Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kararları Işığında Ayrımcılıkla Mücadele

Öz

Devletlerin insan haklarına ilişkin yükümlülüklerini etkili biçimde yerine getirebilmesi yalnızca uluslararası denetim mekanizmalarıyla sınırlı değildir, bu kapsamda ulusal düzeyde kurumsal yapıların oluşturulması da büyük önem taşımaktadır. Ulusal İnsan Hakları Kurumları (UİHK); bireylerin haklarının korunması, insan haklarının geliştirilmesi, ayrımcılıkla mücadele edilmesi ve toplumsal eşitliğin güçlendirilmesi açısından önemli bir araç olarak görülmektedir. UİHK’ler her ülkenin özgün koşullarına göre farklı işleyiş ve yetki modellerine sahip olabilir; ancak bu çeşitlilik, kurumların evrensel ilkelere ve standartlara uygun hareket etmeleri gerektiği gerçeğini değiştirmez. Türkiye’de bu amaçla kurulan kurumlar arasında Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK) bulunmaktadır. Bu çalışmada TİHEK’in ayrımcılıkla mücadeledeki rolü, kararları ve uluslararası standartlarla uyumu incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu
• Ayrımcılık Yasağı
• Eşitlik İlkesi
• Ulusal İnsan Hakları Kurumları
• Hukuki Koruma
• Ulusal İnsan Hakları Kurumlarının Etkisi

Combating Discrimination in Light of the Decisions of the Human Rights and Equality Institution of Turkey

Öz

The effective fulfillment of states' obligations regarding human rights is not limited to international monitoring mechanisms; in this context, the establishment of institutional structures at the national level is also of great importance. National Human Rights Institutions (NHRIs) are seen as an important tool for the protection of individuals' rights, the promotion of human rights, combating discrimination, and strengthening social equality. Although NHRIs may differ in their structure and mandate depending on the conditions of each country, they are required to act in line with universal standards, particularly the Paris Principles. This study examines the role of the Human Rights and Equality Institution of Turkey (TIHEK) in combating discrimination, its decisions and its compliance with international standards.

Anahtar Kelimeler

• Human Rights and Equality Institution of Turkey
• Prohibition of Discrimination
• Principle of Equality
• National Human Rights Institutions
• Legal Protection
• Effectiveness of NHRIs

Kaynakça

1. Albayrak H, ‘Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun Türk Kamu Yönetiminin Denetimindeki Yeri ve İşlevi’ (2021) 31(119) Sayıştay Dergisi 129-153
2. Alyanak S, ‘Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna Yapılan Şikayet Başvurularında Kabul Edilebilirlik Koşulları’ (2023) 11(2) Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1198-1228
3. Düğmeci F, ‘Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun Yapısı ve İdare Üzerindeki Ayrımcılık Denetimi’ (Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi 2018)
4. Erdoğan M, İnsan Hakları Teorisi ve Hukuku (7. Baskı, Hukuk 2019)
5. Eren A, Türkiye’de İnsan Haklarının Korunması: Uluslararası Korunma Mekanizmaları ve Ulusal İnsan Hakları Kurumlarının Rolü (Turhan 2007)
6. Eren A, Ulusal İnsan Hakları Kurumları: Uluslararası Standartlara Uygunluğun Yorum İlkeleri (On İki Levha 2012)
7. Ergene A, ‘Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun İnsan Haklarının Ulusal Alandaki Korunmasındaki Rolü’ (2023) 1(1) Kırklareli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 105-134
8. GANHRI Akreditasyon Alt Komitesi, Ekim 2022 Raporu, https://ganhri.org/wp-content/uploads/2022/11/SCA-Adopted-Report-October-2022-EN.pdf , Erişim Tarihi 21 Mayıs 2025

