Yoğun Bakım Ünitelerinde Çalışan Hemşirelerin Sağlık Bakım Uygulamalarında Etik İlkelere Yönelik Tutumlarının İncelenmesi
Öz
Öz: Bu araştırma, yoğun bakım ünitelerinde çalışan hemşirelerin etik ilkelere yönelik tutumlarını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma Van’daki bir kamu hastanesinin yoğun bakım ünitelerinde çalışan 165 hemşire ile gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak Hemşire Bilgi Formu ve Etik İlkeler Tutum Ölçeği (EİTÖ) kullanıldı. Katılımcıların demografik özelliklerine göre algılarının karşılaştırılmasında; bağımsız T-testi, Kruskal Wallis H testi ve post hoc Tukey testi kullanılmıştır. Yoğun bakımda çalışan 165 hemşireden elde edilen verilere göre ölçeğin toplam puanı 118,00±15,19 olduğu görüldü. Adalet alt boyut puanı 29,30±8,04, zarar vermeme alt boyut puanı 13,72±2,54, dürüstlük alt boyut puanı 17,40±3,21, özerkliğe saygı alt boyut puanı 26,75±4,50, yarar sağlama alt boyut puanı 17,56±3,41 ve gizlilik alt boyut puanı 13,21±2,75 olduğu görüldü. Ölçeğin Cronbach alfa değeri 0,90 olarak hesaplandı. Ölçeğin puanı 118,00±15,19, yoğun bakım hemşirelerinin etik ilkelere yönelik tutumlarının orta düzeyde olduğunu gösterdi. EİT ölçeği hemşirelerin cinsiyet, eğitim, mesleki deneyim ve çalıştıkları yoğun bakım ünitesine göre istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlendi (p<0,05). Diğer yandan EİT ölçeği ile hemşirelerin yaş değişkeni arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark görülmedi.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Altaker, K.W., Howie-Esquivel, J. and Cataldo, J.K. (2018). Relationships among palliative care, ethical climate, empowerment, and moral distress in ıntensive care unit nurses. American Journal of Critical-Care Nurses, 27(4), 295-302.
- Arslan, S. ve Özer, N., (2010). Yoğun bakım hastalarının duyusal girdi sorunlarında tamamlayıcı tedaviler. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Dergisi, 13(2). 68-75.
- Arslan, S., Taylan, S. ve Gözüyeşil, E. (2017). Hemşirelerin Çalışma Ortamı Yaşam Kaliteleri ve Etik Duyarlılıkları. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(2), 21-26.
- Aslan H., Kaplan, F. ve Çelik, H. (2023). Palyatif ve Yoğun Bakım Hemşirelerinin Etik Tutum ve Ahlaki Duyarlılıklarının Değerlendirilmesi. Perspectives in Palliative & Home Care, 2(3), 127-135.
- Atay, M. E., ve Yurttaş, A. (2021). Hemşirelerin Etik Duyarlılıkları ile Bireyselleştirilmiş Bakım Algıları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Türkiye Klinikleri Tıp Etiği, Hukuku ve Tarihi Dergisi, 29(1), 66–77.
- Aybar, D.Ö. ve Kılıç, S.P. (2020). Bir Üniversite Hastanesinde Çalışan Yoğun Bakım Hemşirelerinin Karşılaştıkları Etik Sorunların Stres Düzeylerine Etkisi. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(1), 29-35.
- Basar, Z. ve Cilingir, D. (2019). Cerrahi yoğun bakım hemşirelerinde etik duyarlılığın değerlendirilmesi. Hemşirelik Etiği, 26(7-8), 2384-2397.
- Başak, T., Uzun, Ş., ve Arslan, F. (2010). Yoğun bakım hemşirelerinin etik duyarlılıklarının incelenmesi. Gülhane Askeri Tıp Akademisi Dergisi, 52:76-81.
- Bayram, A. Yılmaz, T.Ö. ve Öztürk, H. (2024). Hemşirelerin bakıma yönelik etik tutumları ile kişilik özellikleri ve tükenmişlikleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi: Tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışma. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 16(4), 1089-101.
- Burkhardt, M.A and Nathaniel, A.K. (2013). Çağdaş Hemşirelikte Etik (3. Baskı), Alpar ŞE, Bahçecik N, Karabacak Ü. (çev. ed.), İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul.
- Cerit, B., Öztürk, E. (2021). Yoğun Bakım Hemşirelerinin Ahlaki Duyarlılığı ile Etik Karar Verebilme Düzeyi Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 14(2), 116-123.
- Denat, Y., Dikmen, Y. ve Arslan, G.G. (2019). Ethical values of academic nurses: A pilot study. Nursing Ethics, 26(6), 1744-1752.
- Dikmen, Y. (2013).Yoğun bakım hemşirelerinde etik duyarlılığın incelenmesi. Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi. 2(1), 1-7.
- Dokumuş, H. (2022). Yoğun bakım hemşirelerinin fiziksel tespit kullanımına ilişkin bilgi, tutum ve uygulamalarının etik tutum düzeyleri açısından incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
- Helvacı, M. A. (2010). İlköğretim Okulu Yöneticilerinin Etik Liderlik Davranışı Gösterme Düzeyleri. Zeitschrift Für Die Welt Der Türken, 2 (1), 391-409.
