XVIII. Yüzyılda Doğu Avrupa Serhaddinde Bir Osmanlı Garnizonunun Teşkili: Hotin Kalesi

Öz

İlk Osmanlı-Rus antlaşması olan Bahçesaray Antlaşması’ndan (1681) itibaren Ruslarla imzalanan tüm antlaşmalarda üzerinde ısrarla durulan konulardan birisi taraflarca bölgede yeni bir kalenin inşa edilmemesiydi. Yeni bir kalenin inşası kısıtlandığı gibi var olan ve kendilerine tehdit oluşturabileceğini düşündükleri kalelerin yıkılması hususu da taraflarca sıklıkla gündeme getirilmekteydi. İstanbul Antlaşması ile Azak Kalesi’nin Ruslara teslim edilmesi İstanbul ve Karadeniz’in emniyetini tehlikeye attı. Bu şartlarda var olan kalelerin önemi daha da artmaktaydı. Osmanlı Devleti bir yandan maliyet ve zaman kısıtlaması bir yandan da bağlayıcı anlaşmalar gereği yeni bir kale inşa edemeyeceğine göre çözümü kendi içinde bulmalıydı. Nitekim öyle de oldu. Boğdan Voyvodası’nın idaresinde olan Hotin Kalesi bulunduğu konum itibariyle Rusya’dan gelebilecek tehditlere karşı önemli bir direnek noktası olmak üzere 1713 senesinde Osmanlı topraklarına ilhak edildi. Osmanlı idaresine alındığında küçük bir kale görünümünde olan Hotin Kalesi yapılan eklemelerle daha müstahkem bir yapıya kavuşmasının yanı sıra güçlü bir garnizon ve ateş gücü ile de desteklenmişti. Bu cümleden olarak çalışmada 1713-1714 senelerinde Hotin Kalesi’nin Osmanlı garnizonuna dönüştürülmesine yönelik seferberlik faaliyetleri ile garnizonunun teşkili ve Osmanlı savunma stratejisindeki askerî kıymeti değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Hotin Kalesi
• Osmanlı Devleti
• Rusya
• Hotin Garnizonu
• Seferberlik faaliyetleri

The Organization of an Ottoman Garrison on the Eastern European Border in the 18th Century: Khotyn Fortress

Öz

Since the first Ottoman-Russian treaty, the Treaty of Bakhchisaray (1681), one of the issues insisted on in all treaties signed with the Russians was that no new fortress should be built in the region. While the construction of a new fortress was restricted, the parties also frequently brought up the issue of demolishing existing fortresses that they thought could pose a threat to them. The surrender of the Azak Fortress to the Russians with the İstanbul Treaty jeopardized the security of İstanbul and the Black Sea. Under these conditions, the importance of the existing fortresses increased even more. Since the Ottoman State could not build a new fortress due to cost and time constraints on the one hand and binding agreements on the other, it had to find a solution within itself. And indeed, that is what happened; Khotyn Fortress, which was under the administration of the Moldavian Voivode, was annexed to Ottoman territory in 1713 in order to be an important point of resistance against threats that could come from Russia due to its location. Khotyn Fortress, which had the appearance of a small fortress when it was taken under Ottoman rule, became more fortified with the additions made, and was also supported by a strong garrison and firepower. In this context, the study will evaluate the mobilization activities aimed at transforming Khotyn Fortress into an Ottoman garrison in 1713-1714, the organization of its garrison, and its military value in the Ottoman defense strategy.

Anahtar Kelimeler

• Khotyn Fortress
• Ottoman Empire
• Russia
• Khotyn Garrison
• Mobilization activities

