Yardımlı İntiharın “Avusturya Ölüm Tasarrufu Kanunu” Özelinde İncelenmesi

Bu makale için 30 Aralık 2025 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduhfd/article/1855230

Öz

Ötanazi ve yardımlı ölüm tartışmaları, insanlık tarihi boyunca varlığını sürdürmüş olup günümüzde özellikle yaşamı tıbben sürdürülemez hastalar bağlamında yeniden gündeme gelmiştir. Türk hukukunda kişilik, Türk Medeni Kanunu m. 28’e göre sağ doğumla başlamakta ve ölümle sona ermektedir. Klasik anlamda ölüm, biyolojik ölüm ve beyin ölümü kriterleri çerçevesinde değerlendirilirken, modern tıbbın gelişimiyle birlikte ölüm kavramının yalnızca fizyolojik değil; etik, hukuki ve bireysel özerklik ilkeleriyle bağlantılı olduğu kabul edilmektedir. Bu çalışmada, Avusturya’da 1 Ocak 2022’de yürürlüğe giren Ölüm Tasarrufu Kanunu (Sterbeverfügungsgesetz) örneği özelinde, yardımlı intiharın kişilik hakkı ve hukuken kişiliğin sona ermesi bakımından doğurduğu sonuçlar incelenmektedir. Avusturya Anayasa Mahkemesi’nin 2020 yılında aldığı karar ile bireyin kendi ölümünü planlama hakkı anayasal düzeyde tanınmış; akabinde çıkarılan kanunla yalnızca yardımlı intihar mümkün kılınmış, aktif ötanazi ise yasaklanmaya devam etmiştir. Çalışmada ayrıca kavramsal çerçeveye dikkat çekilerek ötanazi, yardımlı ölüm ve yardımlı intihar arasındaki farklar açıklanmıştır. Özellikle kamuoyunda “yardımlı intihar” yerine sıklıkla “yardımlı ölüm” ifadesinin tercih edilmesi, terminolojik belirsizlik yaratmaktadır. Uluslararası karşılaştırmada, ABD’nin California Eyaleti’nde “assisteddying” yalnızca yardımlı intiharı kapsarken; Hollanda ve Kanada’da aktif ötanaziyle birlikte düzenlenmektedir. Sonuç olarak, Avusturya örneği, yaşamın sona erdirilmesi konusunda bireysel özerkliğin tanınmasını ancak sıkı şartlara bağlanmasını öngören bir yaklaşım ortaya koymaktadır. Bu yaklaşım, Türk Hukuk’u bakımından dini, etik ve hukuki tartışmalar ışığında incelenmeye değer bir örnek teşkil etmektedir. .

Anahtar Kelimeler

• Ölüm
• Ötanazi
• Yardımlı İntihar
• Ölüm Tasarrufu Kanunu
• Kişilik Hakkı

An Examination of AssistedSuicideundertheAustrianDeathDispositionAct (Sterbeverfügungsgesetz, StVfG)

Bu makale için 30 Aralık 2025 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduhfd/article/1855230

Öz

Discussions about euthanasia and assisted dying have endured throughout history and have resurfaced with contemporary medicine, especially concerning individuals whose lives cannot be properly preserved. According to Turkish law, legal individuality starts at live birth and terminates at death (Civil Code, Article 28). Traditionally, death has been characterized by biological and neurological criteria; nevertheless, modern medicine has shown that death encompasses not just physiological aspects but also significant ethical, legal, and autonomy-related considerations. This paper analyzes the Austrian Sterbeverfügungsgesetz (Death Disposition Act), which has been in operation since 1 January 2022, governing assisted suicide with stringent protections. The 2020 verdict of the Austrian Constitutional Court acknowledged the constitutional right of people to choose their own death, invalidating the comprehensive ban on assisted suicide. Consequently, legislation was established allowing only assisted suicide but maintaining the ban on active euthanasia. The study elucidates the conceptual differences among euthanasia, aided dying, and assisted suicide. The term “assisted dying” is often favored in public discourse over “assisted suicide,” resulting in terminological uncertainty. From a comparison standpoint, the United States restricts “assisted dying” to assisted suicide (e.g., Oregon’s End of Life Option Act), whereas the Netherlands, Belgium, and Canada govern assisted suicide in conjunction with active euthanasia. The Austrian model constitutes a legislative framework that recognizes human liberty in end-of-life choices while imposing rigorous procedural stipulations. This evolution serves as a pertinent case study for Turkish law, where persistent religious, ethical, and legal debates continue to delineate the parameters of autonomy and the right to life.