- İbrahimoğlu, Ö. (2017). Son Dönem Yoğun Bakım Hastalarının Bakımında Etik Sorunlar Ve Etik Yaklaşım. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 4(39), 216-20.
- İlkafah I, Mei Tyas AP, Haryanto J. (2021). Factors related to implementation of nursing care ethical principles in Indonesia. Journal of Public Health Research. 14;10(2):2211. doi: 10.4081/jphr.2021.2211. PMID: 33855408; PMCID: PMC8129746.
- Kahriman, İ. ve Çalık Yeşilçiçek, K. (2017). Klinik hemşirelerin etik duyarlılığı. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(3), 111-121.
- Karadağlı, F. (2016). Profesyonel Hemşirelikte Etik. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(3), 197-200.
- Kırca, N. ve Özgönül, M.L. (2020). Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniklerinde Çalışan Hemşirelerin Hemşirelik Bakımında Etik Tutumu ve Etkileyen Faktörler. Türkiye Biyoetik Dergisi, 7(2), 70-79.
- Kolçak, M. (2012). Meslek etiği. Ankara: Murathan Yayınevi.
- Küçükkelepçe, G.E. ve Palaz, S.Ç. (2023). Yoğun Bakım Hemşirelerinin Mahremiyet Bilinci ve Hemşirelik Bakımındaki Etik Tutumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Göbeklitepe Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(13), 53-63.
- Lutzen, K., Johansson, A., and Nardström, G. (2000). Moral sensitivity: Some differences between nurses and phycisians. Nursing Ethics, 7(6), 520-529.
- Okumoto A, Yoneyama S, Miyata C, Kinoshita A. (2022). The relationship between hospital ethical climate and continuing education in nursing ethics. PLoS One. 21;17(7):e0269034. doi: 10.1371/journal.pone.0269034. PMID: 35862376; PMCID: PMC9302802.
- Özçiftçi, S. ve Akın, E. (2020). Hemşirelik bakımında etik tutum ölçeği geliştirme (Yüksek Lisans Tezi). İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü. İzmir, Türkiye.
- Öztürk, H., Hintistan, S., Kasım, S. ve Candaş, B. (2009). Yoğun bakım ünitelerinde hekim ve hemşirelerin etik duyarlılığı. Hemşireliği Dergisi, 13(2), 77-84.
- Özyer Güvener Y. ve Özcan, E.(2024). Hemşirelerin bakımda etik tutumlarının değerlendirilmesi. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 11(3), 434-441.
- Sezer, E., Karadede, H., Mutlu, B., ve Öz, S.D. (2023). Pediatri Hemşirelerinin Hemşirelik Bakımında Etik Tutumu ve Etkileyen Faktörler. Journal of Nursology, 26(4), 231-237.
- Tazegün, A., ve Çelebioğlu, A. (2016). Çocuk hemşirelerinin etik duyarlılık düzeyleri ve etkileyen faktörler. İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hastanesi Dergisi, 6(2):97-102.
- Tosun, H. (2005). Sağlık bakım uygulamalarında deneyimlenen etik ikilemlere karşı hekim ve hemşirelerin duyarlılıklarının belirlenmesi. Doktora Tezi. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
- Uysal Kasap, E. ve Bahçecik, N. (2020). Hemşirelerin Sağlık Bakım Uygulamalarında Etik İlkelere Yönelik Tutumlarının Belirlenmesi. Gevher Nesibe Journal of Medical & Health Sciences, 5(6), 51-58.
- Yerköy Ateş A. (2023). Hemşirelerde Merhamet Düzeyinin Etik Duyarlılık ile İlişkisi (Bir Sağlık Kurumu Örneği). Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(2), 41-52.
- Yılmaz, D., Düzgün, F., Yılmaz, D. U., Korhan, E. A., vd. (2018). Dahili Kliniklerde Görev Yapan Hemşirelerin Etik Duyarlılıklarının ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi: Üniversite Hastanesi Örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 11(2), 157-163.
Investigation of Intensive Care Units Nurses' Attitudes Towards Ethical Principles in Health Care Practices
Öz
Abstract:
This research was conducted to determine the attitudes of nurses working in intensive care units towards ethical principles. The research was conducted with 165 nurses working in intensive care units of a public hospital in Van. The Nurse Information Form and Ethical Principles Attitude Scale (EITÖ) were used as data collection tools. Independent T-test, Kruskal Wallis H test and post hoc Tukey test were used to compare the perceptions of the participants according to their demographic characteristics. According to the data obtained from 165 nurses working in intensive care, the total score of the scale was found to be 118.00±15.19. Justice sub-dimension score 29.30±8.04, non-maleficence sub- dimension score 13.72±2.54, honesty sub-dimension score 17.40±3.21, respect for autonomy sub- dimension score 26.75±4.50, benefit sub-dimension score 17.56±3.41 and confidentiality sub-dimension score 13.21±2.75 were found. Cronbach's alpha value of the scale was calculated as 0.90. The score of the scale 118.00±15.19 showed that the attitudes of intensive care nurses towards ethical principles were at a moderate level. The EIT scale was determined to be statistically significant according to the gender, education, professional experience and the intensive care unit they worked in (p<0.05). On the other hand, no statistically significant difference was observed between the EIT scale and the age variable of the nurses.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Altaker, K.W., Howie-Esquivel, J. and Cataldo, J.K. (2018). Relationships among palliative care, ethical climate, empowerment, and moral distress in ıntensive care unit nurses. American Journal of Critical-Care Nurses, 27(4), 295-302.
