Eugen Ehrlich’in Yaşayan Hukuk Teorisi Üzerine Bazı Notlar

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 1865 - 1886, 30.12.2025

Can Ceylan

https://doi.org/10.52273/sduhfd..1790040

Öz

Eugen Ehrlich, hukukun toplumun içinde yaşadığını savunarak hukukun kaynağını devlete indirgeyen konvansiyonel görüşe karşı çıkmıştır. Ehrlich için hukukun asıl ve ekseriyetle rastlanan formu yaşayan hukuktur. Yaşayan hukuk, toplumu oluşturan insan topluluklarının iç düzenlerinden oluşur. Fakat Ehrlich, yaşayan hukukun önceliğini ve yaygınlığını savunsa da devletten kaynaklanan kuralların varlığını da inkâr etmemiştir. Bu bağlamda, Ehrlich’in teorisinde yaşayan hukuk, yasalar ve mahkeme kararlarıyla bir arada bulunur. Fakat yasalar ve mahkeme kararları da son tahlilde yaşayan hukuktan beslenir. Ehrlich, yaşayan hukuku hukukun asıl formu olarak nitelendirir. Buna bağlı olarak, devletin zorlayıcı gücünü hukuk normunun ayırt edici özelliği olarak kabul etmeye imkân kalmaz. Ehrlich, bunun yerine insanların normların ihlali halinde verdikleri tepkiler sayesinde hukuk normları ile hukuk dışı normların ayırt edilebileceğini öne sürer. Hukuk teorisinin merkezine yaşayan hukuku yerleştiren Ehrlich, hakimlerin kanun boşluğuyla karşılaşmaları halinde serbest bir şekilde karar vermeleri gerektiğini ifade etmiştir. Fakat hakimlerin serbest karar verirken toplumda geçerli adalet anlayışını rehber edinmeleri isteyen Ehrlich böylece serbest hukuk akımı bağlamındaki fikirlerinin merkezine de yaşayan hukuku yerleştirmiştir. Türk Medeni Kanunu’nun 1’inci maddesinde hakimlerin kanun boşluğuyla karşılaşmaları halinde öncelikle örf ve âdet hukukuna göre karar vermelerini, mümkün olmaması halinde ise hukuk yaratmalarını öngören hüküm Ehrlich’in yaşayan hukuk teorisinden ilham almış gibi durmaktadır. Bu açıdan bakıldığında Ehrlich’in teorisinin pratik bir değeri de vardır.

Anahtar Kelimeler

Yaşayan Hukuk , Yasa , Mahkeme Kararı , İç Düzen , Serbest Hukuk

Some Notes on Eugen Ehrlich’s Theory of Living Law

Öz

Eugen Ehrlich opposed the conventional wisdom that the law peculiarly comes from the state by arguing that the law lives inside the society. For Ehrlich, the principal and most common type of law is living law. Living law consists of the inner order of communities which altogether comprise the society. But Ehrlich does not deny the existence of legislation and judgments, though he prioritizes living law. In this context, living law, legislation, and judgments coexist in Ehrlich’s theory. But legislation and judgments also come from living law in the last analysis. Ehrlich characterizes living law as the essential type of law. Correspondingly, the factor of state coercion cannot distinguish legal norms from non-legal norms. Instead, Ehrlich contends that the reaction of people in case of violation determines whether a norm is legal in character. Ehrlich maintains that judges should decide freely while putting living law at the center of his theory. But Ehrlich places living law also at the center of his thoughts concerning free law movement by arguing that judges should be guided by the dominant understanding of justice in society. Article 1 of the Turkish Civil Law appears to be inspired by Ehrlich’s views. Because it provides that judges shall pursue custom when there is a gap in the relevant statute, and if this is not possible they shall make law by themselves. In this respect, Ehrlich’s theory has a practical value.

