki firmaların da hem varlıklarını idame ettirebilmeleri hem de etkin ve verimli çalışabilmeleri büyük önem arz etmektedir ki bu da ancak sürekli performans değerlendirmesi yaparak belirlenen hedefler doğrultusunda iyileştirmeler yapmakla mümkündür. Bu amaç doğrultusunda Türkiye’deki lojistik firmalarından on altı tanesinin üç yıllık (2021, 2022, 2023) verileri ışığında etkinlikleri, Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemiyle değerlemeye çalışılmıştır. Girdi yönelimli CCR ve BCC analizlerinin uygulandığı bu çalışmada etkin ve etkin olmayan firmalar belirlenmiş ve etkin olmayan firmalar için etkin olabilmeleri adına iyileştirme yapmaları gereken birimler sayısal verilerle belirtilmiştir. CCR ve BCC birlikte değerlendirildiğinde 2021 yılında 8, 2022 yılında 10, 2023 yılında 9 firma etkin olarak ölçülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Lojistik
• Performans
• Veri Zarflama Analizi
• Etkinlik

Measuring the Efficiency of Logistics Companies with the Dea Method

Öz

In today's world, as is the case for every company, it is crucial for companies in the logistics sector to both maintain their existence and operate effectively and efficiently. This is only possible through continuous performance evaluation and improvements in line with established targets. To this end, the efficiency of sixteen logistics companies in Turkey was evaluated using Data Envelopment Analysis (DEA) based on three-year data (2021, 2022, and 2023). In this study, which employed input-oriented CCR and BCC analyses, effective and ineffective companies were identified, and for ineffective companies, the units requiring improvement to become effective were numerically indicated. When CCR and BCC were evaluated together, 8 companies were measured as effective in 2021, 10 in 2022, and 9 in 2023.

Anahtar Kelimeler

• Logistics
• Performance
• Data Envelopment Analysis
• Efficiency

Kaynakça

1. Akşirin, Ç. N. (2008). Yetkinlik temelli performans değerlendirme: Sağlık sektöründen bir uygulama. Verimlilik Dergisi, (2), 35-52.
2. Aksungur, M., & Deran, A. (2021). Borsa İstanbul’a kayıtlı ulaştırma ve depolama sektörü işletmelerinin etkinlik değerlendirmesi: Veri zarflama analizi uygulaması. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi (IJBEMP), 5(2), 760-771.
3. Altıntas, E., El Haj, M., Boudoukha, A. H., Olivier, C., Lizio, A., Luyat, M. & Gallouj, K. (2022). Emotional exhaustion and fear of COVID19 in geriatric facilities during the COVID19 pandemic. International Journal of Geriatric Psychiatry, 37(8), 1-7.
4. Asker, V. & Battal, Ü. (2017). Operational efficiency measurement at selected airports international. Journal of Management Economics and Businness, ICMEB17 (Special Issue), 351-368.
5. Ateş, A., Esmer, S., Çakır, E. & Balcı, K. (2013). Karadeniz konteynır terminallerinin göreli etkinlik analizi. Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, 5(1), 1-22.
6. Athanassopoulos, A. D. & Giokas, D. (2000). The use of data envelopment analysis in banking institutions: Evidence from the Commercial Bank of Greece. Interfaces, 30,(2), 81-95.
7. Babacan, A. (2006). Türkiye’deki üniversitelerde VZA yöntemiyle verimlilik analizi. [Doktora tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi]
8. Babacan, M. (2003). Lojistik sektörünün ülkemizdeki gelişimi ve rekabet vizyonu. Ege Akademik Bakış, 3(1), 1-13. https://dergipark.org.tr/tr/pub/eab/article/472275

