Zorunlu Arabuluculuk ile Yeniden Müzakere Arasındaki İşlevsel İlişki: Kira Sözleşmelerinin Uyarlanması Bağlamında Normatif Bir İnceleme

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 2029 - 2067, 30.12.2025

Oğuzhan Esen

https://doi.org/10.52273/sduhfd..1728097

Öz

Sözleşmenin değişen koşullara uyarlanması hem borçlar hukuku literatüründe hem de uygulamada kendisine geniş yer edinen ve aynı zamanda oldukça gündemde olan hukuksal bir kavramdır. Kira sözleşmeleri de uyarlamaya ilişkin genel düzenleme olan Türk Borçlar Kanunu madde 138 hükmü göz önünde bulundurularak uyarlanır. Bununla birlikte, kira sözleşmelerinin uyarlanması için yetkili ve görevli mahkemede bir dava açılmadan önce, artık zorunlu arabuluculuk (diğer bir ifadeyle dava şartı olarak arabuluculuk) kurumuna işlerlik kazandırılacaktır. İşte kaleme alınan bu araştırma makalesinde, böyle bir gerçek karşısında sözleşmenin mağdur tarafının bir uyarlama davası açmadan önce diğer tarafla bir araya gelerek kira sözleşmesinin ne şekilde değişen koşullara uyarlanacağı noktasında bir yeniden müzakere prosedürüne işlerlik kazandırmasının gerekli olup olmadığı hususu inceleme konusu yapılacaktır. Böylelikle, meseleye hukuki açıdan yeni bir bakış açısı kazandırılarak, bu hususa ilişkin Türk borçlar hukuku öğretisinde mevcut olan boşluk doldurulmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kira sözleşmesinin değişen koşullara uyarlanması , sözleşmenin uyarlanması , aşırı ifa güçlüğü , arabuluculuk , yeniden müzakere , edimler arası dengenin bozulması

The Functional Relationship Between Mandatory Mediation and Renegotiation: A Normative Analysis in the Context of the Adaptation of Lease Contracts

Öz

The adaptation of contracts to changing circumstances is a legal concept that has gained wide recognition both in the literature of the law of obligations and in judicial practice, and it remains a highly topical issue. Lease contracts are also subject to adaptation, taking into account the general provision laid down in Article 138 of the Turkish Code of Obligations. However, before initiating an action for the adaptation of lease contracts before the competent and authorized court, the institution of mandatory mediation (in other words, mediation as a precondition for litigation) will now come into effect. Against this background, the present research article examines whether it is necessary for the disadvantaged party to engage in a renegotiation procedure with the other party -prior to bringing an adaptation claim- in order to determine how the lease contract should be adapted to the changing circumstances. By doing so, the study seeks to provide a new legal perspective on the matter and to address a gap that currently exists in the doctrine of Turkish law of obligations.

Anahtar Kelimeler

Adaptation of lease agreements to changing circumstances , contract adaptation , hardship , mediation , renegotiation , disruption of contractual balance