- Arslan, S. ve Özer, N., (2010). Yoğun bakım hastalarının duyusal girdi sorunlarında tamamlayıcı tedaviler. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Dergisi, 13(2). 68-75.
- Arslan, S., Taylan, S. ve Gözüyeşil, E. (2017). Hemşirelerin Çalışma Ortamı Yaşam Kaliteleri ve Etik Duyarlılıkları. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(2), 21-26.
- Aslan H., Kaplan, F. ve Çelik, H. (2023). Palyatif ve Yoğun Bakım Hemşirelerinin Etik Tutum ve Ahlaki Duyarlılıklarının Değerlendirilmesi. Perspectives in Palliative & Home Care, 2(3), 127-135.
- Atay, M. E., ve Yurttaş, A. (2021). Hemşirelerin Etik Duyarlılıkları ile Bireyselleştirilmiş Bakım Algıları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Türkiye Klinikleri Tıp Etiği, Hukuku ve Tarihi Dergisi, 29(1), 66–77.
- Aybar, D.Ö. ve Kılıç, S.P. (2020). Bir Üniversite Hastanesinde Çalışan Yoğun Bakım Hemşirelerinin Karşılaştıkları Etik Sorunların Stres Düzeylerine Etkisi. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(1), 29-35.
- Basar, Z. ve Cilingir, D. (2019). Cerrahi yoğun bakım hemşirelerinde etik duyarlılığın değerlendirilmesi. Hemşirelik Etiği, 26(7-8), 2384-2397.
- Başak, T., Uzun, Ş., ve Arslan, F. (2010). Yoğun bakım hemşirelerinin etik duyarlılıklarının incelenmesi. Gülhane Askeri Tıp Akademisi Dergisi, 52:76-81.
- Bayram, A. Yılmaz, T.Ö. ve Öztürk, H. (2024). Hemşirelerin bakıma yönelik etik tutumları ile kişilik özellikleri ve tükenmişlikleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi: Tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışma. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 16(4), 1089-101.
- Burkhardt, M.A and Nathaniel, A.K. (2013). Çağdaş Hemşirelikte Etik (3. Baskı), Alpar ŞE, Bahçecik N, Karabacak Ü. (çev. ed.), İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul.
- Cerit, B., Öztürk, E. (2021). Yoğun Bakım Hemşirelerinin Ahlaki Duyarlılığı ile Etik Karar Verebilme Düzeyi Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 14(2), 116-123.
- Denat, Y., Dikmen, Y. ve Arslan, G.G. (2019). Ethical values of academic nurses: A pilot study. Nursing Ethics, 26(6), 1744-1752.
- Dikmen, Y. (2013).Yoğun bakım hemşirelerinde etik duyarlılığın incelenmesi. Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi. 2(1), 1-7.
- Dokumuş, H. (2022). Yoğun bakım hemşirelerinin fiziksel tespit kullanımına ilişkin bilgi, tutum ve uygulamalarının etik tutum düzeyleri açısından incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
- Helvacı, M. A. (2010). İlköğretim Okulu Yöneticilerinin Etik Liderlik Davranışı Gösterme Düzeyleri. Zeitschrift Für Die Welt Der Türken, 2 (1), 391-409.
- İbrahimoğlu, Ö. (2017). Son Dönem Yoğun Bakım Hastalarının Bakımında Etik Sorunlar Ve Etik Yaklaşım. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 4(39), 216-20.
- İlkafah I, Mei Tyas AP, Haryanto J. (2021). Factors related to implementation of nursing care ethical principles in Indonesia. Journal of Public Health Research. 14;10(2):2211. doi: 10.4081/jphr.2021.2211. PMID: 33855408; PMCID: PMC8129746.
- Kahriman, İ. ve Çalık Yeşilçiçek, K. (2017). Klinik hemşirelerin etik duyarlılığı. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(3), 111-121.
- Karadağlı, F. (2016). Profesyonel Hemşirelikte Etik. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(3), 197-200.
- Kırca, N. ve Özgönül, M.L. (2020). Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniklerinde Çalışan Hemşirelerin Hemşirelik Bakımında Etik Tutumu ve Etkileyen Faktörler. Türkiye Biyoetik Dergisi, 7(2), 70-79.
- Kolçak, M. (2012). Meslek etiği. Ankara: Murathan Yayınevi.
- Küçükkelepçe, G.E. ve Palaz, S.Ç. (2023). Yoğun Bakım Hemşirelerinin Mahremiyet Bilinci ve Hemşirelik Bakımındaki Etik Tutumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Göbeklitepe Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(13), 53-63.
- Lutzen, K., Johansson, A., and Nardström, G. (2000). Moral sensitivity: Some differences between nurses and phycisians. Nursing Ethics, 7(6), 520-529.
- Okumoto A, Yoneyama S, Miyata C, Kinoshita A. (2022). The relationship between hospital ethical climate and continuing education in nursing ethics. PLoS One. 21;17(7):e0269034. doi: 10.1371/journal.pone.0269034. PMID: 35862376; PMCID: PMC9302802.