9. Bakırcı, F. (2006). Sektörel bazda bir etkinlik ölçümü: VZA ile bir analiz. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 20(2), 199-217.
10. Baş, M. & Artar, A. (1991). İşletmelerde verimlilik denetimi. Mpm Yayınları, No:435.
11. Bayrak, R. (2019). Uygulamalı veri zarflama analizi. Detay Yayıncılık, Ankara.
12. Bayraktar, E., Eryarsoy, E., Kosanoglu, F., Acar, M. F. & Zaim, S. (2024). Unveiling The drivers of global logistics efficiency: Insights from cross-country analysis. Sustainability, 16(7), 1-20. Https://Doi.Org/10.3390/Su16072683
13. Baysal, M. E., Uygur, M. & Toklu, B. (2004). Veri zarflama analizi ile tcdd limanlarında bir etkinlik ölçümü. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 19(4), 437-442.
14. Bedlek, P. (2022). Uluslararası ticaret ve lojistik ile uluslararası ticaret ve lojistik yönetimi ana bilim dallarında yazılan tezlerin incelenmesi. [Yüksek lisans tezi, Tarsus Üniversitesi]
15. Bentyn, Z. (2021). Comparing of logistic performance in Turkey and Poland: Explaining divergence in development. European Proceedings of Social and Behavioural Sciences, 225- 235. Https://Doi.Org/10.15405/Epsbs.2021.12.04.23
16. Beysenbaev, R. Yuri, D. (2020). Proposals for improving the logistics performance index. The Asian Journal of Shipping and Logistics, 36,(1), 34-42.
17. Bölükbaş, Ö. (2016), Türkiye'de lojistik sektörü ve lojistik köyler [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], İstanbul Marmara Üniversitesi.
18. Çağlayan, O. (2024) Lojistik yönetimi, Seçkin Yayıncılık.
19. Çağlayan, O. (2025) Lojistik ilkeleri. Seçkin Yayıncılık.
20. Cenger, H. & Poyraz, E. (2019). Firmaların göreli etkinlik (VZA) düzeylerinin pazarlama yoğunlukları ile ilişkisi: Bist’te bir alan araştırması. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(11), 402-423.
21. Çetin, A. C. (2006). Türk tekstil sektörü ve Türk tekstil firmalarının etkinlik düzeylerinin belirlenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi İ.İ.B.F Dergisi, 8(2), 255-278.
22. Charnes, A., Cooper, W. & Rhodes, E. (1979). Measuring the efficiency of decision-making units. European Journal of Operation Research, 3, 339 https://ideas.repec.org/a/eee/ejores/v3y1979i4p339-338.html
23. Çınaroğlu, E., Doruk, N., & Avcı, T. (2018). Erciyes Üniversitesi Fakültelerinin veri zarflama analizi yöntemiyle etkinlik analizi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 14(4), 1025-1043.
24. Corne, A. (2015). Benchmarking and tourism efficiency in France. Tourisim Management, (51), 91-95.
25. Danacı, T., & Nacar, R. (2017, 24-25 Mayıs). Comparing the foreign trade and logistic performance of Turkey and EU members with cluster analysis [Bildiri sunumu]. Global Business Research Congress (GBRC), İstanbul, Türkiye.
26. Demirci, A. & Tarhan, D.B. (2016). Türkiye’de faaliyet gösteren liman işletmeleri ve bu işletmelerin etkinliklerinin veri zarflama analizi yöntemiyle ölçümü. Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(2), 144-160
27. Depren, Ö. (2008). Veri zarflama analizi ve bir uygulama. [Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi].
28. Dinçer, E. (2008). Veri zarflama analizinde malmquist endeksiyle toplam faktör verimliliği değişiminin incelenmesi ve IMKB üzerine bir uygulama. Marmara Üniversitesi, İİBF Dergisi, 25(2), 825-845.
29. Ersoy, Y. & Tehci, A. (2020). Lojistik pazarlama: Lojistik hizmetleri alanında faaliyette bulunan işletmelerde veri zarflama analizi ile etkinlik ölçümü. The Journal of International Scientifi Research, 5(1), 1-9.
