KARADENİZ VE ÇEVRESİNİN KÜRESEL JEOPOLİTİK DEĞİŞİMDEKİ KONUMU

Öz

Karadeniz ve çevresi coğrafi, ekonomik, kültürel ve siyasi, yani Jeopolitik açıdan, dünya siyasetinde önemli bir kavşak noktasıdır. Siyasi Tarih perspektifinden de önemli mücadelelere konu olmuş bu bölge, pek çok devletin küresel ve bölgesel hedefleri doğrultusunda hakimiyet kurmayı arzuladığı bir coğrafyadır. Bu çalışma, Rusya-Ukrayna Savaşı ile uluslararası kamuoyunun odağının da tekrar bölgeye çekildiği bir ortamda Hürmüz Boğazı ile enerji konusunun ve Orta Koridor ’un da gündeme gelmesiyle bir anda dünyanın en kritik bölgelerinden birisi haline gelen Karadeniz havzasının tarihsel arka planı ile bir güncel siyasi rekabet sahası olarak Karadeniz ve çevresini jeopolitik açıdan ele almaktadır. Bu makalede, ilk olarak güncel uluslararası ilişkilerde önemli bir yer tutan Jeopolitik kavramı tahlil edilecek, sonrasında ise Karedeniz havzasının küresel siyasetteki önemi incelenecektir. Son olarak da Karadeniz jeopolitiğinin küresel değişimdeki konumu analiz edilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Karadeniz
• Jeopolitik
• Güç Merkezleri
• Hakimiyet Teorileri
• Jeopolitik Mücadele.

THE POSITION OF THE BLACK SEA AND ITS SURROUNDINGS IN GLOBAL GEOPOLITICAL CHANGE

Öz

The Black Sea and its surroundings are a crucial crossroads in world politics from a geographical, economic, cultural, and geopolitical perspective. This region, which has been the subject of significant struggles from the perspective of political history, is a geography that many states desire to dominate in line with their global and regional goals. This study examines the Black Sea basin from a geopolitical perspective, considering its historical background and its role as a contemporary arena of political competition. This is particularly relevant in the context of the Russia-Ukraine War, which has brought international attention back to the region, and the emergence of issues such as the Strait of Hormuz, energy, and the Middle Corridor, making the Black Sea a suddenly one of the most critical regions in the world. In this article, first, the concept of geopolitics, which has an essential place in current international relations, will be analyzed, and then the importance of the Black Sea region in global politics will be examined. Finally, the position of the Black Sea geopolitics in global change will be analyzed.

Anahtar Kelimeler

• Black Sea
• Geopolitics
• Power Centers
• Dominance Theories
• Geopolitical Struggle.

Kaynakça

1. Agoston, G. (2012). Osmanlıda Strateji ve Askeri Güç, Çev. Fatih Çalışır, İstanbul: Timas Yayınları.
2. Akın, F. (2017). İkinci̇ Dünya Savaşı Sonrası Yenidünya Düzeni̇ ve Türkiye, İş ve Hayat, 3(5), 119-135.
3. Aksay, H. (22 Şubat 2026). T24.com.tr Barışı ilan edelim de halklar arasındaki nefreti ne yapacağız?, https://t24.com.tr/yazarlar/hakan-aksay/barisi-ilan-edelim-de-halklar-arasindaki-nefreti-ne-yapacagiz,53925 (Erişim Tarihi: 23 Şubat 2026).
4. Alpar, G. (2023). From Geopolitic to Geostrategy, Konya: Palet
5. Alpar, G. (2014). Antropolojik Bakış Açısıyla Stratejik Dünya Tarihi, Konya: Palet
6. Alpar, G. (2021). Uluslararası İlişkilerde Stratejiyi ve Coğrafyayı Anlamak, Konya: Palet
7. Anagram, A. (2001). Alexander Dugin: Geopolitics and Neo-Fascism in post-Soviet Russia, Political Geography. 20(1), 1029-1051.
8. Auge, M. (2012). Çağdaş Dünyaların Antropolojisi, Çev. Hülya Uğur Tanrıöver, Ankara: Dipnot Yayınları.