- Özçiftçi, S. ve Akın, E. (2020). Hemşirelik bakımında etik tutum ölçeği geliştirme (Yüksek Lisans Tezi). İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü. İzmir, Türkiye.
- Öztürk, H., Hintistan, S., Kasım, S. ve Candaş, B. (2009). Yoğun bakım ünitelerinde hekim ve hemşirelerin etik duyarlılığı. Hemşireliği Dergisi, 13(2), 77-84.
- Özyer Güvener Y. ve Özcan, E.(2024). Hemşirelerin bakımda etik tutumlarının değerlendirilmesi. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 11(3), 434-441.
- Sezer, E., Karadede, H., Mutlu, B., ve Öz, S.D. (2023). Pediatri Hemşirelerinin Hemşirelik Bakımında Etik Tutumu ve Etkileyen Faktörler. Journal of Nursology, 26(4), 231-237.
- Tazegün, A., ve Çelebioğlu, A. (2016). Çocuk hemşirelerinin etik duyarlılık düzeyleri ve etkileyen faktörler. İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hastanesi Dergisi, 6(2):97-102.
- Tosun, H. (2005). Sağlık bakım uygulamalarında deneyimlenen etik ikilemlere karşı hekim ve hemşirelerin duyarlılıklarının belirlenmesi. Doktora Tezi. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
- Uysal Kasap, E. ve Bahçecik, N. (2020). Hemşirelerin Sağlık Bakım Uygulamalarında Etik İlkelere Yönelik Tutumlarının Belirlenmesi. Gevher Nesibe Journal of Medical & Health Sciences, 5(6), 51-58.
- Yerköy Ateş A. (2023). Hemşirelerde Merhamet Düzeyinin Etik Duyarlılık ile İlişkisi (Bir Sağlık Kurumu Örneği). Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(2), 41-52.
- Yılmaz, D., Düzgün, F., Yılmaz, D. U., Korhan, E. A., vd. (2018). Dahili Kliniklerde Görev Yapan Hemşirelerin Etik Duyarlılıklarının ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi: Üniversite Hastanesi Örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 11(2), 157-163.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Yoğun Bakım Hemşireliği |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 11 Mart 2025 |
| Kabul Tarihi | 26 Mayıs 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 26 Ocak 2026 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 1 Sayı: 1 |
Amaç ve Kapsam
Sağlık Bilimlerinde Güncel Araştırmalar Dergisi, sağlık bilimleri alanında ulusal ve uluslararası düzeyde yüksek bilimsel niteliklere sahip çalışmaları yayınlamayı, ulusal ve uluslararası sağlık dizinlerine girmeyi ve sürekliliğin sağlanması amaçlamaktadır.
Sağlık Bilimlerinde Güncel Araştırmalar Dergisi kapsam olarak sağlığın farklı disiplinlerini bir araya getirerek sağlık bilimlerine yönelik bütüncül bir bakış açıcı benimsemektedir. Dergi, güncel kanıt temelli, bilimsel değeri yüksek makaleleri yayınlamayı ve sağlık bilimleri alanında yapılan güncel araştırmalarla bu bilim alanına katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Yazım Kuralları
Makalelerin dergimizin “makale şablonu” kullanılarak aşağıda belirtilen düzene göre sunulmasına özen gösterilmelidir:
Başlık
Makalelerin bir başlığı bulunmalıdır. Başlık; Türkçe ve İngilizce olarak konuyu en iyi şekilde belirtmeli, on beş kelimeyi geçmemeli, ilk harfleri büyük olacak şekilde koyu yazılmalıdır.
Makale Türü
Makale türü başlığın altına, tamamı büyük harf olacak şekilde koyu yazılmalıdır.
Yazar Adları ve Adresleri Yazar adları, unvanları, kurumları, adresleri, e-posta adresleri ve ORCID bilgileri belirtilmelidir. Şablondaki biçimlendirmeye dikkat edilmelidir. Öz: çalışmanın özetinin 200 kelimeyi geçmemesi gerekmektedir. Öz metni Times New Roman yazı tipi, 11 punto büyüklüğünde, tek satır aralığı ile iki yana yaslı olarak yazılmalıdır. Giriş (Birinci Düzey Başlık) Makalenizin gövde metin stili Times New Roman yazı tipinde ve 12 punto büyüklüğünde olmalıdır. Metin iki yana yaslı, 1 satır aralıklı ve paragraf başlarında 1,25 cm ilk satır girintisiyle hazırlanmalıdır. Giriş başlığı altında aşağıdaki unsurlara değinilmesi önem taşımaktadır. Giriş başlığında aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir. 1. Çalışmanın odağı 2. Çalışmayla ilgili alanyazın ve teorik çerçeve tartışmaları 3. Çalışmada ele alınan konu neden ve kimler için önemli olduğu 4. Alana sunabileceği olası katkılar 5. Çalışmada amaçlanan unsurlar 6. Araştırma sorusu/soruları veya sınanan hipotezler. Yöntem 1. Yöntem başlığı altında aşağıda belirtilen unsurlar üzerinde durulması beklenmektedir. Araştırmada kullanılan yöntemin (gerekçeli) sunumu 2. Araştırmanın bağlamının sunulması 3. Kullanılan veri toplama yöntemlerinin belirtilmesi 4. Kullanılan veri toplama araçlarının belirtilmesi