Anahtar Kelimeler

Living Law , Legislation , Judgment , Inner Order , Free Law

Kaynakça

• Akipek J, Akıntürk T ve Ateş D, Türk Medeni Hukuku Birinci Cilt: Başlangıç Hükümleri, Kişiler Hukuku (18. Bası, Beta 2022)
• Akman Ş T, ‘Hukuksal Ampirizmin Hukuk Disiplini Yöntemi Olarak Ortaya Çıkışı ve Erken Gelişim Dönemi: Petrazycki ve Ehrlich’in Görüşleri’ (2021) 79 (1) İHM 251–274
• Aktaş S, ‘Pozitif Hukukta Boşluk Kavramı’ (2010) 14 (1–2) EÜHFD 1, 24–27
• Antalya G ve Topuz M, Marmara Hukuk Yorumu: Medeni Hukuk (Giriş, Temel Kavramlar, Başlangıç Hükümleri) Cilt I (5. Baskı, Seçkin 2024)
• Antonov M, ‘History of Schism: The Debates between Hans Kelsen and Eugen Ehrlich’ (2011) 5 (1) Vienna Journal on International Constitutional Law 5–21
• Antonov M, ‘Eugen Ehrlich State Law and Law Enforcement in Societal Systems’ (2013) 44 (3) Rechtstheorie 287–314
• Butkevych O, ‘International Law as a Living Legal System: Eugene Ehrlich's Conception in Modern Times’ (2019) 4 (2) Jus Gentium: Journal of International Legal History 565–592
• Cotterrell R, ‘Ehrlich at the Edge of Empire: Centres and Peripheries in Legal Studies’ in Marc Hertogh (ed), Living Law: Reconsidering Eugen Ehrlich (Hart 2009) 75–94
• Ehrlich E, Hukuk Sosyolojisinin Temel İlkeleri (Artun Mimar çev, Pinhan 2019)
• Ehrlich E, ‘Montesquieu and Sociological Jurisprudence’ (1916) 29 (6) Harvard Law Review 582–600
• Ehrlich E, ‘The Sociology of Law’ (Nathan Isaacs çev, 1922) 36 (2) Harvard Law Review 130–145
• Erdoğan İ ve Keskin A D, Türk Medeni Hukuku: Başlangıç Hükümleri, Kişiler Hukuku (3. Baskı, Gazi 2020)
• Gülgeç Y B, ‘Interrelationship Between Validity, Efficacy and Coerciveness’ (2017) 66 (4) AÜHFD 677–730
• Heper A, Serbest Hukuk Akımı: Sosyal Bir Olgu Olarak Hukuk (On İki Levha 2016)
• Hertogh M, ‘From “Men of Files” to “Men of the Senses”: A Brief Characterisation of Eugen Ehrlich’s Sociology of Law’ in Marc Hertogh (ed), Living Law: Reconsidering Eugen Ehrlich (Hart 2009) 1–17
• Hertogh M, ‘Rescuing Living Law from Jurisprudence’ (2012) 3 (1) Jurisprudence 135–152
• Işıktaç Y ve Koloş U, Hukuk Sosyolojisi (3. Baskı, İstanbul Bilgi Üniversitesi 2020)
• Lewis O C, ‘Synergistic Jurisprudence and Eugen Ehrlich’ (1977) 4 (1) Northern Kentucky Law Review 21–36
• Littlefield N O, ‘Eugen Ehrlich's Fundamental Principles of the Sociology of Law’ (1967) 19 (1) Maine Law Review 1–28
• Nalbandian E, ‘Introductory Concepts on Sociological Jurisprudence: Jhering, Durkheim, Ehrlich’ (2010) 4 (2) Mizan Law Review 348–354
• O’Day J F, ‘Ehrlich's Living Law Revisited—Further Vindication for a Prophet without Honor’ (1966) 18 (1) Western Reserve Law Review 210–231
• Oğuzman K ve Barlas N, Medeni Hukuk: Giriş, Kaynaklar, Temel Kavramlar (25. Bası, Vedat 2019)
• Özalp A, ‘Eugen Ehrlich Sosyolojisinde Yaşayan Hukuk Kavramı’ (2024) 11 (1) Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14–36
• Partridge P H, ‘Ehrlich's Sociology of Law’ (1961) 39 (3) American Journal of Jurisprudence 201–222
• Pasquier C D, ‘Hukukun Tatbiki Hakkında Yeni Görüşler ve İsviçre Mahkeme İçtihatları’ (Jale Akipek çev, 1954) 11 (3) AÜHFD 305–346
• Rehbinder M, Hukuk Sosyolojisi (İlyas Doğan ve Hilal Kavkas çev, 2. Baskı, Astana 2019)
• Rottleuthner H, ‘Eugen Ehrlich ve Ernst Hirsch Yaklaşımlarından Yaşayan Hukuk’ (Çiğdem Vardar çev, 2013) 3 (1) Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 63–76
• Tamanaha B Z, ‘A Vision of Social-Legal Change: Rescuing Ehrlich From Living Law’ (2011) 36 (1) Law & Social Inquiry 297–318
• Topuzkanamış E, ‘Max Weber’de Hukuk, Ekonomi ve Rasyonalite’ (2012) 14 (2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 253–274
• Treiber H, ‘Max Weber and Eugen Ehrlich: On the Janus-Headed Construction of Weber's Ideal Type in the Sociology of Law’ (2008) 8 (2) Max Weber Studies 225–246
• van Klink B, ‘Facts and Norms: The Unfinished Debate between Eugen Ehrlich and Hans Kelsen’ in Marc Hertogh (ed), Living Law: Reconsidering Eugen Ehrlich (Hart 2009) 127–155
• Vogl S, ‘Eugen Ehrlich’s Linking of Sociology and Jurisprudence and the Reception of His Work in Japan’ in Marc Hertogh (ed), Living Law: Reconsidering Eugen Ehrlich (Hart 2009) 95–123
• von Overbeck A E, ‘Some Observations on the Role of the Judge Under the Swiss Civil Code’ (1976–1977) 37 (3) Louisiana Law Review 681–700
• Young M W, ‘Eugene Huber ve İsviçre Medeni Kanununun Ruhu (1849–1923)’ (Jale Güral çev, 1949) 6 (1) AÜHFD 162–180
• Yung W, ‘François Gény ve İsviçre’de Kazai İçtihad’ (Erol Cansel çev, 1964) 21 (1) AÜHFD 541, 544–555
• Ziegert K A, ‘A Note on Eugen Ehrlich and the Production of Legal Knowledge’ (1998) 20 (1) Sydney Law Review 108–126