9. Aydın, A. (2023). Hazar Denizi ve Karadeniz'de Küresel Enerji Mücadelesi. Astana Yayınları.
10. Balcı, A. (2016). Yeni Dünya Düzeninde Jeopolitiğin Değişen Konumu, Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(10), 107-129.
11. Bokovenko, N.A. (2004). Migrations of Earley Nomads of the Eurasian Steppe in a Context of Climatic Changes, NATO Science Series IV, Volume 42: London.
12. Breyer A&Winfield D. (1985). The Byzantine Monument and Topography of the Pontus, Washington: Dumbarton Oaks Publications.
13. Britanicca. www.britannica .com. Yalta Conference, Summary, Concequences and Facts.
14. Brzezinski, Z. (2010). Büyük Satranç Tahtası: Amerika'nın Küresel Üstünlüğü ve Bunun Jeostratejik Gereklilikleri, Ankara: İnkılap Kitapevi.
15. Demir, Alp Konur. (2019). Karadeniz’in Türkiye için Kıyısal Jeopolitik Açıdan Önemi, Güvenlik Stratejileri Dergisi, 2019, 15(32), 573-604.
16. Emir, O. (2012). “Eskiçağ’da Doğu Karadeniz Bölgesi’nin Jeopolitik Önemi”. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 13(13), 9–26.
17. Erkin, C.F. (1968). Türk Sovyet İlişkileri ve Boğazlar Meselesi, Ankara: Başnur Matbaası.
18. Esmer, Ş. A. (1944). Siyasi Tarih, İstanbul: Maarif Matbaası.
19. FRUSDP. (1945). The Conferences at Malta and Yalta 1945, Washington: Government Printing Office.
20. Gill, B. (1995). “Determinants and Directions for Chinese Weapons Imports.” The Pacific Review, 8(2), 359–382. https://doi.org/10.1080/09512749508719142
21. Gray, C. S., & Sloan, G. (2014). Geopolitics, Geography and Strategy. Routledge.
22. Grousset, R. (1996). Bozkır İmparatorluğu, Attila-Cengiz Han-Timur. Çev. M. R. Uzmen, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
23. Gurney, O.R. (2001). Hititler, Çev. P. Arpaçay, Ankara: Dost.
24. Heredotos. (2020). Tarih, İş Bankası Yayınları.
25. İşcan, İ. H. (2004). “Uluslararası İlişkilerde Klasik Jeopolitik Teoriler ve Çağdaş Yansımaları”, Uluslararası İlişkiler, 1(2), 47-79.
26. Jervis, R. (2017). Perception and Misperception in International Politics: New Edition, Princeton University Press.
27. Kamalov, İ. (2009). Karadeniz Bölgesindeki Bazı Güncel Sorunlar, Karadeniz Araştırmaları Dergisi, 6(2), 13-21.
28. Karlıdağ, A. (02 Nisan 2026). https://www.haberler.com/guncel/msbden-turkiyede-kurulacak-nato-ussu-19709034-haberi/(Alıntı tarihi: 11 Nisan 2026).
29. Kazel, E. (2022). Türkiye, Sınırlar, Gümrükler ve Güvenlik: Batı Kara Sınırları, Serüven Yayınevi.
30. Kearns, G. (2009). Geopolitics and Empire: The Legacy of Halford Mackinder, New York: Oxford University Press.
31. Koca, S. (2002). Türklerin Göçleri ve Yayılmaları, Türkler Ansiklopedisi, Cilt I, Ankara.
32. Koray, M. (2020). Doğu Akdeniz’in Jeopolitik ve Jeostratejik Önemi, Teknolojik Dönüşümler ve Denizaltıların Rolü. D. Güler, A. Yıldız ve İzgi Savaş (Eds.) Yeni Deniz Güvenliği ve Ekosisteminde Doğu Akdeniz, 38–54.
33. Köroglu, V. (2004). Jeopolitik ve Jeopolitik İlminin Nüfus Unsur Açısından Türkiye Avrupa Birliği İlişkileri, Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 27–43.
34. Macfie, A.L. (1987). The Straits Question at the Potsdam Conference: The British Position, Middle Eastern Studies, 23(1), 75–82.
35. Mahan, A.T. (2011). Deniz Gücünün Tarih Üzerine Etkisi, 1660-1783, Çev. Tunçer Büyükonat, İstanbul: Grifin Yayınları.
36. Özsait, M. (2000). Eskiçağ Tarihinde Trabzon ve Çevresi, Trabzon Tarihi Sempozyumu Bildirileri, 6-8 Kasım 1998: Trabzon.
37. Pherson, R. H., Mort Ranta, P., & Cannon, C. (2021). Strategies for Combating the Scourge of Digital Disinformation. International Journal of Intelligence and Counter Intelligence, 34(2), 316–341.
38. Pherson, R. H., & Heuer Jr, R. J. (2019). Structured Analytic Techniques for Intelligence Analysis. Cq Press.
39. Plinius, S.G. (1947). Noturalis Historia, Ed. H.R. London: Rackman.
40. Ponting, C. (2011). Dünya Tarihi, Çev. Eşref Bengi Özbilen, İstanbul: Alfa Yayınları.
41. Schieder, W. (2005). Real Slave Prices and Relative Cost of Slave in the Greco-Roman World, Ancient Society, 35, 1-17.
42. Sezer, D.B. (1997). From Hegemony to Pluralism: The Changing Politics of the Black Sea. SAIS Review 17(1), 1-30. https://dx.doi.org/10.1353/sais.1997.0014.
43. Shlykov, P. (2018). Russian-Turkish Relations in the Wider Black Sea Region: Cooperation and Competition. PERCEPTIONS: Journal of International Affairs, 23(2), 93–116.
44. Siebieszuk, D. (2017). The Effect of Water Bodies and Water Courses on WWII Warfare in the Black Sea Area between 1941 and 1942. Historia i Świat, (6), 179-184.
45. Spykman, J. N. (2020). Coğrafya ve Dış Politika- Kenar Kuşak Teorisi, Çev: Alperen Kürşad Zengin, İstanbul: Doğu Kütüphanesi Yayınları.
46. State.gov. (2021). “America is Back”: President Biden Outlines His Vision for U.S. Foreign Policy, U.S. Department of State, https://www.state.gov/dipnote-u-s-department-of-state-official-blog/america-is-back-president-biden-outlines-his-vision-for-u-s-foreign-policy/ (Erişim Tarihi: 31.12.2025).
47. Şirokorad, A.B. (2013). Osmanlı Rus Savaşları, İstanbul: Selenge Yayınları.
48. Tuathail, G.Ó. (1999). “Understanding Critical Geopolitics: Geopolitics And Risk Society”, Journal of Strategic Studies, 22 (2-3),107-124.
49. Yakar, J. (2007). Anadolu’nun Etno Arkeolojisi, Tunç ve Demir Çağlarında Kırsal Kesimin Sosyo-Ekonomik Yapısı, Çev. S.H. Riegel: İstanbul: Homer Kitapevi.
50. Yatin, G. (2009). Yaşayan bir organizma olarak devlet: Friedrich Ratzel, M.S. Palabıyık (Ed.), Batı’da Jeopolitik Düşünce İçinde (35–54), Ankara: Orion Kitabevi.
51. Yılmaz, S. (2015). Jeopolitik ve Jeostrateji. Milli Güvenlik Teorisi (201-248), Kripto.