5. Veri toplama araçlarının geçerliği ve verilerin güvenirliğinin sunulması 6. Hedef evren, ulaşılabilir evren, örneklemin belirtilmesi veya çalışma grubunun tanımlanması. 7. Verilerin analiz yöntemlerinin açıklanması 8. Araştırmanın etik unsurlarının belirtilmesi. Bulgular Bu başlık altında çalışmada kapsamında yanıt aranan sorulara bağlı kalınarak elde edilen bulguların sunulması beklenmektedir. Sonuç ve Tartışma Sonuç ve tartışma başlığında temel bulguların özetlenmesi ve alanyazın ile eleştirel olarak tartışılması beklenmektedir. Öneriler Çalışma kapsamında araştırmacılara, uygulayıcılara ve politika yapıcılara sunulabilecek önerilere yer verilir. Extended Summary Please provide an extended summary, including the problem statement, method, findings, discussion, and conclusion. The extended summary should within 800-1000 words (should not be less than 800 words). Birinci Düzey Başlık Birinci düzey başlıklar sayfaya ortalanmış, koyu renkli, sadece kelimelerin ilk harfleri büyük ve 12 punto boyutunda olmalıdır. Başlık sonrasında paragraf 1,25 cm girinti ile başlamalıdır. Başlık öncesi 12 pt, sonrası 6 pt boşluk olmalıdır. İkinci Düzey Başlık İkinci düzey başlıklar sola yaslı, koyu renkli, sadece kelimelerin ilk harfleri büyük ve 12 punto boyutunda olmalıdır. Başlık sonrasında paragraf 1,25 cm girinti ile başlamalıdır. Başlık öncesi 6 pt, sonrası 6 pt boşluk olmalıdır. Üçüncü Düzey Başlık Üçüncü düzey başlıklar sola yaslı, italik, koyu renkli, sadece kelimelerin ilk harfleri büyük ve 12 punto boyutunda olmalıdır. Başlık sonrasında paragraf 1,25 cm girinti ile başlamalıdır. Başlık öncesi 6 pt, sonrası 6 pt boşluk olmalıdır.
Dördüncü Düzey Başlık Dördüncü düzey başlıklar 1,25 cm girintili ve her kelimenin ilk harfi büyük koyu olmalıdır. Başlık sonuna nokta işareti konulmalıdır. Bu düzey başlıklarda cümle, başlık satırı ile aynı satırdan başlatılmalıdır. Başlık öncesi 6 pt, sonrası 6 pt boşluk olmalıdır. Beşinci Düzey Başlık Bu düzey başlıklar italik, 1,25 cm girintili, her kelimenin ilk harfi büyük ve koyu olmalıdır. Başlık sonuna nokta işareti konulmalıdır. Bu düzey başlıklarda cümle, başlık satırı ile aynı satırdan başlatılmalıdır. Başlık öncesi 12 pt, sonrası 6 pt boşluk olmalıdır. Tablolar ve Kaynakça Tablolar ve içerde kaynak gösterimi ve kaynakça ile ilgili bilgiler “makale şablonunda” yer almaktadır.
Etik İlkeler ve Yayın Politikası
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi tarafından yayımlanan Sağlık Bilimlerinde Güncel Araştırmalar Dergisinde uygulanan yayım süreçleri, bilginin tarafsız ve saygın bir şekilde gelişimine ve dağıtımına temel teşkil etmektedir. Derginin bilimsel yöntemler doğrultusunda süreçte yer alan bütün paydaşlarının (yazarlar, okuyucular ve araştırmacılar, yayıncı, hakemler ve editörler) etik ilkelere yönelik standartlara uyması önem taşımaktadır. Sağlık Bilimlerinde Güncel Araştırmalar dergisinin yayın etiği kapsamında tüm etik sorumlulukları taşıması beklenmektedir. Yazar(lar)ın Etik Uygunluk bağlamında dikkat etmesi gereken hususlar Başkalarının sahiplik iddiasında bulunabileceği yayımlanmamış araçlar, prosedürler ya da verilerin kullanılması durumunda izin alınması, Makalede yararlanılan ya da alıntı yapılan yayımlanmış çalışmalardan atıf/alıntı gösterilmesi, Araştırmanın veri toplama ve uygulama süreçleri için yasal izinlerin alınması,
Veri toplanılan kişilerin bilgilendirilmiş onayını (onam formu) almak veya gerekli açıklamaları yapmak,
Veri toplanılan kişilerin veya deneklerin bilgilerinin gizliliğini sağlamak ve zarar görmelerini engellemek için gerekli önlemleri almak,
Birden fazla yazarlı çalışmalarda yazarların tamamının içeriği okuması ve içerik hususunda mutabık olması,
Birden fazla yazarlı çalışmalarda yazarlarının tamamının yazar adlarının sırası hakkında mutabık olması,
Telif hakları olan materyaller kullanılacaksa gerekli izinlerin alınması. Editörlerin Sorumlulukları Editörler, Sağlık Bilimlerinde Güncel Araştırmalar Dergisinde yayımlanan her yayından sorumludur. Bu sorumluluk bağlamında editörler; Editörler tüm okuyucu, araştırmacı ve uygulayıcıların ihtiyaç duydukları bilgi, beceri ve deneyim beklentilerini dikkate alarak karar vermelidir. Yayınlanan çalışmaların okuyucu, araştırmacı, uygulayıcı ve bilimsel alanyazına katkı sağlamasına ve özgün nitelikte olmasına dikkat etmelidir. Ayrıca editörler okuyucu, araştırmacı ve uygulayıcılardan gelen geri bildirimleri dikkate almak, açıklayıcı ve bilgilendirici geri bildirim vermekle yükümlüdür. Editörler, çalışmaların önemi, özgün değeri, geçerliliği, anlatımın açıklığı ve derginin amaç ve hedeflerine dayanarak olumlu ya da olumsuz karar vermelidir.
Baş Editör ve Yardımcıları
Baş editör Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanı tarafından
görevlendirilir ve görevleri şunlardır;
Yayın Kurulu üyeleri arasındaki koordinasyonu sağlamak,
Dergiye gelen makalelerin ön değerlendirmesini yapmak ve derginin yayın ilkelerine uygun görürse ilgili alandaki alan editörüne yönlendirmek,
Ön değerlendirmede uygun bulmadığı makaleleri gerekli düzeltmelerin yapılması amacıyla yazara iade etmek,
Tüm editöryal sürecin gizlilik ve tarafsızlık esaslarına uygun bir şekilde, yürütülmesini sağlamak,
Yayın Kurulu adına derginin yazı işleriyle ilgili sorumlulukları üstlenip, derginin zamanında, bilimsel ve teknik açıdan eksiksiz yayınlanmasını sağlamak,
Dergiye gelen önerileri değerlendirmek ve derginin işleyişi ile ilgili sorunları çözmek amacıyla belli aralıklarla yayın kurulunu toplamak İşlemlerin her bir aşamasının kayıtlarının tutulması ve arşivlenmesini sağlamak,
Dergiye gelen özel sayı önerilerini değerlendirmek, derginin işleyişi ile ilgili sorunları çözmek ve derginin vizyonunu geliştirmek amacıyla gerekli durumlarda derginin ilgili kurullarını toplamak ve bu toplantıya başkanlık etmek,
Derginin yayın politikalarına ilişkin kararlarda dergi kurullarına danışma ve genel eğilimleri de göz önünde bulundurarak son kararı vermek,
Dergiye gönderilen bilimsel çalışmaların yayınına ilişkin son kararı vermek.
Alan Editörleri
Baş Editörün önerisi ile ilgili bilim alanlarında en az biri Van Yüzüncü Yıl Üniversitesinde görev yapan, biri ise Ulusal veya Uluslararası olmak üzere farklı bir üniversitede çalışan Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fakültesi Dekanı tarafından onaylanan öğretim üyeleridir. Alan editörlerinin görevleri şunlardır;
Baş Editör tarafından belirlenen görevleri yürütmek,
Baş Editör tarafından dergiye gelen makalelerden kendilerine iletilenleri; derginin yazım kurallarına uygunluk, dil ve bilimsel nitelik açısından değerlendirmeye tabi tutmak,
Değerlendirmede uygun bulmadıkları makaleler için gerekli düzeltmelerin yapılması amacıyla yazara iade edilmesi veya doğrudan reddedilmesi yönünde görüş bildirmek,
Yaptıkları değerlendirme sonucunda uygun buldukları çalışmalar için değerlendirme sürecinde görev alacak 3 hakemi 10 gün içinde belirlemek,
Baş Editör tarafından makalelerin değerlendirilmesi için onaylanan hakemlerle iletişim kurarak, değerlendirme sürecini takip etmektir.
İstatistik Editörü
Baş editör veya yardımcıları tarafından iletilen yazıların istatistiksel açıdan değerlendirmesini yapar. Gerekli durumlarda yazılar ile ilgili hakemliği üstlenebilir.
