İBADETLERE İLİŞKİN FIKHÎ MESELELERDE NAKLEDİLEN ŞÂZ GÖRÜŞLER ve DELİLLERİ

Yıl 2025, Sayı: 51, 54 - 62, 25.06.2025

Ercan Kuşak

https://doi.org/10.61904/sbe.1596198

Öz

Fıkhî eserler hususunda elimizde bulanan tarihsel birikim, dini daha güzel anlayabilmek ve yaşayabilmek hususunda günümüz insanlarının hayatlarına ışık tutmakta ve yardımcı olmaktadır. Bu eserlerde bulunan görüşler bazen icmâ denilecek kadar kesin ve katî görüşler olup insanlar tarafından tercih edilmekte, bazen de şâz denilecek kadar zayıf görüşler olup insanlar tarafından rağbet görmemektedirler. Fıkhî eserlerde şâz kavramı bazen icmâya muhalif olan görüşleri ifade etmek için kullanılırken, bazen de cumhuru ulemanın görüşüne muhalif olan görüşler için kullanılmaktadır. Şâz görüşlerin insanlar tarafından bilinen ve tercih edilen görüşler olmaması, onları değersiz hale getirmemekte olup, her bir görüş, hayatını bu ilme adamış olan, konunun uzmanları tarafından ortaya konulmuş, bazen akli bazen de nakli bir takım kuvvetli delillere dayandırılmıştır. Bu makalemizin ilk kısmında, şâz kavramı üzerinde durulmuş ve bu kavramın fıkıhta ifade ettiği manaya dikkat çekilmiştir. İkinci kısımda ise fıkıh kitaplarının namaz, oruç, zekât ve hac gibi ibadetler ile ilgili hususlarda ulemadan nakledilen şâz görüşlere ve bu görüşlerin dayanaklarına temas edilmiştir. Sonuç bölümünde ise bu görüşlerin şâz da olsa birtakım kuvvetli dayanakları olduğu, ulemanın her görüşünün ilmi bir yaklaşımdan kaynaklandığı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Şaz , İcma , İslam Hukuku , İttifak

SHAZ OPINIONS on MATTERS RELATED to WORSHIP AND THEIRBASES

Öz

The historical accumulation we have regarding fiqh works sheds light on the lives of today's people and helps them to understand and live the religion better. The views found in these works are sometimes strong enough to be called ijma and are preferred by people, and sometimes they are weak enough to be called chaz and are not preferred by people. In fiqh works, the concept of shaz is sometimes used to express views that oppose the ijma, and sometimes this concept is used to express views that oppose the opinion of the majority ulema. The fact that absolute views are not known and preferred by people does not make them worthless; each view has been put forward by experts on the subject who have devoted their lives to this science, and is based on a number of strong evidence, sometimes mental and sometimes narrated. This seminar consists of two parts, and the first part focuses on the concept of shaz and draws attention to the meaning of this concept in fiqh. In the second part, the Shaz jurisprudence books have discussed the Shaz opinions and their bases on the issues related to prayer, fasting, zakat and hajj (matters related to worship). In the concluding section, it is concluded that these views have some strong grounds, even if they are shazas, and that every view of the ulema is based on a scholarly approach.