30. Fenyves, V., Tarnóczi, T. & Zsidó, K. (2015). Financial performance evaluation of agricultural enterprises with DEA method. Procedia Economics and Finance, 32(15), 423-431.
31. Filiz, T. (2020). TCDD tarafından işletilen lojistik köylerin performanslarının çok kriterli karar verme ve veri zarflama analizi yöntemleri ile değerlendirilmesi, [Yüksek lisans tezi, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi].
32. Geyikçi, U. B. & Bal, V. (2015). Veri zarflama analizi ile Borsa İstanbul A.Ş.’de faaliyet gösteren toptan ve perakende ticaret sektörü firmalarının etkinlik analizi. AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(1), 21 41.
33. Gökçen, G. (2003). Lojistik maliyetler. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 5(3). 63-74.
34. Greiling, D. (2005). Performance measurement in the public sector: The German experince. International Journal of Productivity and Performance Management, (54), 551-567. USA
35. Günay, S. (2005). Lojistik yönetim ve stok kontrolünde silver meal modelinin uygulaması. [Yüksek lisans tezi, Dumlupınar Üniversitesi].
36. Henriques, C., Sobreiro, A., Kimura, H. & Mariano, B. (2018). Efficiency in the Brazilian banking system using data envelopment analysis. Future Business Journal, (4).
37. Ipekçi, E. (2025). Düzenli hat bağlanti endeksi kullanilarak liman etkinliğinin VZA ile incelenmesi. Denizcilik ve Lojistik Araştırmaları Dergisi, 7(1), 65 – 77.
38. Kara, K. (2022). Relationship between domestic logistics opportunity efficiency and international logistics opportunity efficiency based on market potential: Empirical research on developing countries. Journal of Management Marketing and Logistics, 9(2), 79-89.
39. Karataş, İ. A. (2017). Bazı Avrupa Ülkeleri ile Türkiye’nin lojistik sektörünün karşılaştırmalı analizi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 8(1), 1-22.
40. Köksal, C.D. (2001). Veri zarflama analizi ile bankacılıkta göreceli verimlilik ölçümü. [Doktora tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi]
41. Lee, P. F., Lam, W. S., & Lam, W. H. (2021). Evaluation and improvement of the efficiency of logistics companies with data envelopment analysis model. Engineering Journal, 25(6), 45-54.
42. Loder, (2019). Lojistik terimler: Loder, Http://Www.Loder.Org.Tr/Tr/Terimler.
43. Manavgat, G. & Demirci, A. (2021). Lojistik performans endeksi tutarlılığının sıralı lojistik regresyon modeliyle incelenmesi. Journal of Yasar University, 16(64), 1856-1871.
44. Martí, L., Martín, J. C., & Puertas, R. (2017). A dea-logistics performance index. Journal of Applied Economics, 20 (1), 177.
45. Marx, G. T. (1974). Alternative measures of police performance. Massachusetts Institute of Technology, Operations Research Center.
46. Münyas, T. (2018). Gayrimenkul yatırım ortaklıklarının finansal etkinliklerinin veri zarflama analizi yöntemi ile değerlendirilmesi. Journal Of Life Economics, 5 (4).
47. Narin, D. (2009). Türkiye’de lojistik sektörünün yapısı, sorunları ve çözüm önerileri. [Yüksek lisans tezi, İstanbul Beykent Üniversitesi]
48. Nebol, E. (2016). Tedarik zinciri ve lojistik yönetimi. Nobel Akademik Yayıncılık.
49. Orhan, O. Z. (2003). Dünyada ve Türkiye’de lojistik sektörünün gelişimi. İTO Yayınları.
50. Özçelik, F. & Öztürk, B.A. (2019). Girdi olarak maliyetlere yönelik veri zarflama modelleri ile göreli etkinlik analizi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(2), 1011-1028.
51. Özel, G. (2014). Devlet üniversitelerinin etkinlik analizi: Türkiye örneği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(3), 124-136.
52. Öztürk, Ü. (2006) Organizasyonlarda performans yönetimi. Sistem Yayıncılık