9. Gemalmaz M S, Ulusalüstü İnsan Hakları Hukukunun Genel Teorisine Giriş, Cilt 1 (8. Baskı, Legal 2012)
10. Güreşçi F, ‘Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun Kurumsal Arka Planı, Hukuki Yapısı ve Kararlarının Değerlendirilmesi’ (Yüksek Lisans Tezi, Ufuk Üniversitesi 2022)
11. Karan U, ‘Bireysel Başvuru Kararlarında Ayrımcılık Yasağı ve Eşitlik İlkesi’ (2015) 31(1) Anayasa Yargısı Dergisi 235-306
12. Karan U ve Sever Ç, ‘Bir İnsan Hakları Koruma Mekanizması Olarak Ulusal Eşitlik Kurumları: Kamu Denetçiliği Kurumu ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Örneği’ (2020) Eşit Haklar İçin İzleme Derneği, https://www.esithaklar.org/wp-content/uploads/2021/04/ESHID-ulusal-insan-haklari-kurumlari-TR-1.pdf , Erişim Tarihi 16 Mayıs 2025
13. Kılıç M, ‘İnsan Haklarının Kurumsallaşması: Ulusal İnsan Hakları Kurumları’ (2022) 5(8) Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi 15-60
14. Odyakmaz Z, Kesik B ve Deniz Y, ‘6701 Sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu Üzerine Bir Değerlendirme-I’ (2016) (7) Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi
15. Polat A, ‘Cinsiyet Temelinde Ayrımcılık Yasağı’ (Yüksek Lisans Tezi, Yaşar Üniversitesi 2024)
16. Şakar C, ‘Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na 6701 Sayılı Kanun’un 17. Maddesi Çerçevesinde Ayrımcılık Yasağı İhlâllerine Karşı Yapılan Başvuruların İdari Yargılama Usulü Açısından İncelenmesi’ (2024) 42(1) İnsan Hakları Yıllığı (Cumhuriyetin 100. Yılında Ulusal İnsan Hakları Mekanizmaları Sempozyumu Özel Sayısı) 89-124
17. Tanör B ve Yüzbaşıoğlu N, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku (19. Baskı, Beta 2019)
18. TİHEK, 2019 Yılı Faaliyet Raporu, https://www.tihek.gov.tr/public/editor/uploads/1582925332.pdf , Erişim Tarihi 20 Mayıs 2025
19. TİHEK, 2023 Yılı Faaliyet Raporu, https://tihek.gov.tr/public/editor/uploads/YoW91ZFt.pdf , Erişim Tarihi 17 Mayıs 2025
20. TİHEK, 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu, https://www.tihek.gov.tr/public/editor/uploads/AzJO3B13.pdf, Erişim Tarihi 17 Mayıs 2025
21. Hüseyin Kesici [1. B.], B. No: 2013/3440, 20.04.2016
22. Cemal Duğan [2. B.], B. No: 2014/19308, 15.02.2017
23. Z.A. [GK], B. No: 2013/2928, 18.10.2017
24. AYM, E. 2016/132, K. 2017/154, 15.11.2017
25. Karner v. Austria, Appl. No. 40016/98, 24.07.2003
26. Emel Boyraz v. Turkey, Appl. No. 61960/08, 02.12.2014
27. Beizaras and Levickas v. Lithuania, Appl. No. 41288/15, 14.01.2020
28. TİHEK, B. No: – (Resen İnceleme), K. No: 2018/97, 15.10.2018
29. TİHEK, B. No: 2019/2118, K. No: 2019/64, 19.11.2019
30. TİHEK, B. No: 2021/329, K. No: 2021/230, 14.09.2021
31. TİHEK, B. No: –, K. No: 2022/140, 01.03.2022
32. TİHEK, B. No: 2021/669, K. No: 2022/141, 01.03.2022
33. TİHEK, B. No: 2022/874, K. No: 2022/941, 29.12.2022
34. TİHEK, B. No: 2022/1510, K. No: 2023/236, 09.03.2023
35. TİHEK, B. No: 2023/456, K. No: 2023/773, 21.09.2023
36. TİHEK, B. No: 2023/750, K. No: 2024/109, 08.02.2024
37. TİHEK, B. No: 2023/2840, K. No: 2025/79, 11.02.2025
38. TİHEK, B. No: 2024/2427, K. No: 2025/246, 29.04.2025
39. TİHEK, B. No: 2025/632, K. No: 2025/368, 04.06.2025