Motorlu Araçların Haricen Satışının Araç İşletenin Sorumluluğuna Etkisi

Öz

Karayolları Trafik Kanunu m. 20/d hükmü ile motorlu araçların devrinin diğer taşınırlardan farklı olarak resmi şekilde yapılacağı düzenlenmiştir. Buna göre noter huzurunda yapılmayan motorlu araç satışları geçersizdir. Uygulamada tarafların ekonomik ve sosyal nedenlerle bu kurala aykırı olarak adi yazılı sözleşme ile motorlu araçların satışını gerçekleştirdikleri görülmektedir. Bazen bu şekilde araçlar defalarca el değiştirmekte, trafik sicilinde araç sahibi olarak görünen kişi aracın en son kimde olduğunu dahi bilememektedir. Oldukça yaygın olan bu durum, haricen satışla aracı satın alan ve zilyetliği elinde bulunduran kişinin bir trafik kazasına karışması neticesinde ortaya çıkan zarardan kimin sorumlu olacağının tespitinde soruna sebep olur. Bu kapsamda trafik sicilinde araç sahibi olarak görünen kişinin mi yoksa haricen satış sözleşmesi ile motorlu aracı fiili hakimiyetinde bulunduran kişinin mi araç işleten olarak sorumlu olacağının tespiti gerekir. Çalışmamızda Yargıtay uygulaması, KTK m. 3 hükmü ile tanımı yapılan araç işleten kavramının unsurları ve tehlike sorumluluğunun da amacı göz önünde bulundurularak bir değerlendirilme yapılmaya çalışılacaktır

Anahtar Kelimeler

• Motorlu araç
• araç işleten
• haricen satış
• tehlike sorumluluğu
• resmi şekil

The Effect of the Invalid Sale of Motor Vehicles on the Liability of the Vehicle Operator

Öz

Pursuant to Article 20/d of the Highway Traffic Act, the transfer of motor vehicles, unlike other movables, must be executed in an official form. Accordingly, sales of motor vehicles not concluded before a notary public are invalid. In practice, however, due to economic and social reasons, parties often conclude sales contracts for motor vehicles in breach of this rule, by means of a private written agreement. Sometimes, vehicles change hands several times in this manner, to the extent that the person registered as the owner in the official records may not even know who is currently in possession of the vehicle. This widespread practice raises the problem of determining liability for damages when a person who has purchased a vehicle through the invalid sale and holds its possession becomes involved in a traffic accident. Within this context, the question arises as to whether liability as the vehicle operator should rest with the registered owner or with the person who has acquired the vehicle under the invalid sale agreement and exercises de facto control over it. In this study, the issue will be assessed in light of the jurisprudence of the Court of Cassation, the elements of the concept of “vehicle operator” under Article 3 of the Highway Traffic Act, and the underlying rationale of dangerous liability

Anahtar Kelimeler

• Motor vehicle
• vehicle operator
• the invalid sale
• dangerous liability
• official form

Kaynakça

1. Altaş H, Şekle Aykırılığın Olumsuz Sonuçlarının Düzeltilmesi (Yetkin 1998)
2. Altunkaya M, ‘Araç İşletenin Sorumluluğunda Kusurun Rolü’ (1999) 7 (1-2) Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 171-196
3. Antalya G, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt 1 (2. Bası, Seçkin 2019)
4. Arıkan M, “Taşınır Mülkiyetinin devrinde Sebebe Bağlılık Sorunu” (2008) 16 (1), Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 71-90
5. Aşçıoğlu Ç, Trafik Kazalarında Hukukî Sorumluluk ve Tazminat Davaları (Söz Kesen Matbaacılık 1989)
6. Bolatoğlu B, Karayolları Trafik Kanununa Göre Motorlu Araç İşletenin Hukuki Sorumluluğu (Kazancı Hukuk Yayınları, 1988)
7. Burcuoğlu H, “Taşınır Mülkiyetinin Devrinde Sebebe Bağlılık ve Soyutlu Kavramları ve Bu Kavramlar Kapsamında Sebepsiz Zenginleşme”, (2018) 4 (1) İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 57-82
8. Büyükay Y, ‘Harici Satış Sözleşmesi ile Aracı Satın ve Teslim Alan Kişi “İşleten” Sayılır mı? Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Bir Değerlendirme’ Prof. Dr. Hüseyin Ülgen’e Armağan Cilt 2 (Vedat 2007)