Kaynakça

1. Akyıldız, A. (2010). Şehremini. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 38, ss. 459-461). Türkiye Diyanet Vakfı.
2. Aydın, M. (2017). Kaleler. G. Yıldız (Ed.), Osmanlı askerî tarihi: Kara, deniz ve hava kuvvetleri 1792-1918 içinde. Timaş Yayınları.
3. Bartl, P. (1998). XVII. yüzyılda ve XVIII. yüzyılın ilk yarısında Kazak Devleti ve Osmanlı İmparatorluğu (K. Beydilli, Çev.). İlmi Araştırmalar, 6, 301-330.
4. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Ali Emiri Ahmed I (AE.SMHD.I. 87574). Osmanlı Arşivi, İstanbul.
5. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Ali Emiri Ahmed III (AE.SAMD.III. 201/19466, 111/10903, 200/19371, 54/5380, 157/15398, 78/7830, 70/7075, 109/10707, 158/15470). Osmanlı Arşivi, İstanbul.
6. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Büyük Kale Kalemi Defteri (D.BKL.d. 1249, 32245, 32496, 32338, 32369). Osmanlı Arşivi, İstanbul.
7. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Cevdet Asker (C.AS. 914/39469, 942/18417, 116/5231, 421/17473, 1095/48332, 871/37371, 125/5583, 493/20580, 410/16959, 109/4901, 629/26533). Osmanlı Arşivi, İstanbul.
8. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Cevdet Hariciye (C.HR. 183/9140). Osmanlı Arşivi, İstanbul.

9. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Cevdet Timar (C.TZ. 165/8216). Osmanlı Arşivi, İstanbul.
10. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). İbnülemin Askeriye (İE.AS. 62/5631). Osmanlı Arşivi, İstanbul.
11. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Maliyeden Müdevver Defterler (MAD.d. 3139). Osmanlı Arşivi, İstanbul.
12. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Mühimme Defterleri (A.DVN.MHM.d. 119, 120, 122, 123, 125). Osmanlı Arşivi, İstanbul.
13. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Nâme-i Hümâyûn Defterleri (A.DVNS.NMH.d. 6-180, 6-187). Osmanlı Arşivi, İstanbul.
14. Gezer, Ö. (2019). Pasarofça Antlaşması’ndan sonra Habsburg sınırında Osmanlı askerî gücü: Niş Kalesi ve garnizonu örneği. Harp ve sulh: 300. yılında Pasarofça Antlaşması sempozyumu bildirileri içinde (ss. 171-182).
15. Gezer, Ö. (2020). Kale ve nefer: Habsburg serhaddinde Osmanlı askeri gücü (1699-1715). Kitap Yayınevi.
16. Göynüklü Ahmed Efendi. (2019). Târîh-i Göynüklü: Osmanlı tarihi 1123-1172 / 1711-1759 (S. Çolak & M. Aydar, Haz.). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
17. İbrahim Hamdi. (t.y.). Atlas [El yazması]. Esad Efendi Koleksiyonu (No: 02044). Süleymaniye Kütüphanesi, İstanbul.
18. Murphey, R. (2007). Osmanlı’da ordu ve savaş: 1500-1700. (M. T. Akad, Çev.) Homer Kitabevi.
19. Orhonlu, C. (2010). Lipkalar. Journal of Turkology, 16, 57-87.
20. Özcan, A. (1989). Altı bölük. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 2, s. 531). Türkiye Diyanet Vakfı.
21. Özcan, A. (2019). Kul kethüdası. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde (Ek-2, ss. 89-90). Türkiye Diyanet Vakfı.
22. Özcan, A. (2020). Fârisân. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde (Ek-1, s. 442). Türkiye Diyanet Vakfı.
23. Peçevi, İ. (1968). Peçevi tarihi (C. 1-2; M. Uraz, Haz.). Neşriyat Yurdu Yayınları.
24. Savaş, A. İ. (2007). Osmanlı diplomasisi. 3 F Yayınları.
25. Silahdar Fındıklı Mehmed Ağa. (2018). Nusretnâme inceleme - metin (1106-1133 / 1695-1721) (M. Topal, Haz.). Türkiye Bilimler Akademisi.
26. Topaktaş, H. (2019). Lipkalar. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde (Ek-2, ss. 158-160). Türkiye Diyanet Vakfı.
27. Topsakal, İ. (2022). Rusya tarihi. Ötüken Neşriyat.
28. Yeşil, F. (2021). Osmanlı-Rus harplerini (1710-1829) etkileyen faktörler üzerine. Türk Savaş Çalışmaları Dergisi, 2(2), 99-116.