Bulgaristan Türkleri ve Hak ve Özgürlükler Hareketi: Siyasi Bir Analiz

Öz

Bulgaristan yaklaşık beş yüzyıl boyunca Türklerin yönetiminde kalmıştır. Osmanlı döneminde, Anadolu’dan sonra Balkanlar’daki en yoğun Türk nüfusuna sahip bölge olmuştur. Son yüzyılda Türkiye’ye göçler yaşanmasına rağmen, yaklaşık 1.500.000 Türk halen Bulgaristan’da yaşamaktadır. 1878 Berlin Antlaşması’ndan itibaren azınlık statüsünde olan Türk nüfusunun, Soğuk Savaş sonrası Bulgaristan’ın demokrasiye geçişi ve Avrupa Birliği’ne katılımıyla siyasal katılımının arttığı gözlemlenmektedir. Bu çalışma, Bulgaristan’daki Türklerin siyasal temsili açısından en önemli oluşumlardan biri olan Hak ve Özgürlükler Hareketi’ni incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, Bulgaristan’daki Türk varlığını analiz etmektir. Bu doğrultuda araştırma soruları, Türk azınlığın genel özellikleri ve Hak ve Özgürlükler Hareketi’nin siyasal bir yapıya dönüşüm süreci üzerinde yoğunlaşmaktadır. Araştırmada literatür taraması, tarihsel analiz, doküman inceleme ve yarı yapılandırılmış mülakat gibi nitel ve betimlemeye dayalı yöntemler kullanılmıştır. Azınlık haklarıyla ilgili teorik zemin noktasında AB’nin üye ülkelerden istediği mevzuattan hareket edilmiştir. Çalışmanın temel bulguları, 1878 sonrası ve özellikle Soğuk Savaş döneminde Bulgaristan’ın asimilasyon politikaları izlediğini, ancak Türk azınlığın “Türk doğduk, Türk öleceğiz” ve “Türkçe okumak istiyoruz” gibi sloganlarla direniş gösterdiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, Bulgaristan’ın demokratikleşmesi ve Avrupa Birliği’ne katılım süreci, Hak ve Özgürlükler Hareketi’nin ülkenin en etkili siyasal aktörlerinden biri haline gelmesinde belirleyici olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Bulgaristan
• Bulgaristan Türkleri
• Hak ve Özgürlükler Hareketi (HÖH)

Etik Beyan

Bu çalışma TÜBİTAK 2209-A projesi kapsamında hazırlanmıştır.

Teşekkür

Çalışmama bilgi ve tecrübesi ile destek olan saygıdeğer hocam Prof. Dr. Köksal Şahin’e minnet ve şükranlarımı sunarım.

Bulgarian Turks and the Movement for Rights and Freedom: A Political Analysis

Öz

Bulgaria remained under Turkish rule for nearly five centuries. During the Ottoman period, it was the region with the highest density of Turkish population in the Balkans after Anatolia. Despite migrations to Turkey over the past century, approximately 1,500,000 Turks still reside in Bulgaria. Since the Treaty of Berlin in 1878, the Turkish population has held minority status; however, their political participation has increased following Bulgaria’s transition to democracy after the Cold War and its accession to the European Union. This study examines the Movement for Rights and Freedoms, one of the most significant political organizations representing the Turkish minority in Bulgaria. The primary aim is to analyze the presence of Turks in Bulgaria. In this context, the research questions focus on the general characteristics of the Turkish minority and the transformation of the Movement for Rights and Freedoms into a political structure. The study employs qualitative and descriptive methods, including literature review, historical analysis, document examination, and semi-structured interviews. The theoretical basis for minority rights was based on the legislation that the EU requested from member states. The key findings indicate that Bulgaria pursued assimilation policies following 1878, particularly during the Cold War, however Turkish minority resisted these policies through protests, using slogans such as “We were born Turkish, we will die Turkish” and “We want to study in Turkish.” Moreover, Bulgaria’s democratization and its accession to the European Union played a decisive role in establishing the Movement for Rights and Freedoms as one of the country’s most influential political actors.

Anahtar Kelimeler

• Bulgaria
• Bulgarian Turks
• Movement for Rights and Freedoms (DPS) Independence

Etik Beyan

This study was prepared within the scope of TUBITAK 2209-A project.

Teşekkür

I would like to express my gratitude and appreciation to my esteemed teacher Prof. Dr. Köksal Şahin who supported my study with his knowledge and experience.

Kaynakça

1. Akşin, S. (Ed.). (1992). Türkiye tarihi 3: Osmanlı devleti 1600-1908. İstanbul: Cem Yayınevi.
2. ALDE Party. (2014). Bulgarian MRF and ALDE sign electoral cooperation agreement for European elections.
3. Bieber, F. (2008). Post-war Bosnia: Ethnicity, inequality and public sector governance. New York: Palgrave Macmillan.
4. Bora, T. (1997). Türk milli kimliği, Türk milliyetçiliği ve Balkan sorunu. In K. Saybaşılı & G. Özcan (Ed.), Yeni Balkanlar, eski sorunlar. İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
5. Dayıoğlu, A. (2005). Toplama kampından Meclis'e: Bulgaristan'da Türk ve Müslüman azınlığı (Vol. 191). İstanbul: İletişim Yayınları.
6. European Council. (1993). Conclusions of the Presidency: Copenhagen European Council – 21-22 June 1993 (s. 13).
7. European Parliament. (2022). Our Members: Bulgarian Socialist Party (BSP) and Movement for Rights and Freedoms (MRF). https://www.europarl.europa.eu/meps/en/search/advanced?politicalGroupIds=4261&memberStateId=BG&name=&sittingId=8.0&countryCode=BG#results-heading
8. Hak ve Özgürlükler Hareketi (HÖH). (2014). Seçim beyannamesi 2014.

9. Hak ve Özgürlükler Hareketi (HÖH). (2022). Partimiz. https://www.dps.bg/
10. International Congress of Management, Economy and Policy (ICOMEP). (2017). International Congress of Management Economy and Policy (s. 16). [Bildiri özeti].
11. Ivanov, P. (2020). Ethnic politics in Bulgaria: The case of the Movement for Rights and Freedoms (MRF). Sofia: Sofia University Press.
12. Kalinova, E. (2009). Vazroditelniyat protses, Balgarskata darjava i Balgarskite turtsi (Tom 1). Sofya: Darjavna Agentsiya Arhivi; Peçat “Multiprint OOD”.
13. Kymlicka, W. (2007). Multicultural odysseys: Navigating the new international politics of diversity. Oxford: Oxford University Press.
14. Mutlu, M. (2023). Bulgaristan’da kurulan bir Türk derneği: Turan Gençlik ve Spor Birliği. Bilig: Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, 107, 33–62. https://doi.org/10.12995/bilig.10702
15. Parties and Elections in Europe. (t.y.). Republic of Bulgaria. http://www.parties-and-elections.eu/bulgaria.html (Erişim tarihi: 19 Kasım 2023).
16. Sert, Ö. (2018). Bulgaristan siyasetinde Hak ve Özgürlükler Hareketi’nin rolü (Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi).
17. Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı Ticaret Müşavirliği. (2023). 2022–2023 Bulgaristan yıllık ülke raporu (s. 20). (Erişim tarihi: 18 Haziran 2024).
18. Vermeersch, P. (2003). EU enlargement and minority rights policies in Central Europe: Explaining the impact of the EU on domestic politics. Journal on Ethnopolitics and Minority Issues in Europe, 3(1), 1–20.