Yoğun Bakım Ünitelerinde Çalışan Hemşirelerin Sağlık Bakım Uygulamalarında Etik İlkelere Yönelik Tutumlarının İncelenmesi

Öz

Öz: Bu araştırma, yoğun bakım ünitelerinde çalışan hemşirelerin etik ilkelere yönelik tutumlarını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma Van’daki bir kamu hastanesinin yoğun bakım ünitelerinde çalışan 165 hemşire ile gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak Hemşire Bilgi Formu ve Etik İlkeler Tutum Ölçeği (EİTÖ) kullanıldı. Katılımcıların demografik özelliklerine göre algılarının karşılaştırılmasında; bağımsız T-testi, Kruskal Wallis H testi ve post hoc Tukey testi kullanılmıştır. Yoğun bakımda çalışan 165 hemşireden elde edilen verilere göre ölçeğin toplam puanı 118,00±15,19 olduğu görüldü. Adalet alt boyut puanı 29,30±8,04, zarar vermeme alt boyut puanı 13,72±2,54, dürüstlük alt boyut puanı 17,40±3,21, özerkliğe saygı alt boyut puanı 26,75±4,50, yarar sağlama alt boyut puanı 17,56±3,41 ve gizlilik alt boyut puanı 13,21±2,75 olduğu görüldü. Ölçeğin Cronbach alfa değeri 0,90 olarak hesaplandı. Ölçeğin puanı 118,00±15,19, yoğun bakım hemşirelerinin etik ilkelere yönelik tutumlarının orta düzeyde olduğunu gösterdi. EİT ölçeği hemşirelerin cinsiyet, eğitim, mesleki deneyim ve çalıştıkları yoğun bakım ünitesine göre istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlendi (p<0,05). Diğer yandan EİT ölçeği ile hemşirelerin yaş değişkeni arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark görülmedi.

Anahtar Kelimeler

• etik,
• etik tutum,
• hemşire,
• yoğun bakım

Investigation of Intensive Care Units Nurses' Attitudes Towards Ethical Principles in Health Care Practices

Öz

Abstract: This research was conducted to determine the attitudes of nurses working in intensive care units towards ethical principles. The research was conducted with 165 nurses working in intensive care units of a public hospital in Van. The Nurse Information Form and Ethical Principles Attitude Scale (EITÖ) were used as data collection tools. Independent T-test, Kruskal Wallis H test and post hoc Tukey test were used to compare the perceptions of the participants according to their demographic characteristics. According to the data obtained from 165 nurses working in intensive care, the total score of the scale was found to be 118.00±15.19. Justice sub-dimension score 29.30±8.04, non-maleficence sub- dimension score 13.72±2.54, honesty sub-dimension score 17.40±3.21, respect for autonomy sub- dimension score 26.75±4.50, benefit sub-dimension score 17.56±3.41 and confidentiality sub-dimension score 13.21±2.75 were found. Cronbach's alpha value of the scale was calculated as 0.90. The score of the scale 118.00±15.19 showed that the attitudes of intensive care nurses towards ethical principles were at a moderate level. The EIT scale was determined to be statistically significant according to the gender, education, professional experience and the intensive care unit they worked in (p<0.05). On the other hand, no statistically significant difference was observed between the EIT scale and the age variable of the nurses.

Anahtar Kelimeler

• Ethics
• Ethical Attitude
• Nurse
• Intensive Care.

Kaynakça

1. Altaker, K.W., Howie-Esquivel, J. and Cataldo, J.K. (2018). Relationships among palliative care, ethical climate, empowerment, and moral distress in ıntensive care unit nurses. American Journal of Critical-Care Nurses, 27(4), 295-302.
2. Arslan, S. ve Özer, N., (2010). Yoğun bakım hastalarının duyusal girdi sorunlarında tamamlayıcı tedaviler. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Dergisi, 13(2). 68-75.
3. Arslan, S., Taylan, S. ve Gözüyeşil, E. (2017). Hemşirelerin Çalışma Ortamı Yaşam Kaliteleri ve Etik Duyarlılıkları. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(2), 21-26.
4. Aslan H., Kaplan, F. ve Çelik, H. (2023). Palyatif ve Yoğun Bakım Hemşirelerinin Etik Tutum ve Ahlaki Duyarlılıklarının Değerlendirilmesi. Perspectives in Palliative & Home Care, 2(3), 127-135.
5. Atay, M. E., ve Yurttaş, A. (2021). Hemşirelerin Etik Duyarlılıkları ile Bireyselleştirilmiş Bakım Algıları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Türkiye Klinikleri Tıp Etiği, Hukuku ve Tarihi Dergisi, 29(1), 66–77.
6. Aybar, D.Ö. ve Kılıç, S.P. (2020). Bir Üniversite Hastanesinde Çalışan Yoğun Bakım Hemşirelerinin Karşılaştıkları Etik Sorunların Stres Düzeylerine Etkisi. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(1), 29-35.
7. Basar, Z. ve Cilingir, D. (2019). Cerrahi yoğun bakım hemşirelerinde etik duyarlılığın değerlendirilmesi. Hemşirelik Etiği, 26(7-8), 2384-2397.
8. Başak, T., Uzun, Ş., ve Arslan, F. (2010). Yoğun bakım hemşirelerinin etik duyarlılıklarının incelenmesi. Gülhane Askeri Tıp Akademisi Dergisi, 52:76-81.

