Araştırma Makalesi

Otonom Silah Sistemlerinin Kullanımında Sorumluluk Boşlukları Bağlamında Uluslararası Hukukta Devlet Sorumluluğunun Yeniden Analizi

Cilt: 35 Sayı: 2 31 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

Otonom Silah Sistemlerinin Kullanımında Sorumluluk Boşlukları Bağlamında Uluslararası Hukukta Devlet Sorumluluğunun Yeniden Analizi

Öz

Ufuk açıcı algoritma ve yapay zekâ konulu çalışmalarla perçinlenen ve onunla desteklenen yapıların ortaya çıkmasının bilimsel, ekonomik, hukuki yansımaları olmuştur. Beraberinde, otonom silah sistemlerine ilişkin gelişmeler son on yılda oldukça baş döndürücü bir hız kazanmıştır. Yapay zekâ teknolojisinin askerî alandaki pek çok silah ve sisteme uygulanması neticesinde otonom silah sistemleri güvenlik, savunma ve muharebe alanlarında da peyderpey kullanılmaya başlanmıştır. Bununla beraber, belirtilen silah sistemlerinin gelişen teknoloji doğrultusunda fonksiyonlarındaki otonomi düzeyleri tam otonomi düzeyine yaklaştıkça hukukî tartışmalar da artmaya başlamıştır. Söz konusu yeni ortaya çıkan ve kritik fonksiyonlarındaki otonomi seviyesi farklı kabiliyetlerle artan otonom silahların ve silah sistemlerinin birçok devlet, uluslararası kuruluş ve sivil toplum örgütleri tarafından kendilerine özgü bakış açılarıyla tanımlanmaya çalışıldığı tespit edilmiştir. Otonom silah sistemlerinin kritik fonksiyonlarındaki otonominin anılan silah teknolojisinde gelişen makine öğrenmesi ve süper yapay zekâ teknolojisiyle giderek artacağı öngörülerek bahse konu silahların kullanımından doğan hukuka aykırı eylemler yönünden insan unsurunun belirtilen döngüde giderek kaybolacağından mütevellit bir sorumluluk boşluğu doğacağı savları da doktrinde kendine yer edinmeye başlamaktadır. Çalışma, otonom silah sistemlerinin BM nezdinde uluslararası platformda tanımlanma çabaları; otonom silah sistemlerinin devletin mülkü mü yoksa ajanı mı olduğu yönündeki literatürdeki tartışmalarla beraber Uluslararası Hukuk Komisyonunun Devlet Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeler ışığında günümüzde devlet sorumluluğu rejiminin incelenmesine özgülenmiştir. Zira uluslararası hukukta uluslararası insancıl hukukun ihlalinden doğan bireysel ceza sorumluluğu ve devlet sorumluluğu rejimi birbirlerini tamamlamaktadırlar. Çalışma ile mevcut devlet sorumluluğu rejimi titizlikle yeniden analiz edildiğinde; mevcut devlet sorumluluğu rejiminin anılan otonom silah sistemlerinin yeni muharebe alanlarında etkin bir şekilde kullanımından doğabilecek uluslararası hukuka aykırı eylemleri de kapsayacak geniş bir hukuk cephaneliğe sahip bulunduğu ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 12 Ağustos 1949 tarihli Cenevre Sözleşmeleri ve ek protokolleri. (t.y.). https://www.ceidizleme.org/ekutuphaneresim/dosya/569_1.pdf
  2. Akkuş, B. (2024). Uluslararası hukuk açısından yapay zekanın askeri uygulamalarına ilişkin devlet sorumluluğu. Yapay zeka hukuku (kamu) (ss. 360–410) içinde. Adalet Yayınevi.
  3. Anderson, K., & Waxman, M. C. (2017). Debating autonomous weapon systems, their ethics, and their regulation under international law (Washington College of Law Research Paper No. 2017-21). https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2978359
  4. Banteka, N. (2021). Artificially intelligent persons. Houston Law Review, 58, 537–596. https://ir.law.fsu.edu/articles/743/
  5. Barbosa, L. V. F. (2023). Exploring the 2023 US directive on autonomy in weapon systems: Key advancements and potential implications for international discussions. CEBRI-Revista: Brazilian Journal of International Affairs, 7, 117–136. https://cebri-revista.emnuvens.com.br/revista/article/view/153
  6. Bartels, J. (2019). International responsibility of states and artificial intelligence: A special emphasis on autonomous weapons systems. Katholieke Universiteit Leuven.
  7. Bayrak, M. E. (2024). State responsibility for targeted killings by drones: An analysis through the lens of IHL principles. Law and Justice Review, 27, 81–126. https://dergipark.org.tr/en/pub/ljr/issue/82725/1419953
  8. Bo, M. (2022). Are programmers in or ‘out of’ control? The individual criminal responsibility of programmers of autonomous weapons and self-driving cars. SSRN. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4159762

