The Battles of Sultan Husain Bayqara-I: The Battle of Chinaran

Öz

The reign of Sultan Husain Bayqara (1470-1506), the last ruler of the Timurids, whose lineage on both his mother’s and father’s side traced back to Amir Timur, marked the peak of the Timurid Empire’s cultural and artistic life. However, the period mentioned is notable not only for cultural and artistic developments, but also for fierce struggles for the throne and civil wars. The Battle of Chinaran, which is among the most important of the aforementioned struggles and took place near Mashhad in September 1469, is the focus of this study. After the death of the Timurid ruler Sultan Abû Sa’id (1451-1469), the ruler of the Aqquyunlu, Uzun Hasan, sent the Timurid Mirza Yadgar Muhammad, to Khorasan with a strong army. Against Mirza Yadgar Muhammad, who achieved his first successes in Gurgān, Mirza Yadgar Muhammad sent vanguard troops and then gathered his army in Mashhad. The sides faced each other at Chinaran, near Mashhad, and Sultan Husain Bayqara won a great victory. The use of melee weapons such as swords, spears and daggers by the opponents in the war indicates that a bloody hand to hand struggle took place.  In this study, the preparation process of the opponents for the conflict, the order of the armies, the important commanders, the weapons used during the battle, the tactics used and the strategic steps taken in light of the main sources of the period were investigated.

Anahtar Kelimeler

• Khorasan
• Tactic and Strategy
• Timurid Military History
• Timurid Army

Sultan Hüseyin Baykara’nın Meydan Muharebeleri-I: Çınaran Savaşı

Öz

Hem anne hem babası tarafından soyu Emîr Timur’a uzanan Timurluların son hükümdarı Sultan Hüseyin Baykara (1470-1506) dönemi, Timurlu Devleti’nin kültür ve sanat hayatının zirveye ulaştığı bir aralıktır. Onun zamanı, Herat’ın bir kültür ve sanat merkezi haline gelmesiyle öne çıkar.  Bununla birlikte zikredilen dönem yalnızca kültürel ve sanatsal gelişmelerle değil, aynı zamanda şiddetli taht mücadeleleri ve iç savaşlarla da dikkat çekicidir. Bahsi geçen mücadelelerin en önemlileri arasında yer alan ve 1469 Eylül’ünde Meşhed yakınlarında gerçekleşen Çınaran Savaşı, bu çalışmanın odak noktasıdır. Timurlu hükümdarı Sultan Ebu Said’in (1451-1469) ölümünden sonra Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan, Timurlu mirzası Yadigâr Muhammed’i güçlü bir orduyla Horasan’a göndermiştir. İlk başarılarını Cürcân’da elde eden Mirza Yadigâr Muhammed’e karşı, Sultan Hüseyin Baykara öncü birlikler yollamış, sonrasında da ordusunu Meşhed’de toplamıştır. Taraflar Meşhed yakınlarındaki Çınaran’da karşı karşıya gelmiş ve Sultan Hüseyin Baykara büyük bir zafer kazanmıştır. Savaşta rakiplerin, kılıç, mızrak, hançer gibi yakın dövüş silahlarını kullanılması göğüs göğüse kanlı bir mücadelenin yaşandığını göstermektedir. Bu çalışmada Çınaran Savaşı’nda tarafların çatışmaya hazırlık süreci, orduların düzeni, önemli komutanlar, muharebe sırasında kullanılan silahlar, başvurulan taktikler ve uygulanan stratejik adımlar, dönemin ana kaynakları ışığında ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Horasan
• Taktik ve Strateji
• Timurlu Askerî Tarihi
• Timurlu Ordusu

Kaynakça

1. Abdürrezzak-ı Semerkandî. (1383 h.ş.). Matla’-ı Sadeyn ve Mecma’-ı Bahreyn (Cilt II/2). (Abdülhüseyn-i Nevâî, Yay.). Pejûhişgâh-ı Ulum-i İnsanı ve Muta’alat-ı Ferhengi.
2. Aka, İ. (2014). Timur ve devleti. TTK Yayınları.
3. Aksoy, M. (2021). Savaşçının dokuz ilkesi. Historia Yayınları.
4. Alan, H. (2015). Bozkırdan cennet bahçesine Timurlular (1360-1506). Ötüken Neşriyat.
5. Devletşâh Semerkandî. (1977). Devletşâh tezkiresi (Tezkire-i Devletşâh) (Cilt IV). (N. Lugal, Çev.). Kervan Yayıncılık.
6. Ebu Bekr-i Tihranî. (2014). Kitab-ı Diyarbekriyye. (M. Öztürk, Çev.). TTK Yayınları.
7. Erdem, İ., & Paydaş, K. (2021). Ak-Koyunlu devleti (siyasî tarihi ve yönetim yapısı). Bilge Kültür Sanat Yayınları.
8. Erdoğan, Ö. (2023). Conception of political power and the Timurid cultural achievements during the reign of Sultan Husayn Bayqara (Yayın No. 797361) [Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