Anahtar Kelimeler

• Death
• Euthanasia
• Assisted Suicide
• Assisted Dying Act
• Legal Personality

Kaynakça

1. Akcan AE, ‘Ötanazi’ (2013) 71 (1) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3–26
2. Alkan OG ve Sert G, ‘Hekimlerin Tıbbi Müdahale Öncesinde Hastalardan Alınan Aydınlatılmış Onam Bilinci ve Uygulamaları’ (2022) 9 (4) Türkiye Biyoetik Dergisi 146–154
3. Akipek GJ ve Akıntürk T, Yeni Medeni Kanun’a Uyarlanmış Başlangıç Hükümleri Kişiler Hukuku Cilt I (6. Baskı, Beta 2007)
4. — —, Akıntürk T ve Ateş D, Kişiler Hukuku (16. Baskı, Beta 2021)
5. Akıncı Ş, ‘Organ Nakli Açısından Ölüm Zamanının Tespiti’ (1996) 1 (7) Türk Hukuk Enstitüsü Dergisi 3–13
6. Arat A, ‘Gerçek Kişilerde Kişiliğin Sona Ermesi’ (2006) 12 (1–2) Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksek Okulu Dergisi 257–276
7. Artuk ME, ‘Mukayeseli Hukuk ve Türk Hukukunda İntihara İkna ve Yardım Suçu’ (1994) 8 (1–3) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 7–60
8. — — ve Yenidünya AC, ‘Ötanazi’ in Kollektif (eds), Prof. Dr. Turhan Tufan Yüce’ye Armağan (Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları 2001) 297–319