Kaynakça

• Akmeşe N ve Ekingen E, ‘Bir Kanun Boşluğu Örneği: TBK m. 138 ve Sözleşmenin Yeniden Müzakeresi’ in Başak Baysal (ed) Sorumluluk Hukuku Seminerler (On İki Levha 2016)
• Akyol Ş, Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (Vedat 2008)
• Antalya O. G, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt V/1-3 (2. Baskı, Seçkin 2019)
• Arat A, Sözleşmenin Değişen Şartlara Uyarlanması (Seçkin 2006)
• Arslan R, Yılmaz E, Taşpınar Ayvaz S ve Hanağası E, Medeni Usul Hukuku (6. Baskı, Yetkin 2020)
• Atalı M, Ermenek İ ve Erdoğan E, Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı (Yetkin 2018)
• Atamulu İ, ‘Kira Bedelinin Uyarlanması’ in Hayrunnisa Özdemir (ed), Kira Hukuku Davaları (Seçkin 2023)
• Baysal B, Yeniden Müzakere Ödevi Prof. Dr. Hasan Erman’a Armağan (Der 2015)
• — —, Sözleşmenin Uyarlanması m. 138 Aşırı İfa Güçlüğü, (4. Baskı, On iki Levha 2020)
• Berger C, Jauering O, Mansel H-P, Stadler A, Stürner R ve Teicmann A, Jauering Bürgerliches Gesetzbuch mit Allgemeinen Gleichbehandlungsgesetz-Auszug Kommentar (14. Baskı, C. H. Beck 2011)
• Bischoff J, Vertragrisiko und Clausula Rebus Sic Stantibus (Schulthess-Polygraphischer 1983)
• Braunschneider H, Das Skript-Schuldrecht AT-Alles über Verhaltnisse: Normale gestörte und mit Dritten (3. Baskı, AchSo! 2002)
• Burcuoğlu H, Hukukta Beklenmeyen Hal ve Uyarlama (Filiz 1995)
• Ceylan E, Doğan M, Akipek Öcal Ş, Özdemir H, Şenocak K, Cumalıoğlu E ve Sert Sütçü S, ‘Kira Sözleşmesi’ in M. Turgut Öz (ed), Borçlar Hukuku Özel Hükümler (Seçkin 2023)
• Dural M, Borçlunun Sorumlu Olmadığı Sonraki İmkansızlık (Fakülteler 1976)
• Ekinci A, ‘Anayasa Mahkemesi’nin Bireysel Başvuru Kararlarında Mahkemeye Erişim Hakkı’ (2014) 18 (3,4) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 821-848
• Erdoğan E, Medeni Usul Hukuku Açısından Uyarlama Davası (Yetkin 2023)
• Eren, F ve Dönmez Ü, Eren Borçlar Hukuku Şerhi m. 83-206, Cilt 3 (Yetkin 2022)
• Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (25. Baskı, Yetkin 2020)
• Erman H, İstisna Sözleşmelerinde Beklenilmeyen Haller (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1979)
• Feyzioğlu T, İdare Hukukunda Emprevizyon Nazariyesi (Milli Eğitim 1947)
• Furrer A, Muller-Chen M ve Çetiner B, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (On İki Levha 2021)
• Görgün L. Ş, Börü L, Toraman B ve Kodakoğlu M, Medeni Usul Hukuku (6. Baskı, Yetkin 2017)
• Gülekli Y, ‘Aşırı İfa Güçlüğü ve Alacaklının Tasarrufunun Boşa Çıkması Halinde İşlem Temelinin Çökmesi Öğretisi’ (1990) 15 (18) Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi 43-69
• Gümüş M. A, Yeni 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’na Göre Kira Sözleşmesi (2. Baskı, Vedat 2012)
• — —, Teorisiyle ve Yargıtay Uygulamasıyla Sözleşmenin Uyarlanması-TBK m. 138 (Yetkin 2022)
• Gürsoy K. T, Hususi Hukukta Clausula Rebus Sic Stantibus-Emprevizyon Nazariyesi (Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1950)
• Işıktaç Y, Hukukun Kaynağı Olarak Sözleşme (Filiz 2007)
• İnce N, Der Wegfall der Geschaftsgrundlage (Duncker & Humblot 2015)
• — —, ‘Yeniden Müzakere Etme Borcu mu Külfeti mi’ (2017) 33 (1) Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 179-208
• İnceoğlu M. M, Kira Hukuku, Cilt 2 (On İki Levha 2014)
• Kaplan İ, Hakimin Sözleşmeye Müdahalesi (3. Baskı, Yetkin 2013)
• Kılıçoğlu A. M, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (22. Baskı, Turhan 2018)
• Kocayusufpaşaoğlu N, Borçlar Hukuku Genel Bölüm, 1. Cilt, (4. Baskı, Filiz 2008)
• Krüger W, Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch (4. Baskı, C. H. Beck 2003)
• Oğuzman K ve Öz T, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt 1 (20. Baskı, Vedat 2022) Özyakışır Ö, Konut ve Çatılı İşyeri Kira Sözleşmelerinde Kira Bedeli (Adalet 2019) Pekcanıtez H, Atalay O ve Özekes M, Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı (7. Baskı, On İki Levha 2019)
• Tekinay S. S, Akman S, Burcuoğlu H ve Altop A, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (7. Baskı, Filiz 1993)
• Tercier P, Pichonnaz P ve Develioğlu H. M, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (On İki Levha 2016)
• Tile L, Uyarlama Sebebi Olarak Aşırı İfa Güçlüğü (Yetkin 2021)
• Tüzüner Ö ve Öz K, ‘Aşırı İfa Güçlüğüne İlişkin İçtihat İncelemesi’ (2015) 0 (3) 421-470
• Wien A, Bürgerliches Recht: Eine Praxisorientierten Einführung (Gabler 2012)
• Yavuz N, Türk Borçlar Kanunu’nun Getirdiği Değişiklikler ve Yenilikler Genel Hükümler ve Özel Hükümler (3. Baskı, Adalet 2012)
• Yıldırım A. C, ‘Sözleşme Ekonomisinin Bozulmasıyla İlgili Kuramların Türk Hukukundaki Uygulamaları ve Yeni Türk Borçlar Kanunu’nda Aşırı İfa Güçlüğü’ (2012) 7 (1) Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 65-92
• Zerres T, Bürgerliches Recht: Allgemeiner Teil-Schuldrecht- Sachenrecht-Zivilprozessrecht (9. Baskı, Springer 2019)