Anahtar Kelimeler

Shaz , Ijma , Low Conon , Alliance

Kaynakça

• Aydınlı A. (2010). “Şâz”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul.
• Baberti E. (2007). İnaye Şerhu’l Hidâye, Darü'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut.
• Hattabi A. (2010). Mevâhibul Celîl, Daru'l-Hadis, Kahire.
• İbn Abdilber, (2017). Temhid, Müessestil Furkan li't-Türasi'l-İslam, Londra.
• İbn Hacer el-Askalani, (2013). Fethu’l Bârî, Darü'r-Risaletü'l-Alemiyye, Beyrut.
• İbn Hacer el-Heytemi, (2008). Kitabu’z Zevâcîr, Darü'l-Lü'lüe, Kahire.
• İbn Hacer el-Heytemi, (2008). Kitabu’z Zevâcîr, Darü'l-Lü'lüe, Kahire.
• İbn Munzir en-Nisaburi, (2012), , el-Esvêt, Darü'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut.
• İbn Rüşd, (2016). Bidâyetu’l Muctehid, Ensar Yayıncılık, İstanbul.
• İbn Teymiyye, (2001). Mecmuatu’l Fetevâ, Daru İbn Hazm, Beyrut.
• İbn Hazm, (2016). Muhallâ, Daru İbn Hazm, Beyrut.
• İbn Hazm, (2016). İhkâm fi usuli’l-ahkâm, Darul İbn Hazm, Beyrut.
• İbn Kudame, (2009). Muğnî, Darü'l- Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut.
• İbn Munzir, (2015). Lisânü’l-ʿArab, Müessesetü'l-A'lemi li'l-Matbuat, Beyrut.
• İbn Munzir en-Nisaburi, (2012), , el-Esvêt, Darü'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut.
• İbn Rüşd, (2016). Bidâyetu’l Muctehid, Ensar Yayıncılık, İstanbul.
• İbn Teymiyye, (2001). Mecmuatu’l Fetevâ, Daru İbn Hazm, Beyrut.
• Karafi, (2012). Zehîrâ, Darü'l-Garbi'l-İslami, Beyrut.
• Kasani,(2005). Bedâiu’ Sanaî, Darü'l- Hadis, Kahire.
• Kurtubi, (2003). Ahkâmu’l Kûr’an, Daru Alemi'l- Kütüb, Riyad.
• Kurtubi, (2010). İstizkâr, Darü'l-Kütübi'l- İlmiyye , Beyrut.
• Kurtubi, (2014). el-Kâfi, Darü'l-Gaddi'l- Cedid, Mansure, Kahire.
• Koçyiğit T. (2017). Hadis Istılahları, Diyanet Vakfı Yayınları.
• Makdisi el-Hanbeli, (1997). el-Furu’, Darü'l-Kütübi'l- İlmiyye, Beyrut.
• Mazeri, (2015). Şerhû Telkîn, Darü'l-Kütübi'l- İlmiyye, Beyrut.
• Merginani, (2006). el- Hidâye, Darü'l-Ferfur , Dımeşk.
• Nevevi, (2010). Mecmu’, Darü'l-Hadis, Kahire.
• Nevevi, (2016). Şerhû Müslîm, Darü'l-Ma'rife, Beyrut.
• Nisaburi, (2004). el-İcma’, Darü'l-Asar, Kahire.
• Öğüt S. (1993). Cumhur. Diyanet İslam Ansiklopedisi, İstanbul.
• Serahsi, (2009). Mebsût, Beytü'l-Efkari'd- Devliyye, Amman.
• Suyuti, (2009), Tedrîbü’r-râvî, Beyrut.
• Şafi, (2008). el- Üm,, Darü'l-Hadis, Kahire.
• Şevkani, (2008). Neylu’l Evtâr, Daru İbn Affan, Kahire.
• Şirbini, (2009). Muğnîl Muhtac, Darü'l-Fikr, Beyrut.
• Taberani, (1999), el-Mu’cemu’s-sağir, Daru İhyai’t-Turasi’l Arabi, Beyrut.
• Tirmizi, (2015). Sünen-î Tirmizî, Müessesetü'r- Risale Naşirun, Beyrut.
• Tusi, (2008). Kitabu’l Hilâf, Müessesetü'n- Neşri'l- İslami, Kum.
• Yerlikaya Ü. (2018). Hanefî Düşüncede Hakîkat-Mecâz İlişkisinin Kavranış Biçimine Etkisi Bakımından Sebep-İlletHüküm İlişkisi (Araştırma Makelesi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
• Zeylai, (2010). Nasbu’r Râye, Darü'l- Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut.