A Bibliometric Overview of Postgraduate Theses on Documentary in Türkiye

Öz

The study places the documentary within the broader ethical and aesthetic discourses, emphasising its connection to reality and positions it as a subject of academic inquiry. However, it is acknowledged that it is less frequently studied than the fiction genre. This research aims to identify trends in academic research on documentary film in Türkiye. It is based on the bibliometric analysis of master's, doctoral, and Proficiency in Art (equivalent to MFA/PhD in arts) postgraduate theses published in the field. In this study, secondary data obtained from the National Thesis Centre database of the Council of Higher Education were used, and categories such as year, genre, institution, subject and supervisor were created. The analysis revealed that 156 of the 374 theses were prepared as an artwork, indicating an upward trend in the number of theses from 1988, the year in which the first thesis was published, to 2024.

Anahtar Kelimeler

• Documentary
• Bibliometrik analysis
• Postgraduate theses
• Türkiye

Türkiye’de Belgesel ile İlgili Yapılan Tezlere Bibliyometrik Bir Bakış

Öz

Gerçeklikle kurduğu bağdan ötürü etik ve estetik bağlamda sıklıkla tartışılan belgesel, kurmaca türüne oranla az da olsa akademik çalışmalara konu olmaktadır. Türkiye’de belgesel film ile ilgili yapılan akademik çalışmaların eğilimlerini saptamak amacıyla yapılan bu araştırma, alana dair yayımlanan yüksek lisans, doktora ve sanatta yeterlik lisansüstü tezlerinin bibliyometrik analizine dayanmaktadır. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanından faydalanılarak elde edilen ikincil verilerin kullanıldığı bu çalışmada yıl, tür, kurum, konu, danışman gibi kategoriler oluşturulmuştur. Araştırmada toplam 374 tezin 156’sının eser metni olarak hazırlandığı, ilk tezin yayımlandığı 1988 yılından 2024 yılına kadar tez sayısı anlamında artış eğilimi gözlendiği, Marmara ve Beykent üniversitelerinin en çok tez yayımlayan kurumlar olduğu ve güzel sanatlar ile sosyal bilimler dışında farklı disiplinlerin alana ilgi gösterdiği gibi sonuçlarla karşılaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Belgesel
• Bibliyometrik analiz
• Lisansüstü Tez
• Türkiye

Kaynakça

1. Akbulut, H. (2010). Bellek Olarak Belgesel Sinema: Son Dönem Belgesel Sinemasına Bir Bakış. Sinecine, 1(2), s. 119-124.
2. Arneson, K. (2012). Representation through Documentary: A Post-Modern Assessment. Artifacts(6), s. 1-6.
3. Aytaş, M., & Yavuz, G. (2024). Netflix Çağı: Dijital Seyir Platformları ve Belgesel Sinemada Anlatının Dönüşümü. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 13(113), s. 59-69. doi:10.7816/idil-13-113-04
4. Barsam, R. M. (1973). Nonfiction Film: A Critical History. New York: E.P.Dutton Press.
5. Beattie, K. (2004). The Truth of the Matter: Cinema Verite and Direct Cinema. K. Beattie içinde, Documentary Screens (s. 83-104). London: Palgrave. doi:10.1007./978-0-230-62803-8_6
6. Borgman, C. L., & Furner, J. (2002). Scholarly Communication and Bibliometrics. B. Cronin içinde, Annual Review of Information Science and Technology (Cilt 36, s. 3-72). Medford: Information Today Inc. doi:10.1002/aris.1440360102
7. Bruzzi, S. (2000). New Documentary: A Criticial Introduction. London: Routledge. doi:https://doi.org/10.4324/9780203133873
8. Can, A. (2012). Belgesel Filmin Yapım Süreci ve Türkiye'de Gelişimi: "Örnek Proje Anadolu'da Bir Açık Kapı: Köy Odası". İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 17, s. 503-527. doi:10.17064/iüifhd.36397

9. Çelikcan, P. (2020). Türkiye’de Belgesel Sinemanın Kısa Bir Tarihçesi. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 18(36), s. 529-542.
10. Çınar, C. (2021). Eser Odaklı Tez Hazırlama Prosedürü: Terminoloji, Yöntem Ve Yapı Üzerine. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (e-gifder), 9(1), s. 534-565.
11. Ellis, J. C., & McLane, B. A. (2023). A New History of Documentary Film. New York: Continuum.
12. Erkılıç, H. (2015). Türkiye’de Belgesel Sinema Literatürü Üzerine: Belge Film’den Belgesele. Sinecine, 6(2), s. 107-116.
13. Grierson, J. (1933). The Documentary Producer. Cinema Quarterly, 2(1), s. 7-9.
14. Gündeş, S. (1998). Belgesel Filmin Yapısal Gelişimi ve Türkiye'ye Yansıması. İstanbul: Alfa Yayınları.
15. Hardy, F. (1966). Grierson on Documentary. (F. Hardy, Dü.) California: University of California Press.
16. İnceoğlu, Ç. (2014). Türkiye’de Akademik Sinema Yazınının On Yılı (2002 – 2011): Bibliyometrik Bir Analiz. Selçuk İletişim Dergisi, 8(3), s. 182-200.
17. İşler Sevindi, M., & Sevindi, K. (2023). Türkiye’de Türk Sineması Üzerine Yazılan Yüksek Lisans, Doktora ve Sanatta Yeterlik Tezleri Üzerine Bir Araştırma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12(1), s. 280-301. doi:10.15869/itobiad.1168764
18. Kilborn, R. (2004). Framing the Real: Taking Stock of Developments in. Journal of Media Practice, 5(1), s. 25-32.
19. Nichols, B. (2017). Belgesel Sinemaya Giriş. (D. Eruçman, Çev.) İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
20. Onaran, A. Ş. (1986). Sinemaya Giriş. İstanbul: Filiz Kitabevi.
21. Pritchard, A. (1969). Statistical bibliography or bibliometrics? Journal of Documentation, 25, s. 348-349.
22. Renov, M. (1993). The Poetics of Documentary. M. Renov, & M. Renov (Dü.) içinde, Theorizing Documentary (s. 12-36). Routledge.
23. Şentürk, R. (2020). Türk Sinema Tarihi Yazımında Dönemselleştirme Sorunu. Intermedia International e-Journal, 7(13), s. 270-285.
24. Tilgen, N. (2009). Bugüne Kadar Filmciliğimiz. Kebikeç(28), s. 113-134.
25. Winston, B. (2013). Introduction: The Filmed Documentary. B. Winston içinde, The Documentary Film Book (s. 1-29). London: Palgrave Macmillan.
26. İnternet Kaynakları http 1: YÖK Ulusal Tez Merkezi (2025), https://tez.yok.gov.tr/, Erişim Tarihi: 10.01.2025.