9. — — ve Yenidünya AC, ‘Ötanazi’ in Nur Centel (ed), Hukuk ve Etik Boyutuyla Ötanazi (On İki Levha 2011)
10. Arnezeder C, ‘Assisted Dying and Decision‐Making Competence: Recent Developments in Austria’ (2025) Bioethics 1–5 https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/bioe.13422?af=R Date of Access 10 July 2025
11. Atamer Yeşim, ‘Ölüden Organ Naklinin Beraberinde Getirdiği Bazı Hukuki Sorunlar’ (2011) 19 (1–2) Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 115–159
12. Atlı Banu, Ölüme Bağlı Tasarrufların Hükümsüzlüğü ve Hükümden Düşmesi (Seçkin 2017)
13. Ayan M ve Ayan N, Kişiler Hukuku (Adalet 2020)
14. Bağcı O, ‘Ötanazi Konusunda Hukukçular Üzerinde Bir Anket Çalışması’ (2002) 1 Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 19–32
15. Bayraktar K, Hekimin Tedavi Nedeniyle Cezai Sorumluluğu (İstanbul Üniversitesi Yayını 1972)
16. Besiri A, ‘Ötanazi ve Yaşam Hakkı’ (2010) 86 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 188–203
17. Bozkurt K, ‘Ötanazi ve Destekli İntihar – Uluslararası Düzenlemeler ve Farklı Ülkelerdeki Uygulamalar’ (2022) 14 (2) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 241–270
18. Buijsen M, ‘Euthanasia as Privileged Compassion—Elements’ in Thomasine Kushner (ed), Bioethics and Neuroethics (Cambridge University Press 2024) 15–18
19. Celen Ö, ‘Ölüm Yardımı Açısından Hekimin Sorumluluğu’ (2007) 2 (3–4) Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 51–80
20. Christopher Lyon, Trudo Lemmens and Scott YH Kim, ‘Canadian Medical Assistance in Dying: Provider Concentration, Policy Capture, and Need for Reform’ (2025) 25 (5) The American Journal of Bioethics 6, 15
21. Cohen J and Chambaere K, ‘Euthanasia’ (2024) McGraw Hill’s Access Science 1–6 http://accessscience.com/content/246850 Date of Access 21 July 2025
22. Çelik F, ‘Türk Hukuk Sistemine ve Biyo-Hukuk Sözleşmesine Göre Ötanazi’ İstanbul Medeniyet Üniversitesi Kamu Hukuku Arşivi Dergisi (1. Türk-Alman Tıp Hukuku Sempozyumu Sayısı) 169–173
23. Dugdale LS, Lerner BH ve Callahan D, ‘Pros and Cons of Physician Aid in Dying’ (2019) 92 (4) Yale Journal of Biology and Medicine 747–750
24. Dural M ve Öğüz T, Türk Özel Hukuku Cilt II: Kişiler Hukuku (23. Baskı, Filiz 2020)
25. Erkan VU ve Yücer İ, ‘Ayırt Etme Gücü’ (2011) 60 (3) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 485–522
26. Erman B, Ceza Hukukunda Tıbbi Müdahalelerin Hukuka Uygunluğu (Seçkin 2003)
27. Erman H, Medeni Hukuk Dersleri (7. Baskı, İstanbul 2020)
28. Exter A, Euthanasia Review Report: What is Happening in the Netherlands? https://health.jotwell.com/euthanasia-review-report-what-is-happening-in-the-netherland Date of Access 21 July 2025
29. Ezekiel EJ, Onwuteaka-Philipsen BD, Urwin JW and Cohen J, ‘Attitudes and Practices of Euthanasia and Physician-Assisted Suicide in the United States, Canada, and Europe’ (2016) 316 (1) JAMA 79–90
30. Güven K, Kişilik Hakları ve Ötanazi (Nobel Yayınevi 2000)
31. Helvacı S, Gerçek Kişiler (9. Baskı, Legal 2021)
32. İnceoğlu S, ‘Hollanda Hukuku’nda Ötanazinin Hukukiliği’ (1998) 72 (1–2–3) İstanbul Barosu Dergisi 27–33
33. — —, Ölme Hakkı (Ayrıntı 1999)
34. Kahraman Z, ‘Medeni Hukuk Bakımından Tıbbi Müdahaleye Hastanın Rızası’ (2016) 7 (1) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 479–510
35. Karaca S, ‘İnsan Hakları ve Hasta Hakları Bağlamında Ötanazi’ (2001) 92 (6) Adalet Dergisi 120–134
36. Kayacan DN, ‘Almanya’da Yardımlı İntihar’ (2023) 5 (1) Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 81–116
37. Kılıçoğlu AM, Medeni Hukuk (4. Baskı, Turhan Kitabevi 2021)
38. Kitta A, Ecker F, Zeilinger EL et al, ‘Statements of Austrian Hospices and Palliative Care Units after the Implementation of the Law on Assisted Suicide’ (2024) 136 Wiener Klinische Wochenschrift 382–389
39. Koyuncu Ç, ‘Çocuğun Kişilik Hakkının Korunması’ (2016) 6 (12) Hasan Kalyoncu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 139–154
40. Köprülü B, Medeni Hukuk (Kişinin Hukuku) (2. Baskı, İstanbul 1984)