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Savunma Çalışmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

2 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

10 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 35 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kaya, H. (2025). Otonom Silah Sistemlerinin Kullanımında Sorumluluk Boşlukları Bağlamında Uluslararası Hukukta Devlet Sorumluluğunun Yeniden Analizi. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, 35(2), 165-204. https://doi.org/10.54078/savsad.1689306
AMA
1.Kaya H. Otonom Silah Sistemlerinin Kullanımında Sorumluluk Boşlukları Bağlamında Uluslararası Hukukta Devlet Sorumluluğunun Yeniden Analizi. SAVSAD. 2025;35(2):165-204. doi:10.54078/savsad.1689306
Chicago
Kaya, Hülya. 2025. “Otonom Silah Sistemlerinin Kullanımında Sorumluluk Boşlukları Bağlamında Uluslararası Hukukta Devlet Sorumluluğunun Yeniden Analizi”. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi 35 (2): 165-204. https://doi.org/10.54078/savsad.1689306.
EndNote
Kaya H (01 Aralık 2025) Otonom Silah Sistemlerinin Kullanımında Sorumluluk Boşlukları Bağlamında Uluslararası Hukukta Devlet Sorumluluğunun Yeniden Analizi. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi 35 2 165–204.
IEEE
[1]H. Kaya, “Otonom Silah Sistemlerinin Kullanımında Sorumluluk Boşlukları Bağlamında Uluslararası Hukukta Devlet Sorumluluğunun Yeniden Analizi”, SAVSAD, c. 35, sy 2, ss. 165–204, Ara. 2025, doi: 10.54078/savsad.1689306.
ISNAD
Kaya, Hülya. “Otonom Silah Sistemlerinin Kullanımında Sorumluluk Boşlukları Bağlamında Uluslararası Hukukta Devlet Sorumluluğunun Yeniden Analizi”. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi 35/2 (01 Aralık 2025): 165-204. https://doi.org/10.54078/savsad.1689306.
JAMA
1.Kaya H. Otonom Silah Sistemlerinin Kullanımında Sorumluluk Boşlukları Bağlamında Uluslararası Hukukta Devlet Sorumluluğunun Yeniden Analizi. SAVSAD. 2025;35:165–204.
MLA
Kaya, Hülya. “Otonom Silah Sistemlerinin Kullanımında Sorumluluk Boşlukları Bağlamında Uluslararası Hukukta Devlet Sorumluluğunun Yeniden Analizi”. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, c. 35, sy 2, Aralık 2025, ss. 165-04, doi:10.54078/savsad.1689306.
Vancouver
1.Hülya Kaya. Otonom Silah Sistemlerinin Kullanımında Sorumluluk Boşlukları Bağlamında Uluslararası Hukukta Devlet Sorumluluğunun Yeniden Analizi. SAVSAD. 01 Aralık 2025;35(2):165-204. doi:10.54078/savsad.1689306