Yargı Kararları Bağlamında Tarafta İradi Değişiklik Kuralının Dava Şartı Arabuluculuğa Tabi İş Uyuşmazlıkları Bakımından Uygulanabilirliği Sorunu

Öz

Arabuluculuk faaliyetinin iş uyuşmazlıkları bakımından dava şartı olarak kabul edilmesi, uyuşmazlıkların daha hızlı çözüme kavuşturulması amacına belirli bir noktaya kadar hizmet etse de bazı konularda yargılamaların uzamasına hatta işçi tarafın alacağına veya hakkına kavuşmasına engel teşkil edebilmektedir. Türk hukukunda arabuluculuk, tamamlanabilir dava şartı olarak kabul edilmemiştir. Dolayısıyla taraflar mahkemeye başvurmadan önce doğru tarafla arabuluculuk faaliyeti yürütmek durumundadırlar. Tarafta iradi değişiklik ise yargılama aşamasında ortaya çıkan; tarafta yanılma, tarafın eksik veya yanlış gösterilmesinin düzeltilmesine hizmet eden bir kurumdur. Arabuluculuğun dava şartı olarak kabul edilmesinden önce, yargılama sırasında ortaya çıkan tarafta yanılma hallerinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) md.124’ün uygulanması mümkündü. Ancak dava şartı arabuluculuk faaliyeti, tamamlanabilir dava şartlarından olmadığından, sonradan ortaya çıkan ve taraf değişikliğini gerektiren bir durumda artık HMK md.124’ün uygulanabilmesi mümkün değildir. Bu durum elbette en çok işçiyi mağdur etmektedir. Zira uygulamada genellikle tarafta yanılma veya tarafın eksik gösterilmesi işçi tarafından işveren aleyhine açılan alacak veya işe iade talepli davalarda söz konusu olmaktadır. Yüksek mahkeme son zamanlarda işçinin kabul edilebilir yanılgı sebebi ile işvereni yanlış göstermesi halinde doğru işverenle arabuluculuk faaliyeti yürütülmemiş olmasına rağmen, HMK md.124 kuralının uygulanabileceği yönünde karar vermektedir. Bu durum işçinin mağdur olmasını engellese ve hak arama özgürlüğüne hizmet etse de kararların hukuka uygunluğunu tartışmaya açmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İş uyuşmazlığı
• dava şartı arabuluculuk
• tarafta iradi değişim

In The Context of Court Decisions The Issue of Applicability of The Parties Administrative Change Rule to Labour Disputes Subject to Mandatory Mediation

Öz

Although the acceptance of mediation activities as a condition for litigation in labour disputes serves the purpose of resolving disputes more quickly to a certain extent, it may prolong proceedings in some cases and even prevent the employee from obtaining their due or rights. In Turkish law, mediation is not accepted as a completable condition for litigation. Therefore, the parties must conduct mediation with the correct party before applying to the court. Voluntary change of party is an institution that serves to correct errors, omissions or misrepresentations that arise during the litigation process. Before mediation was accepted as a condition for litigation, it was possible to apply Code of Civil Procedure (CCP) Article 124 in cases of error in the parties that arose during the trial. However, since mediation as a condition for litigation is not a completable condition for litigation, it is no longer possible to apply CCP Article 124 in cases where a change in the parties arises later. This situation, of course, most adversely affects the employee. In practice, errors in identifying the parties or the failure to properly identify the parties typically arise in cases where the employee files a claim for payment or reinstatement against the employer. The Supreme Court has recently ruled that even if mediation proceedings have not been conducted with the correct employer due to the employee’s mistake in identifying the employer, Article 124 of the CCP may still be applied. While this ruling prevents the employee from being disadvantaged and serves the freedom to seek justice, it also opens the door to debate regarding the legality of such decisions.

Anahtar Kelimeler

• Labour dispute
• mandatory mediation
• voluntary change on the part of the parties.