İngilizce Dil Editörleri
Baş editör veya yardımcıları tarafından iletilen yazıların dil (İngilizce) açısından değerlendirmesini yapar. Gerekli durumlarda yazılar ile ilgili hakemliği üstlenebilir. Yazarların Sorumlulukları Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi dergisine aday makale gönderen yazar(lar)ın aşağıdaki etik sorumluluklara uyması beklenmektedir: Yazar(lar)ın gönderdikleri çalışmaların özgün olması beklenmektedir. Yazar(lar)ın başka çalışmalardan yararlanmaları veya başka çalışmaları kullanmaları durumunda eksiksiz ve doğru bir biçimde atıfta bulunmaları ve/veya alıntı yapmaları gerekmektedir. Çalışmanın oluşturulmasında içeriğe entelektüel açıdan katkı sağlamayan kişiler, yazar olarak belirtilmemelidir. Yayımlanmak üzere gönderilen tüm çalışmaların varsa çıkar çatışması teşkil edebilecek durumları ve ilişkileri açıklanmalıdır. Yazar(lar)dan değerlendirme süreçleri çerçevesinde makalelerine ilişkin ham veri talep edilebilir, böyle bir durumda yazar(lar) beklenen veri ve bilgileri editörler kuruluna sunmaya hazır olmalıdır. Yazar(lar) kullanılan verilerin kullanım haklarına, araştırma/analizler ile ilgili gerekli izinlere sahip olduklarını veya deney yapılan deneklerin rızasının alındığını gösteren belgeye sahip olmalıdır. Yazar(lar)ın yayınlanmış, erken görünüm veya değerlendirme aşamasındaki çalışmasıyla ilgili bir yanlış ya da hatayı fark etmesi durumunda dergi editörünü veya yayıncıyı bilgilendirme, düzeltme veya geri çekme işlemlerinde editörle işbirliği yapma yükümlülüğü bulunmaktadır. Hakem Sorumlulukları Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi dergisinden kendisine hakemlik daveti gönderilen hakemlerin aşağıdaki etik sorumluluklara uyması beklenmektedir:
Öncelikle hakemler sadece uzmanlık alanı ile ilgili çalışma değerlendirmeyi kabul etmelidir. Yazar(lar)ın kimlik bilgilerine ulaşmamaları gerekmektedir. Yazar(lar)ın kimlik bilgilerine ulaşmaları ya da tahmin etmeleri durumunda değerlendirme sürecini sonlandırmalıdır. Tarafsızlık ve gizlilik içerisinde değerlendirme yapmalıdır. Değerlendirme sürecinde çıkar çatışması ile karşı karşıya olduğunu düşünürse, çalışmayı incelemeyi reddederek, dergi editörünü bilgilendirmelidir. İnceledikleri çalışmaları sadece çalışma yayımlandıktan sonra kullanabilir. Reddedilen bir çalışmaya ilişkin hiçbir bilgi paylaşımı yapılmamalıdır. Kaynak gösterilmemiş ilişkili çalışmaları belirtmelidir. Değerlendirmeyi nesnel bir şekilde sadece çalışmanın içeriği ile ilgili olarak yapmalıdır. Milliyet, cinsiyet, dini inançlar, siyasal inançlar ve ticari kaygıların değerlendirmeye etki etmesine izin vermemelidir. Değerlendirmeyi yapıcı ve nazik bir dille yapmalıdır. İftira ve hakaret içeren aşağılayıcı kişisel yorumlar yapmamalıdır. Değerlendirmeyi kabul ettikleri çalışmayı zamanında ve yukarıdaki etik sorumluluklarda gerçekleştirmelidir. Etik görev ve sorumluluklar oluşturulurken açık erişim olarak Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayınlanan "COPE Code of Conduct and Best Practice Guidelines for Journal Editors" ve "COPE Best Practice Guidelines for Journal Editors" rehberleri, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi Yayın Politikası ve Sağlık Bilimlerinde Güncel Araştırmalar Dergisi Yayın Yönergesi dikkate alınarak hazırlanmıştır. Bilimsel Bilginin Doğruluğunun Güvence Altına Alınması Araştırma Sonuçlarının Raporlanmasında Etik: Bilimsel yöntemin temelinde gözlemlerin tekrarlanabilirliği ve doğrulanabilirliği yer alır. Görsel materyallerin üzerinde oynanması dahil olmak üzere, belirli bir sonucun elde edilmesi ya da hipotezlerin desteklenebilmesi için veriler uydurulamaz ve değiştirilemez. Daha arzulanan ve ikna edici bir sonuç elde etmek amacıyla verilerin ya da bulguların bir kısmı göz ardı edilemez. Yazımda istem dışı bir hata olması halinde, yazar bu hatayı makale yayımlandıktan sonra fark
ettiğinde okuyucu kitlesine bu hatayı duyurmak zorundadır. Bunun için hatayı öncelikle editöre ve yayıncıya bildirerek düzeltmenin yayımlanmasını sağlar. Her bir düzeltmenin web ortamında yayımlanması ve okuyucular için erişilebilir olması gerekir. Verilerin Saklanması ve Paylaşılması: Araştırma raporunun doğruluğuna ilişkin kuşkular oluştuğunda, yazar verileri editöre sunmak zorundadır. Yazarın verileri sunmaması durumunda, makale daha sonra bir değerlendirme yapılmamak üzere reddedilir. Araştırmacı verileri, uygulama prosedürlerini ve diğer materyalleri araştırmanın yayımlandığı tarihten itibaren en az 5 (beş) yıl saklamak zorundadır. Makale yayımlandıktan sonra, diğer [nitelikli] araştırmacıların araştırma verilerini talep etmeleri halinde verileri paylaşması gerekir. Ancak verileri diğer araştırmacılarla paylaşmadan önce, deneklerin/katılımcıların kimliklerinin belirlenmesi ile ilişkilendirilebilecek tüm