9. Canbolat F ve Gönül Koşar G, ‘Motorlu Aracın İşletilmesinden Doğan Hukuki Sorumlulukta “Kusur”un Önemi ve Sorumluluğa Etkisi’, (2021) 23 (2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 839-872
10. Çeliktaş D, 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda İşletenin Hukuki Sorumluluğu (Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları, 1987)
11. Çetiner B, Furrer A ve Müller-Chen M, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (2. Bası, Oniki Levha 2022)
12. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (29. Bası, Legem 2024)
13. — —, ‘Karayolları Trafik Kanununa Göre Motorlu Araç İşletenin Akit Dışı Sorumluluğunun Hukuki Niteliği ve Unsurları’ (1987) 39 (1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 159-212
14. Erbek Ö, “Taşınır Mülkiyetinin Devrinde Sebebe Bağlılık (İllîlik) – Soyutluk (Mücerretlik) Meselesi”. (2013) 8 (Özel Sayı) Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 937-985
15. Esener T ve Güven K, Eşya Hukuku (9. Bası, Yetkin 2024)
16. Fischer W ve Luterbacher T, Haftpflichtkommentar (Dike 2016)
17. Gürsoy KT, İsviçre Hukukunda Trafik Kazalarından Doğan Hukukî Sorumluluğun Anahatları (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, 1973)
18. Kabataş Tezcan E, “Türk Hukukunda Bitmeyen Tartışma: Taşınır Mülkiyetinin Devren Kazanılmasında Tasarruf İşleminin Sebebe Bağlı Olup Olmadığı” (2022) 17 (189) Terazi Hukuk Dergisi 85-106
19. Karacan Çetin H, Karayolları Trafik Kanununda Hukuki Sorumluluk (Seçkin, 2016)
20. Keller A, Haftpflichtrecht (SKV-Verlag 1984)
21. Kılıçoğlu AM, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (23. Bası, Turhan 2019)
22. — —, ‘2918 Sayılı Yasaya Göre Motörlü Araç İşletenin Sorumluluğu’ (1984) 12 (2-3) BATİDER 3-52
23. Kısa Y, ‘Karayolu Taşıtlarında Mülkiyetin Devri’ (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi 2002)
24. Kocayusufpaşaoğlu N, Borçlar Hukuku Genel Bölüm Cilt-I (5. Bası, Filiz 2010)
25. Kurt E, ‘Araç Mülkiyetinin Devri, Tescili ve Harici Devirler’ (2013) 8 (Özel) Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 1857-1930
26. Nomer HN, “2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanununa Göre Motorlu Araç İşletenin Hukuki Sorumluluğu” (1992) 66 (1-2-3’den Ayrı Bası) İstanbul Barosu Dergisi 1-54
27. Oftinger K ve Stark EW, Schweizerisches Haftpflichtrecht, Zweiter Band: Besonderer Teil (4. Aufl., Schulthess Polygraphischer Verlag 1989)
28. Oğuzman MK ve Öz MT, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt-1 (18. Bası, Vedat 2020)
29. — — ve — —, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt-2 (15. Bası, Vedat 2020)
30. Oğuzman MK, Seliçi Ö ve Oktay-Özdemir S, Eşya Hukuku (20. Bası, Filiz 2017)
31. Öğüz T, ‘Motorlu Araçların Rehnine İlişkin Uygulamanın Kamuya Açıklık (Aleniyet) İlkesi Açısından Değerlendirilmesi’ in Nami Barlas, Abuzer Kendigelen, Suat Sarı (eds), Prof. Dr. M. Kemal Oğuzman’ın Anısına Armağan (Beta 2000) 693-725
32. Özbilen AB, Sözleşmelerin Şekli ve Şekil Yönünden Hükümsüzlüğü (Oniki Levha 2016)
33. Özçelik ŞB, ‘Motorlu Araç Mülkiyetinin Yetkisiz Kimseden Devralınması ve Sonuçları’ (2019) 68 (4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 841-861
34. Özsunay E, ‘Trafik Hukukunda Zarar Giderimi Sorumlusu Olarak “İşleten” (araç Sahibi) Kavramına İlişkin Bazı Sorunlar’ (1971) 6 (1) BATİDER 83-110
35. — —, ‘Trafik Hukukunda Sorumlu Kişi Olarak “İşleten” i (=Araç Sahibi) Tayin Bakımından Trafik Sicilinin Rolü’ (1970) 4 (6) İstanbul Üniversitesi Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi 87-100
36. Sarılar Ü, Der Schutz des Unfallgeschädigten nach dem türkischen Straẞenverkehrgesetz (Universität zu Köln 1966)
37. Schönbein A, Die Haft- und Versicherungspflicht des Automobilhalters (Paul Haupt 1928)
38. Schwenzer I ve Fountoulakis C, Schweizerisches Obligationenrecht Allgemeiner Teil (8. Aufl., Stämpfli Verlag 2020)
39. Tekinay SS, Akman S, Burcuoğlu H ve Altop A, Tekinay Borçlar Hukuku Genel Hükümler (7. Bası, Filiz 1993)
40. Yılmaz H, Karayolları Trafik Kanunu’na Göre Motorlu Araç İşletenin Hukuksal Sorumluluğu (Vedat 2014)
41. Yıldız Nomer E, Trafik Sigortasında Garanti Fonu (Beta 2000)