41. Kurt MG, ‘Tıbbi Müdahalelerde Aydınlatılmış Onam’ (2020) 146 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 187–218
42. Lewis P, Assisted Dying and Legal Change (Oxford University Press 2007)
43. Marcoux I, Mishara BL and Durand C, ‘Confusion Between Euthanasia and Other End-of-Life Decisions’ (2007) 98 Canadian Journal of Public Health 235, 239
44. Masel EK, ‘Perspective: Legal, Ethical, and Medical Perspectives of the Landscape of Assisted Suicide in Austria’ (2024) 136 Wiener Klinische Wochenschrift 380–381
45. Mroz S, Dierickx S, Deliens L, Cohen J and Chambaere K, ‘Assisted Dying Around the World: A Status Quaestionis’ (2021) 10 (3) Annals of Palliative Medicine 3540–3553
46. Nomer M, ‘Yaşama Hakkına Saygı Nedeniyle Ölümü İstemek: Pretty – Birleşik Krallık’a Karşı’ (2007) 27 (113) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 41–55
47. Oğuzman MK, Seliçi Ö ve Oktay Özdemir S, Kişiler Hukuku (Gerçek ve Tüzel Kişiler) (22. Baskı, Filiz 2021)
48. Okumuş B, ‘Ölümün Eşiğindeki İkilemler: Ötanazi, Yardımlı İntihar ve Psikiyatri’ (2024) 32 (2) Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi Dergisi 123–137
49. Ölçer P, ‘Hollanda Hukukunda Ötanazi’ (2010) 4 (2) Fasikül Hukuk Dergisi 18–22
50. Oktay Özdemir S, ‘Ölüm Anının Belirlenmesi…’ in Hasan Erman et al (eds), Prof. Dr. Necla Giritlioğlu’na Armağan (On İki Levha 2020) 443–461
51. Özen M ve Ekici Şahin M, ‘Ötanazi’ (2010) 68 (4) Ankara Barosu Dergisi 15–36
52. Özkara E, Ötanazide Temel Kavramlar ve Güncel Tartışmalar (Seçkin 2001)
53. — —, ‘Ötanaziye Farklı Bir Bakış: Belçika’da Ötanazi Uygulaması’ (2008) 78 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 105–122
54. Öztan B, Kişiler Hukuku (11. Baskı, Yetkin 2021)
55. Özsunay E, Gerçek Kişilerin Hukuki Durumu (İstanbul Üniversitesi Yayını 1979)
56. Öztürk B ve Erdem MR, Uygulamalı Ceza Hukuku ve Güvenlik Tedbirleri Hukuku (11. Baskı, Seçkin 2011)
57. Sağlam İ, ‘Doktor Yardımlı İntihar…’ 23 (3) MÜHFDHAD 559–579
58. Sulu M, ‘Ötanazi Üzerine’ (2016) 22 (2) MÜHFHAD 551–574
59. Schweda M et al, ‘Beyond Cultural Stereotyping…’ (2017) 18 (13) BMC Medical Ethics 2–11
60. Richards N, ‘Assisted Suicide as a Remedy for Suffering?’ (2016) 36 (4) Medical Anthropology 348–362
61. Tacir H, ‘Hastanın Kendi Geleceğini Belirleme Hakkı’ in Hamide Tacir ve Aysun Altunkaş (eds), III. Sağlık Hukuku Sempozyumu (Seçkin 2016)
62. Tekinay SS, Medeni Hukukun Genel Esasları ve Gerçek Kişiler Hukuku (6. Baskı, Filiz 1992)
63. Trost C et al, ‘Life, Death, and Ethics…’ (2025) 25 (499) BMC Health Services Research 2–11
64. Ünver Y, ‘Türk Hukukunda Rıza’ (2006) 3 (2) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 227–288
65. Yenerer Çakmut Ö, Tıbbi Müdahaleye Rızanın Ceza Hukuku Açısından İncelenmesi (Legal 2003)
66. Yücedağ N, ‘Vasiyetname Düzenleme Ehliyeti…’ (2022) 10 (2) Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 421–436
67. Yücel Ö, ‘Tıbbi Müdahalelerde Onam Hakkının Sınırı…’ (2021) 79 (2) İstanbul Hukuk Mecmuası 441–483
68. https://360.lexisnexis.at/d/L-10002296-P78-AF2?origin=timelin Date of Access 10 August 2025
69. https://beckonline.beck.de/Dokument?vpath=bibdata%2Fzeits%2Fzev%2F2022%2Fcont%2Fzev.2022.204.1.htm&pos=2 Date of Access 17 July 2025
70. https://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Entscheidungen/EN/2020/02/rs20200226_2bvr234715en.html Date of Access 17 July 2025
71. https://www.sozialministerium.gv.at/Themen/Gesundheit/Medizin-und-Gesundheitsberufe/Medizin/Sterbeverf%C3%BCgung.html Date of Access 25 August 2025
72. https://orf.at/stories/3299488 Date of Access 21 July 2025
73. https://www.imabe.org/bioethikaktuell/einzelansicht/beihilfe-zur-selbsttoetung-oesterreichische-palliativgesellschaft-stellt-erstmals-daten-vor-1 Date of Access 21 July 2025
74. https://www.ascirs.at/ Date of Access 21 July 2025
75. https://evangelicalfocus.com/europe/20689/austria-most-requests-for-assisted-suicide-come-from-women Date of Access 11 August 2025
76. https://www.palliativ.at/aktuelles/nachrichten/news-detailseite/erste-auswertung-zum-sterbeverfuegungsgesetz Date of Access 11 August 2025