Galip Kemali Bey’in Roma’dan Gönderdiği Raporlarda İzmir ve Havalisi Meselesi (1919-1920)

Öz

Bu çalışma, Osmanlı diplomatı Galip Kemali Bey’in Roma’da bulunduğu süre boyunca (1919–1920) İzmir ve çevresindeki Yunan işgaline dair yürüttüğü faaliyetleri, gönderdiği raporlar ve diplomatik girişimlerle birlikte ele almaktadır. İzmir’in 15 Mayıs 1919’da Yunan kuvvetleri tarafından işgali, büyük bir katliamla sonuçlanmış ve Osmanlı hükûmeti pasif kalmıştır. Galip Kemali Bey, Damat Ferit Paşa’nın gayri resmî görevlendirmesiyle Roma’ya gönderilmiş; İtalya’nın İtilaf Devletleri içindeki rahatsızlığını da fırsat bilerek Osmanlı haklarını savunmaya çalışmıştır. Galip Kemali Bey, İtalyan siyasetçiler ve gazeteler aracılığıyla İzmir’deki Yunan mezalimini Avrupa kamuoyuna duyurmuş, Le Martyre d’un Peuple adlı kitabı yayımlamış, Fransız ve İtalyan basınında çeşitli yazılar ve demeçlerle Türk tezini savunmuştur. Venizelos’la yaptığı görüşmede, Yunanistan’ın İzmir işgalini meşrulaştırma çabalarına karşı net tavır almıştır. 16 Mart 1920’de İstanbul’un resmen işgali ve Yunan ilerlemesinin devamı üzerine Galip Bey faaliyetlerini yoğunlaştırmış; Paris Barış Konferansı başta olmak üzere tüm büyük devletlere protesto mektupları göndermiştir. Millî Mücadele’ye yakın bir duruş ortaya koyan Galip Kemali Bey Damat Ferit Paşa’nın tekrar iktidara gelmesi üzerine görevden alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İzmir
• İşgaller
• Yunan Ordusu
• Galip Kemali Bey
• Propaganda.

Galip Kemali Bey’s Reports from Rome on the İzmir and Western Anatolia Question (1919–1920)

Öz

This study addresses the activities, reports, and diplomatic initiatives undertaken by Ottoman diplomat Galip Kemali Bey during his time in Rome (1919–1920) concerning the Greek occupation of İzmir and its surrounding regions. The occupation of İzmir by Greek forces on May 15, 1919, resulted in a major massacre, while the Ottoman government remained passive. Galip Kemali Bey was sent to Rome by Grand Vizier Damat Ferit Pasha on an unofficial mission and sought to defend Ottoman rights, taking advantage of Italy’s discontent within the Allied Powers. Through Italian politicians and newspapers, Galip Bey informed the European public of the Greek atrocities committed in İzmir. He published a book titled Le Martyre d’un Peuple ("The Martyrdom of a Nation") and supported the Turkish cause through various articles and statements in the French and Italian press. In his meeting with Venizelos, he took a firm stance against Greece’s efforts to legitimize the occupation of İzmir. Following the occupation of İstanbul in 1920 and the continued Greek expansion, Galip Bey intensified his efforts and sent protest letters to major powers, particularly the Paris Peace Conference. Having adopted a position sympathetic to the Turkish National Struggle, Galip Kemali Bey was dismissed from his post upon Damat Ferit Pasha’s return to power.

Anahtar Kelimeler

• İzmir
• Occupations
• Greek Army
• Galip Kemali Bey
• Propaganda.

Kaynakça

1. Akşin, S. (2010). İstanbul Hükûmetleri ve Milli Mücadele: Mutlakiyete dönüş 1918-1919 (C. 1). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
2. Apak, R. (1990). İstiklal Savaşı'nda Garp Cephesi nasıl kuruldu. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
3. Atatürk, M. K. (2005). Nutuk (1919-1927). Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
4. Aydın, M. (2018). Galip Kemali (Söylemezoğlu) Bey’in hatıratında Atina müsteşar ve maslahatgüzarlığı sırasında Balkan sorunu. Bilgi, (16), 962-978.
5. Bozaslan, N. B. (2017). Yirmi sekiz günlük iktidar: Salih Paşa Hükûmeti (8 Mart 1920-4 Nisan 1920). Gaziantep University Journal of Social Sciences, 16, 129-136.
6. Boztaş, A. (2014). Wilson İlkeleri'nin Türk dış politikasına yansımaları: Realist ve pragmatist bir perspektif. Akademik Bakış Dergisi, 7(14), 163-176.
7. Cebesoy, A. F. (2000). Millî Mücadele hatıraları. Temel Yayınları.
8. Cumhurbaşkanlığı Arşivi. (t.y.). (Fon: A-III-2, D-13, F-20). Ankara.

9. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). (t.y.). (Fon: HR-SYS). İstanbul.
10. Genelkurmay ATASE Başkanlığı. (1961). Belge No: 898. Harp Tarihi Vesikaları Dergisi, (37).
11. Gökçen, S. (2003). Bozdağ’ın işgali ve Ali Rıza Paşa Kabinesi’nin istifası. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
12. Gökçen, S. (2010). Türkiye’de Rum-Yunan vahşet ve terörü. IQ Kültür Sanat Yayınları.
13. Kaymaz, İ. Ş. (2007). Wilson Prensipleri ve liberal emperyalizm. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 23, 145-174.
14. MacMillan, M. (2004). Paris 1919: Dünyayı değiştiren altı ay. ODTÜ Yayıncılık.
15. Milli Savunma Bakanlığı Askeri Tarih Arşivi (ATASE). (t.y.). İstiklal Harbi kataloğu.
16. Sonyel, S. R. (2014). Türk Kurtuluş Savaşı ve dış politika (C. 1). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
17. Söylemezoğlu, G. K. (1939). Başımıza gelenler: Yakın mazinin hatıraları - Mondros’tan Mudanya’ya 1918-1922. Kanat Kitapevi.
18. Söylemezoğlu, G. K. (1953). 30 senelik siyasi hatıralarım: Üçüncü ve son cilt 1918-1922. Ülkü Matbaası.
19. Söylemezoğlu, G. K. (2001). Yok edilmek istenen millet. Cumhuriyet Yayınları.
20. Turan, M. (1999). Yunan mezalimi: İzmir, Aydın, Manisa, Denizli (1919-1923). Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
21. Türkgeldi, A. F. (1948). Mondros ve Mudanya Mütarekeleri tarihi. Türk Devrim Tarihi Enstitüsü Yayınları.
22. Türkgeldi, A. F. (1987). Görüp işittiklerim. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
23. Ural, S. ve Okur, M. (2001). Vali İzzet Beyin kaleminden İzmir’in işgali. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (17), 267-274.
24. Yavuz, R. (2020). İzmir’in işgali sonrası Damat Ferit Hükûmeti’nin politikaları ve Saltanat Şurası’nda devam eden tartışmalar. Tarih ve Günce, (7), 57-94.