Kaynakça

1. Alagonya Y, “Yargılama Sırasında Tarafta (Yanda) İradi Olarak Meydana Gelen Değişme Hakkında Düşünceler”, (1969) 3 (5) İstanbul Üniversitesi Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi 124-190
2. — — , Yıldırım K ve Deren-Yıldırım N, Medeni Usûl Hukuku Esasları (8. Baskı, Beta 2011)
3. Alpagut G, “İş Yargısında Zorunlu Arabuluculuk”, (2018) İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukukuna İlişkin Sorunlar ve Çözüm Önerileri 2017 Yılı Toplantısı İstanbul Barosu Yayınları 111-131
4. Akkaya T, “Medeni Usûl Hukukunda İradi Taraf Değişikliği (HMK m.124)”, 2014 16 (Özel Sayı-Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez’e Armağan) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 897-942
5. Akyiğit E, Toplu İş Hukuku (4. Baskı, Seçkin 2022)
6. Anderson D Q, “Mediation Ethics: From Theory to Practice, Field, Rachel and Crowe, Jonathan, Edward Edgar Publishing”, (2020) 39 (1) Published in Conflict Resolution Quarterly 67-74
7. Atalı M, Ermenek İ ve Erdoğan E, Medeni Usûl Hukuku, (Gözden Geçirilmiş ve Güncellenmiş 7. Baskı, Yetkin 2024)
8. Bilge N, Medeni Yargılama Hukuku Dersleri, (İkinci Basım, Sevinç Matbaası 1967)