53. Paksoy, H. & Alagöz, M. (2023). Tersine lojistiğin önemi ve uygulama örnekleri. Akşehir Meslek Yüksekokulu Sosyal Bilimler Dergisi, 15, 103-112.
54. Pestane, B. C, Laurent, B., Nicolas, P., Elisabeth, R., Bernardin, S. & Assaf A. G. (2011). performance of french destinations: Tourism attraction perspectives. Tourism Management, 32(1), 141-146.
55. Ray, S.C. (2004). Data envelopment analysis- theory and techniques for economics and operations research. Cambridge University Press.
56. Rezaei, A.H. & Adressi, A. (2015). Supply Chain performance evaulation using data envelopment analysis. International Journal of Supply and Operations Management, 2(2), 748-758.
57. Sarı, E. B. (2018). Organize sanayi bölgelerinin etkinliklerinin veri zarflama analizi ile değerlendirilmesi. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 10(2).
58. Sarı, E.B. (2019). Endüstri işletmelerinde kaizen çalışmalarının etkinliklerinin veri zarflama analizi ile değerlendirilmesine yönelik bir uygulama. International Review of Economics and Management, 7(1), 95-114.
59. Sertgöz, S. (2005). Performans değerlendirmenin çalışan motivasyonu üzerindeki etkisi. (Ed. Deniz Yalım). İnsan kaynaklarında yeni eğilimler. Hayat Yayıncılık.
60. Stichhauerova, E. & Pelloneova, N. (2019). An efficiency assesment of selected German airport using the DEA model. Journal of Competitiviness, 11(1), 135-151.
61. Tetik, S. (2003). İşletme performansını belirlemede veri zarflama analizi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 10(2).
62. Thi, H. X. H. (2019). Application of DEA model to evaluate the performance of logistics enterprises in Vietnam. International Research Journal of Advanced Engineering and Science, 4(4), 146- 149.
63. Turgut, M. (2025). Yükselen ekonomi ülkelerinin lojistik performans etkinliğinin veri zarflama analizi ile değerlendirilmesi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 275–291
64. Uygurtürk, H. & Korkmaz, T. (2012). Finansal performansın topsis çok kriterli karar verme yöntemi ile belirlenmesi: Ana metal sanayi işletmeleri üzerine bir uygulama. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 7(2), 95- 115.
65. Yalama, A. & Sayım, M. (2008). Veri zarflama analizi ile imalat sektörünün performans değerlendirmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(1), 89-107.
66. Yaşar, F. & Yavuz, S. (2017). İmalat işletmelerinde etkinlik ölçümü: BIST 100 Örneği. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(13), 159-178.
67. Yenice, E. (2006). Kamu kesiminde performans değerlendirmesi. Maliye Dergisi, (150).
68. Yeşilyurt, C. (2003). Matematik programlama tabanlı etkinlik ölçüm yöntemlerinden veri zarflama analizi ile orta öğretimde etkinlik ölçümü. [Doktora tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi].
69. Yılmaz, H. (2020). Bulanık topsıs ve bulanık veri zarflama analizi yöntemleri ile performans ve etkinlik değerlemesi: BIST’te faaliyet gösteren işletmeler üzerine bir uygulama. [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]
70. Yolalan, R. (1993). İşletmeler arası göreli etkinlik ölçümü. Milli Prodüktivite Merkezi Yayınları, Ankara.
71. Yürüşen, S. (2011) Veri Zarflama analizi ile bayi performansının hesaplanması: Otomotive sektöründe bir uygulama. [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi].
72. Zhiyong, W., & Xiuhui, Q. (2010). Financial input-output efficiency analysis of water-transporting logistics enterprises in China based on DEA. In 2010 International Conference on E-Business and E-Government. 5172-5175.