9. Göksu, E. (2019). Türk kültüründe silah. Ötüken Neşriyat.
10. Hâfız-ı Ebrû. (1395 h.ş.). Zübdetü’t- Tevârih-i Baysungurî (C. III). (Hac Seyyid S. K., Yay.). İntişarat-ı Esatir.
11. Hasan-ı Rumlu. (2020). Ahsenü’t-Tevârîh. (M. Öztürk, Çev.). TTK Yayınları.
12. Hondmir. (1389 h.ş.). Habibü’s-Siyer fî Ahbâr-ı Efrâd-ı Beşer (Cilt IV). (Muhamme Debir Siyâkî, Yay.). İntişarat-ı Hayyam.
13. Hüseyin Baykara. (2021). Dîvân. (T. Yıldırım, Haz.). TDK Yayınları.
14. Khorasani, M. M. (2011). A history of the development of spears and lances in Iran. Quaderni Asiatici, (94), 65–89.
15. Koçak, M. E. (2020). Siyasi ve sosyal hayatta etkin bir güç: Timurlu hanedan kadınları (Yayın No. 630110) [Yüksek lisans tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
16. Koçak, M. E. (2024). Timurlularda ordu ve askerî organizasyon (1370-1447) (Yayın No. 874877) [Doktora tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
17. Köprülü, O. F. (1991). Bahadır. DİA içinde (C. IV, s. 454). TDV Yayınları.
18. Mîr Caferî, H. (1375 h.ş.). Târîh-i Timurîyân ve Türkmânân. İntişarat-ı Dânişgâh-ı İsfahan.
19. Mîrhând. (1385 h.ş.). Ravzâtü’s-Safa fi Sîreti’l-Enbiyâ ve’l-Mülük ve’l-Hülefâ (Cilt XI). (C. Keyânfer, Yay.). İntişarat-ı Esatir.
20. Muideddin Muhammed Zemçî-i İsfizârî. (1388 h.ş.). Ravzât’l-Cennât fi Evsâf-ı Medineti Herat (Cilt II). (S. M. K. İmam, Yay.). Dânişgâh-ı Tahran.
21. Muizzü’l-Ensâb. (t.y.). Bibliothèque Nationale Paris, Persian 67.
22. Nevai, A. (Haz.). (2536 ş.y.). İsnad-ı mektubat-ı tarih-i İran. Bongah-ı Tercüme ve Neşri Kitap.
23. Oruç, C. (2021). Son Timurlu Hüseyin Baykara (1438-1506). Selenge Yayınları.
24. Rejepova, A. (2019). Timurlularda kültürel hayat ve Sultan Hüseyin Baykara dönemi (Yayın No. 605950) [Yüksek lisans tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
25. Subtelny, M. E. (1979). The poetic circle at the court of the Timurid Sultan Husain Baiqara and its political significance [Doctoral dissertation, Harvard University]. ProQuest Dissertations & Theses Global.
26. Subtelny, M. E. (2007). Timurids in transition (Turko-Persian politics and acculturation in Medieval Iran). Brill.
27. Şahin, M. (2013). Orta Çağda Herât bölgesi (Gaznelilerin kuruluşundan Timurluların yıkılışına kadar
28. 961-1507) (Yayın No. 411780) [Doktora tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
29. Woods, J. E. (1990). The Timurid dynasty. Indiana University.
30. Yavaş, A. (2020). Ortaçağ temrenleri (Anadolu Ortaçağı’nın 9-13. yüzyıl temren teknolojisi üzerine kronolojik, morfolojik, terminolojik, tipolojik ve metalürjik bir değerlendirme). Türkiye Bilimler Akademisi.
31. Yüksel, M. Ş. (2009). Timurlularda din ve devlet ilişkisi. TTK Yayınları.
32. Zahirüddin Muhammed Bâbür. (1970). Baburnâme, (Babur’un Hatıratı) (Cilt II). (R. R. Arat, Çev.). Milli Eğitim Basımevi.