9. Bayram, A. Yılmaz, T.Ö. ve Öztürk, H. (2024). Hemşirelerin bakıma yönelik etik tutumları ile kişilik özellikleri ve tükenmişlikleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi: Tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışma. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 16(4), 1089-101.
10. Burkhardt, M.A and Nathaniel, A.K. (2013). Çağdaş Hemşirelikte Etik (3. Baskı), Alpar ŞE, Bahçecik N, Karabacak Ü. (çev. ed.), İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul.
11. Cerit, B., Öztürk, E. (2021). Yoğun Bakım Hemşirelerinin Ahlaki Duyarlılığı ile Etik Karar Verebilme Düzeyi Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 14(2), 116-123.
12. Denat, Y., Dikmen, Y. ve Arslan, G.G. (2019). Ethical values of academic nurses: A pilot study. Nursing Ethics, 26(6), 1744-1752.
13. Dikmen, Y. (2013).Yoğun bakım hemşirelerinde etik duyarlılığın incelenmesi. Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi. 2(1), 1-7.
14. Dokumuş, H. (2022). Yoğun bakım hemşirelerinin fiziksel tespit kullanımına ilişkin bilgi, tutum ve uygulamalarının etik tutum düzeyleri açısından incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
15. Helvacı, M. A. (2010). İlköğretim Okulu Yöneticilerinin Etik Liderlik Davranışı Gösterme Düzeyleri. Zeitschrift Für Die Welt Der Türken, 2 (1), 391-409.
16. İbrahimoğlu, Ö. (2017). Son Dönem Yoğun Bakım Hastalarının Bakımında Etik Sorunlar Ve Etik Yaklaşım. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 4(39), 216-20.
17. İlkafah I, Mei Tyas AP, Haryanto J. (2021). Factors related to implementation of nursing care ethical principles in Indonesia. Journal of Public Health Research. 14;10(2):2211. doi: 10.4081/jphr.2021.2211. PMID: 33855408; PMCID: PMC8129746.
18. Kahriman, İ. ve Çalık Yeşilçiçek, K. (2017). Klinik hemşirelerin etik duyarlılığı. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(3), 111-121.
19. Karadağlı, F. (2016). Profesyonel Hemşirelikte Etik. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(3), 197-200.
20. Kırca, N. ve Özgönül, M.L. (2020). Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniklerinde Çalışan Hemşirelerin Hemşirelik Bakımında Etik Tutumu ve Etkileyen Faktörler. Türkiye Biyoetik Dergisi, 7(2), 70-79.
21. Kolçak, M. (2012). Meslek etiği. Ankara: Murathan Yayınevi.
22. Küçükkelepçe, G.E. ve Palaz, S.Ç. (2023). Yoğun Bakım Hemşirelerinin Mahremiyet Bilinci ve Hemşirelik Bakımındaki Etik Tutumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Göbeklitepe Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(13), 53-63.
23. Lutzen, K., Johansson, A., and Nardström, G. (2000). Moral sensitivity: Some differences between nurses and phycisians. Nursing Ethics, 7(6), 520-529.
24. Okumoto A, Yoneyama S, Miyata C, Kinoshita A. (2022). The relationship between hospital ethical climate and continuing education in nursing ethics. PLoS One. 21;17(7):e0269034. doi: 10.1371/journal.pone.0269034. PMID: 35862376; PMCID: PMC9302802.
25. Özçiftçi, S. ve Akın, E. (2020). Hemşirelik bakımında etik tutum ölçeği geliştirme (Yüksek Lisans Tezi). İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü. İzmir, Türkiye.
26. Öztürk, H., Hintistan, S., Kasım, S. ve Candaş, B. (2009). Yoğun bakım ünitelerinde hekim ve hemşirelerin etik duyarlılığı. Hemşireliği Dergisi, 13(2), 77-84.
27. Özyer Güvener Y. ve Özcan, E.(2024). Hemşirelerin bakımda etik tutumlarının değerlendirilmesi. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 11(3), 434-441.
28. Sezer, E., Karadede, H., Mutlu, B., ve Öz, S.D. (2023). Pediatri Hemşirelerinin Hemşirelik Bakımında Etik Tutumu ve Etkileyen Faktörler. Journal of Nursology, 26(4), 231-237.
29. Tazegün, A., ve Çelebioğlu, A. (2016). Çocuk hemşirelerinin etik duyarlılık düzeyleri ve etkileyen faktörler. İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hastanesi Dergisi, 6(2):97-102.
30. Tosun, H. (2005). Sağlık bakım uygulamalarında deneyimlenen etik ikilemlere karşı hekim ve hemşirelerin duyarlılıklarının belirlenmesi. Doktora Tezi. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
31. Uysal Kasap, E. ve Bahçecik, N. (2020). Hemşirelerin Sağlık Bakım Uygulamalarında Etik İlkelere Yönelik Tutumlarının Belirlenmesi. Gevher Nesibe Journal of Medical & Health Sciences, 5(6), 51-58.
32. Yerköy Ateş A. (2023). Hemşirelerde Merhamet Düzeyinin Etik Duyarlılık ile İlişkisi (Bir Sağlık Kurumu Örneği). Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(2), 41-52.
33. Yılmaz, D., Düzgün, F., Yılmaz, D. U., Korhan, E. A., vd. (2018). Dahili Kliniklerde Görev Yapan Hemşirelerin Etik Duyarlılıklarının ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi: Üniversite Hastanesi Örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 11(2), 157-163.