Zygmunt Bauman’ın “Öteki” Kavramı ve Sorumluluk Etiği Açısından Hukuk Öznesi

Öz

Bu çalışmada, Zygmunt Bauman’ın ahlâk felsefesi ekseninde “öteki” kavramı analiz edilmekte ve bu kavramın modern hukuk özneliği üzerindeki dönüştürücü imkânları tartışılmaktadır. Modern hukukun rasyonel, anonim ve edilgen bir kurgu olarak tasarladığı hukuk öznesi, Bauman’ın Levinasçı bir izlekle temellendirdiği “sorumluluk etiği” aracılığıyla yeniden okunmaktadır. Çalışma, akışkan modernitenin ürettiği belirsizlik ve ötekileştirme pratikleri karşısında hoşgörü (tolerans) ve dayanışma kavramlarının hukuk düzleminde nasıl bir “etik uyanıklık” imkânı sağlayabileceğini göstermeyi amaçlamaktadır. Analiz sonucunda, hukuk öznesinin salt normlara itaat eden bir teknisyen konumundan çıkarılarak, ötekinin mağduriyetine tanıklık eden ve bu sorumluluğu karşılıksız üstlenen aktif bir fail olarak düşünülmesinin kapsayıcı bir adalet düzeni bakımından belirleyici olduğu ileri sürülmektedir. Çalışma, hukukun katı normatif yapısı ile ahlâki sorumluluğun vicdani boyutu arasındaki gerilimi birarada yaşamanın kurucu unsurlarından biri olarak ele almaktadır. Ayrıca hukuk ile adalet arasındaki gerilimli alanda, öznenin etik konumunun imkân ve sınırlarını tartışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Zygmunt Bauman
• Emmanuel Levinas
• Hukuk Öznesi
• Sorumluluk Etiği
• Akışkan Modernite
• Dayanışma

The Legal Subject in the Context of Zygmunt Bauman’s Concept of the “Other”

Öz

This article analyses the concept of the “Other” within Zygmunt Bauman’s moral philosophy and discusses its transformative potential for modern legal subjectivity. The legal subject, typically constructed by modern law as a rational, anonymous, and passive figure, is reinterpreted through Bauman’s “ethics of responsibility,” articulated along a Levinasian trajectory. Against the uncertainties and practices of othering produced by liquid modernity, the article explores how tolerance and solidarity can generate a form of “ethical wakefulness” within the legal domain. It argues that an inclusive order of justice requires reimagining the legal subject not as a technician who merely complies with norms, but as an active agent who bears witness to the Other’s vulnerability and assumes responsibility without demanding reciprocity. In doing so, the article repositions the tension between law’s rigid normative structure and morality’s conscientious responsibility as a constitutive motif of living together, and interrogates the possibilities and limits of ethical agency in the “undecidable” gap between law as a calculable system of rules and justice as incalculable.

Anahtar Kelimeler

• Zygmunt Bauman
• Emmanuel Levinas
• Legal Subject
• Ethics of Responsibility
• Liquid Modernity
• Solidarity

Kaynakça

1. Bauman Z, Yasa Koyucular ile Yorumcular (Atakay K çev, Metis 1996)
2. — —, Liquid Modernity (Polity 2000)
3. — —, ‘Modernite, Postmodernite ve Etik’ (2002) 5(19) Doğu Batı 51-61
4. — —, Modernite ve Holocaust (Sertabiboğlu S çev, Versus 2007)
5. — —, Etiğin Tüketiciler Dünyasında Bir Şansı Var mı? (Çoban F ve Katırcı İ çev, De Ki Basım Yayım 2010)
6. — —, Bireyselleşmiş Toplum (Alogan Y çev, 2. Baskı, Ayrıntı 2011)
7. — —, Ölümlülük, Ölümsüzlük ve Diğer Hayat Stratejileri (Demirdöven N çev, 2. Baskı, Ayrıntı 2012)
8. — —, ‘Solidarity: a Word in Search of Flesh’ (2013) Eurozine https://www.eurozine.com/solidarity-a-word-in-search-of-flesh/ Erişim Tarihi 20 Mayıs 2025