9. Bozkurt Gümrükçüoğlu Y, Civan O E, Manav Özdemir E, Savaş Kutsal B ve Evcimen A, İş Hukukunda Uzman Arabuluculuk, Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığı, (Ed Bozkurt Gümrükçüoğlu Y, 2023)
10. Bulur A, “Avukatlık Kanunu m. 35/A’nın Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yolları Çerçevesinde İrdelenmesi ve Bir Çözüm Önerisi” (2010) (89) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 196-241
11. Canbolat T, “İş Yargısında Dava Şartı Olarak Arabuluculuk”, (2018) İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukukuna İlişkin Sorunlar ve Çözüm Önerileri 2017 Yılı Toplantıları, İstanbul Barosu Yayınları 95-110
12. Çelik N, Caniklioğlu N, Canbolat T ve Özkaraca E, İş Hukuku Dersleri (Yenilenmiş 36. Bası, Beta 2023)
13. Çil Ş, İş Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk ve 7036 Sayılı İMK Uygulaması Tazminat ve Alacaklarda Hesaplamalar İş Güvencesi (Yetkin 2018)
14. Dür O, Arabuluculuk Faaliyet ve Arabulucunun Hak ve Yükümlülükleri (Yetkin 2018)
15. Ekmekçi Ö, Özekes M ve Atalı M, Hukuk Uyuşmazlıklarında İhtiyari ve Zorunlu Arabuluculuk (On İki Levha 2018)
16. Görgün Ş, Börü L ve Kodakoğlu M, Medeni Usûl Hukuku (28.07.2020 tarih ve 7251 sayılı Kanunla Değiştirilmiş, Güncellenmiş 10. Baskı, Yetkin 2021)
17. Güzel A, “İş Yargılamasında Yeni Bir Sistem. “Zorunlu” Arabuluculuk (Eleştirel Yaklaşım I)”, (2019) Prof. Dr. Savaş Taşkent’e Armağan 11-90
18. Ildır G, Alternatif Uyuşmazlık Çözümü- Medeni Yargıya Alternatif Yöntemler (Seçkin 2003)
19. Kaufman S and Duncan T G, “A Formal Framework for Mediator Mechanisms and Motivations”, (1992) 36 (4) Journal of Conflict Resolution 688-708
20. Kekeç E K, Arabuluculuk Yoluyla Uyuşmazlık Çözümünde Temel Aşamalar ve Taktikler (6325 sayılı Kanuna Göre Güncellenmiş 3. Baskı, Adalet 2016)
21. Kırtıloğlu S S, “İradi Taraf Değişikliği ve İradi Taraf Değişikliğinin Sonuçları”, (2014) 2 (Prof. Dr. Ejder Yılmaz’a Armağan) 1279-1324
22. Köme Akpulat A, İş Mahkemelerinde Yargılamanın Özellikleri (On İki Levha 2018)
23. Kuru B ve Aydın B, Medeni Usûl Hukuku El Kitabı Cilt I (2. Baskı, Yetkin 2021)
24. Küçükkaya H G, Bireysel İş Hukukunda Arabuluculuk (On İki Levha 2023)
25. Manav Özdemir E, “İş Mahkemelerinin İşleyişi ve Bireysel İş Uyuşmazlıklarının Alternatif Çözüm Yöntemleri” (2015) (4) Çalışma ve Toplum 185-222
26. Mollamahmutoğlu H, Astarlı M ve Baysal U, İş Hukuku (Güncellenmiş 7. Baskı, Lykeıon 2022)
27. Mutlay F B, “İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk”, İş Hukukunda Genç Yaklaşımlar III, (2018) Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuka Genç Yaklaşımlar Konferansı Serisi (Ed Centel T, No.7) 23-173 (Zorunlu Arabuluculuk)
28. — —, “İşe İade Davalarında Arabuluculuk” (2018) (4) Çalışma ve Toplum 2129-2154 (İşe iade)
29. Oğuz Ö, Türk İş Hukukunda Dava Şartı Olarak Arabuluculuk (Legal 2019)
30. Özbek M S, Alternatif Uyuşmazlık Çözümü (Genişletilmiş 3. Baskı, Yetkin 2013)
31. Özekes Ö, “İşe İade Davalarında Dava Şartı Olan (Zorunlu) Arabuluculuk”, (2018) (138) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 273-316
32. Özel S, “Zorunlu Arabuluculuğun Adalete Erişim Hakkı Çerçevesinde İrdelenmesi”, (2020) 40 (2) Public and Private International Law Bulletin 867-902 (https://iupress.istanbul.edu.tr/tr/journal/ppil/article/zorunlu-arabuluculugun-adalete-erisim-hakki-cercevesinde-irdelenmesi) Erişim Tarihi: 01.09.2025
33. Özkaraca E ve Ünal C, “Dava Şartı Arabuluculuk Hükümlerinin Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Açısından Uygulanması”, (2019) (42) Sicil İHD 16-41
34. Pekcanıtez H, Özekes M, Akkan M ve Taş Korkmaz H, Medeni Usûl Hukuku Cilt I- Pekcanıtez Usûl (15. Baskı On İki Levha 2017) (Pekcanıtez Usûl I)
35. — —, Atalay O ve Özekes M, Medeni Usûl Hukuku Ders Kitabı (12. Baskı, On İki Levha 2024)
36. Sümer H H, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (Güncellenmiş 5. Baskı, Seçkin 2021)
37. Tanrıver S, “Hukuk Uyuşmazlıkları Bağlamında Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yolları ve Özellikle Arabuluculuk”, (2006) (64) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 151-177 (Alternatif Çözüm Yolları)
38. — —, Medeni Usûl Hukuku-Temel Kavramlar ve İlk Derece Yargılaması, Cilt I (Tümüyle Gözden Geçirilmiş, Yenilenmiş ve Genişletilmiş 4. Baskı, Yetkin 2021) (Usûl I)
39. — —, Hukuk Uyuşmazlıkları Bağlamında Arabuluculuk (Tümüyle Gözden Geçirilmiş ve Güncellenmiş 2. Baskı, Yetki 2022) (Arabuluculuk)
40. Taş Korkmaz H, Medeni Usûl Hukukunda İradi Taraf Değişikliği (Yetkin 2014)
41. Tuncay A C, Savaş Kutsal B ve Bozkurt Gümrükçüoğlu Y, Toplu İş Hukuku (Revize Edilmiş 8. Baskı, Beta 2023)
42. Uşan F, Erdoğan E ve Erdoğan C, Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Kararları Işığında Bireysel İş Hukuku ve İş Yargılaması (İntes 2021)
43. Yılmaz E, “Davada Taraf Değişikliği”, (2009) Prof. Dr. Saim Üstündağ’a Armağan (Adalet 2009) 569-596.