kodlar ve verilerin silinmesi gerekir. Eğer araştırma bir kurum tarafından finanse edilmişse, bu kurumun haklarının korunması ve uygun biçimde atıf yapılması için gerekli önlemler alınmalıdır. Verileri paylaşmak isteyen araştırmacı ile verilerin sahibi olan araştırmacı arasında; verilerin kullanım amacı, kullanım kapsamı, koşulları ve sınırlılıkları, üçüncü kişilerle paylaşım sınırları ve koşulları gibi hususları içeren yazılı bir anlaşma metni imzalanması ve kayıt altına alınması gerekir. Verilerin Tekrar ya da Parçalara Ayrılarak Yayımlanması: Verilerin tekrar yayımlanması, aynı verilerden elde edilen bulguların ilk defa yayımlanıyormuş gibi ikinci bir dergide ya da başka bir kaynakta yayımlanmasıdır. Tekrar yayımlama aynı zamanda telif hakları ile ilgili yasal düzenlemelerin ihlali sonucunu doğurur. Çünkü yazar, aynı eser için birden fazla kuruma telif hakkı veremez. Daha önce yayımlanmış bir çalışmanın tamamı ya da kaynak göstererek alıntı yapılabilecek miktarı geçen bir kısmı, ikinci kez ve başka bir kaynakta yayımlanamaz. Daha önce yayımlanmış bir makale ile aynı içerikte ya da önemli ölçüde benzer bir eser yayın için değerlendirilmek üzere sunulamaz. Bildiri olarak sunulmuş, ancak yayımlanmamış makaleler, bildiri olarak sunulduğu dipnotla belirtilerek bir dergide değerlendirilmek üzere sunulabilir. Ancak yayımlanmış bildiriler dergilerde yayımlanmak üzere değerlendirmeye sunulamaz. Aşırma/İntihal ve Kendinden-Aşırma: Yazarlar başkalarına ait bilgi ve düşünceleri kendi düşünceleri olarak yazamazlar. Aynı şekilde, kendilerinin daha önceden yayımlanmış çalışmalarını ya da bu çalışmalardan bir kısmını, atıfta bulunmadan ya da alıntı olarak göstermeden yayımlayamazlar. Yazarlık: Yazarlık bir çalışmaya önemli ölçüde bir katkı sağlamak ve yayımlanan çalışma için sorumluluğu kabul etmek ile kazanılan bir haktır. Önemli ölçüde katkı sağlamak; problemin
ya da hipotezin formüle edilmesi, deneysel desenin ya da uygulama prosedürlerinin yapılandırılması, istatistiksel analizlerin yapılması, sonuçların yorumlanması, çalışmanın bir kısmının yazımı anlamına gelir. Önemli ölçüde katkı sağlayanlar yazar olarak listelenir. Ancak, yazar olarak listelenemeyecek düzeyde diğer katkıları sağlayanların adının ve katkılarının dipnotlarla belirtilmesi gerekir. Yazarlık hakkı sağlamayan, ancak belirtilmesi gereken diğer katkılar; veri toplama aracının oluşturulmasında destek sağlamak, veri analizi teknikleri konusunda önerilerde bulunmak, veri toplamak ya da veri girişi yapmak, katılımcıların bulunmasını sağlamak, rutin gözlemler yapmak gibi iş ve işlemleri içerir. Yazarların adının listelenmesinde genel olarak her bir yazarın katkısı dikkate alınarak, en çok katkı sağlayan yazardan başlayarak yazar adları sıralanır. Yazarların katkılarının eşit olması halinde, bu husus açıkça belirtilerek alfabetik olarak sıralama yapılabilir. Kurumsal ya da mesleki unvan ve statüler yazarların adının sıralanmasında dikkate alınmaz. Düzeltme, Geri Çekme, Endişe İfadesi Editörler, yayınlanan makalede, bulguları, yorumları ve sonuçları etkilemeyen küçük hatalar tespit edilirse düzeltme yayınlamayı düşünebilirler. Editörler, bulguları ve sonuçları geçersiz kılan büyük hatalar / ihlaller söz konusu olduğunda, makaleyi geri çekmeyi düşünmelidir. Yazarlar tarafından araştırma veya yayını kötüye kullanmaya yönelik olasılık söz konusu ise; bulguların güvenilir olmadığına ve yazarların kurumlarının olayı soruşturmadığına dair kanıtlar var veya olası soruşturma haksız veya sonuçsuz görünüyor ise, editörler endişe ifadesi yayınlamayı düşünmelidir Etik Olmayan Bir Durumla Karşılaşırsanız Sağlık Bilimlerinde Güncel Araştırmalar Dergisi'nde etik olmayan bir davranış veya içerikle karşılaşırsanız lütfen sbgad@gmail.com veya sibelatli@yyu.edu.tr adresine e-posta yoluyla bildiriniz.
Ücret Politikası
Hiçbir ad altında yazar veya kurumundan ücret alınmaz. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi tarafından yayımlanan Sağlık Bilimlerinde Güncel Araştırmalar Dergisi, araştırmaları kamuya açık hale getirmenin küresel bilgi alışverişini desteklediği anlayışıyla başvuru, inceleme, değerlendirme, okuma, yayımlama vb. adı altında herhangi bir ücret talep etmemektedir. Dergiye makale gönderilmesi ve değerlendirme sürecinde kabul gören makalelerin yayımlanması tamamen ücretsizdir.
Dergi Kurulları
Sağlık Bilimleri Dekanlığı Adına Hak Sahibi
Otomatik Oluşturulan Kurul - Başlığı Düzenleyiniz
Baş Editör ve Editör Yardımcıları
Yabancı Dil Editörleri
van yüzüncü yıl üniversitesi sağlık bilimleri fakültesi Dr. Öğr. Üyesi.
Bilimsel Sekreterya
Editörler Kurulu
Gerontoloji Bölümü Doktor Öğretim Üyesi
Doktora Yaşlı Sağlığı (Geriatri - Dahiliye)
YL Psikiyatri Sağlık Danışmanlığı (Konsültasyon-Liezon Psikiyatrisi)
YL Tıbbi Parazitoloji
Lisans Sosyal Hizmet