9. — —, Modernite, Kapitalizm, Sosyalizm: Küresel Çağda Sosyal Eşitsizlik (Ergun FD çev, 2. Baskı, Say 2014)
10. — —, Parçalanmış Hayat: Postmodern Ahlak Denemeleri (Türkmen İ çev, 2. Baskı, Ayrıntı 2014)
11. — —, Postmodernlik ve Hoşnutsuzlukları (Türkmen İ çev, Ayrıntı 2019)
12. — —, Modernlik ve Müphemlik (Türkmen İ çev, 4. Baskı, Ayrıntı 2020)
13. — —, Postmodern Etik (Türker A çev, 4. Baskı, Ayrıntı 2020)
14. Bauman Z ve Donskis L, Ahlaki Körlük: Akışkan Modernlikte Duyarlılığın Yitimi (Pilgir AE çev, Ayrıntı 2020)
15. Bauman Z ve Obirek S, Tanrı’ya ve İnsana Dair (Pilgir AE çev, Ayrıntı 2018)
16. Beran K, ‘The Person at Law from the Point of View of Pure Legal Science’ (2013) 3(1) The Lawyer Quarterly 29-42
17. Bernasconi R, Levinas Okumaları (Direk Z çev, Pinhan 2011)
18. Brooks L, ‘Glasgow Protesters Rejoice as Men Freed after Immigration Van Standoff’ The Guardian (13 May 2021) https://www.theguardian.com/uk-news/2021/may/13/glasgow-residents-surround-and-block-immigration-van-from-leaving-street Erişim Tarihi 1 Şubat 2026
19. CNRTL (Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales), ‘SOLIDAIRE : Etymologie de SOLIDAIRE’ (t.y.) CNRTL https://www.cnrtl.fr/etymologie/solidaire Erişim Tarihi 1 Şubat 2026
20. Cloquell-Lozano A and Novella-García C, ‘The Adiaphorization and Dehumanization of Migrations from the Ethical and Moral Approach of Public Policies’ (2022) 11(3) Social Sciences 89
21. Convention relating to the Status of Refugees (adopted 28 July 1951, entered into force 22 April 1954) 189 UNTS 137
22. Crowe J, ‘Levinasian Ethics and Legal Obligation’ (2006) 19(4) Ratio Juris 421-433
23. Çırakman E, ‘Levinas’ta Öteki ve Adalet: Eleştirel Bir Not’ (2000) 13 Doğu Batı 179-199
24. Derrida J, ‘Force of Law: The “Mystical Foundation of Authority”’ (1990) 11 Cardozo Law Review 920-1029
25. Derrida J ve Dufourmantelle A, Of Hospitality: Anne Dufourmantelle Invites Jacques Derrida to Respond (Bowlby R tr, Stanford University Press 2000)
26. Douzinas C ve Warrington R, ‘Adaletin Yüzü: Başkalığın Hukuk Kuramı’ (Sağlam R ve Akbaş K çev) (2014) 72(1) İÜHFM 895-915
27. Durkheim E, The Division of Labor in Society (Lukes S ed, Halls WD tr, 2nd edn, Free Press 2014 [1893])
28. Forst R, Toleration in Conflict: Past and Present (Cronin C tr, Cambridge University Press 2013)
29. Jonas H, The Imperative of Responsibility: In Search of an Ethics for the Technological Age (University of Chicago Press 1984)
30. Kelsen H, Pure Theory of Law (Knight M tr, University of California Press 1967)
31. Levinas E, Totality and Infinity: An Essay on Exteriority (Lingis A tr, Duquesne University Press 1969)
32. — —, Difficult Freedom: Essays on Judaism (Hand S tr, Johns Hopkins University Press 1997)
33. — —, Otherwise than Being, or Beyond Essence (Lingis A tr, Duquesne University Press 1998)
34. — —, Tanrı, Ölüm ve Zaman (Ergüden I çev, Dost Kitabevi 2011)
35. — —, Sonsuza Tanıklık (Direk Z ve Gökyaran E eds, Kolektif çev, 4. Basım, Metis 2016)
36. Rattansi A, Bauman and Contemporary Sociology: A Critical Analysis (Manchester University Press 2017)
37. Sangiovanni A and Viehoff J, ‘Solidarity in Social and Political Philosophy’ (2023) The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2023 Edition, Zalta EN ve Nodelman U eds) https://plato.stanford.edu/archives/sum2023/entries/solidarity/ Erişim Tarihi 1 Şubat 2026
38. Sarıbay AY, ‘Politik Teori, Modernite ve Etik’ (1998) 4 Doğu Batı 55-60
39. Scholz SJ, Political Solidarity (Penn State University Press 2008)
40. Stone M, Levinas, Ethics and Law (Edinburgh University Press 2016)
41. Tekin F, ‘Modern Etik Karşıtı Bir Düşünür Olarak Zygmunt Bauman ve Postmodern Etik Anlayışı’ (2020) 6(13) Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi 39-74
42. Türkbağ AU, ‘Postmodernite ve Hukuk İdealleri: Adalet, Hukuk Devleti’ (2000) 13 Doğu Batı 200-212
43. Uygur G, Hukukta Adaletsizliği Görmek (Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları 2013)
44. Yüksel M, ‘Etik Kodlar, Ahlak ve Hukuk’ (2015) 5(1) Hacettepe HFD 9-26