Interpretation of the Contract in the Mediation Process

Öz

Our legal system stipulates that the interpretation of a contract may only be carried out by judges at the request of the contracting parties. However, current developments indicate that the activity of contract interpretation should not be limited to judges. Today, greater importance is being placed on mediation, one of the alternative dispute resolution methods, and various initiatives are being undertaken to promote its development. Indeed, in certain types of disputes, recourse to mediation has even been made mandatory. This situation compels mediators to work more actively and to develop their skills. Mediators must, in particular, improve their communication skills with the parties. Through the communication established with the parties, the mediator not only identifies the issues himself but also ensures that the parties reach the same conclusions by asking them questions. Thus, it will be easier for the parties, who are aware of the issues, to devise their own solutions. Whilst the mediator makes observations regarding certain disputes between the parties, he may in fact be carrying out the activity of interpreting the contract. In this context, our study first addresses concepts related to the mediation process and subsequently discusses matters pertaining to the interpretation of the contract. Finally, it assesses whether it is possible for a mediator to interpret the contract.

Anahtar Kelimeler

• Alternative Dispute Resolution
• Mediation
• Interpretation of the Contract
• Interpretation Tools
• Interpretation Principles

Arabuluculuk Sürecinde Sözleşmenin Yorumu

Öz

Hukukumuzda sözleşmenin yorumunun sözleşmenin taraflarının talebi üzerine sadece hakimler tarafından yapılacağı ifade edilmektedir. Ancak günümüzdeki gelişmeler sözleşmenin yorumu faaliyetinin hakimlerle sınırlı kalmaması gerektiğini göstermektedir. Günümüzde alternatif uyuşmazlık çözüm yollarından olan arabuluculuğa daha fazla önem verilmekte ve gelişmesi amacıyla çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Hatta bazı uyuşmazlıklar bakımından da arabuluculuğa başvurulması zorunlu hale getirilmiştir. Bu durum da arabulucuları daha aktif çalışmaya ve kendilerini geliştirmeye zorlamaktadır. Arabulucuların özellikle taraflarla iletişim konusunda kendilerini geliştirmesi gerekmektedir. Arabulucu taraflarla kuracağı iletişim aracılığıyla, tarafların sorunlarını kendisi tespit ettiği gibi onlara soracağı sorularla tarafların da aynı tespitleri yapmalarını sağlamaktadır. Böylece sorunların farkında olan tarafların kendi çözümlerini üretmeleri de daha kolay olacaktır. Arabulucu taraflar arasındaki kimi uyuşmazlıklara ilişkin tespitlerde bulunurken, aslında sözleşmenin yorumu faaliyetini de gerçekleştirmiş olabilmektedir. Bu kapsamda, çalışmamızda öncelikle arabuluculuk sürecine ilişkin kavramlar ve daha sonra sözleşmenin yorumuna ilişkin hususlardan söz edilmektedir. Ayrıca en son olarak arabulucunun, sözleşmenin yorumunu yapmasının mümkün olup olmadığı değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yolları
• Arabuluculuk
• Sözleşmenin Yorumu
• Yorum Araçları
• Yorum İlkeleri

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

Kaynakça

1. Aksoy Dursun S, Borçlar Hukukunda Hakimin Sözleşmeyi Tamamlaması (On İki Levha 2008)
2. — —, ‘Borçlar Hukukunda “Falsa Demonstratio Non Nocet (Yanlış Niteleme Zarar Vermez)” Kuralının Uygulanması’ (2018) 76 (1) İstanbul Hukuk Mecmuası 133-152
3. Akyol Ş, Sözleşmenin Yorumu (Vedat Kitapçılık 2010)
4. Altop A, ‘Sözleşmenin -Hükümlerinin- Yorumlanmasında Başvurulan Yorum Araçları ve İlkeleri’ (2019) 11 (111) Fasikül Hukuk Dergisi 629-635
5. Antalya OG, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt: V/1, 1 (2. Baskı, Seçkin 2019)
6. Arslan R, Yılmaz E, Taşpınar Ayvaz S ve Hanağası E, Medenî Usul Hukuku (11. Baskı, Yetkin Hukuk Yayınları 2025)
7. Atalı M, Ermenek İ ve Erdoğan E, Medenî Usûl Hukuku (8. Baskı, Yetkin Yayınları 2025)
8. Avcı M, Aykanat M ve Ülker İ, Hukuk Başlangıcı ve Metodolojisi (2. Baskı, Adalet Yayınevi 2023)

9. Badur E, ‘Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin Borçlar Hukuku Açısından Değerlendirilmesi’ (2021) (18) Uyuşmaz Mahkemesi Dergisi 49-87
10. Çelik D, Mediation im deutschen und türkischen Verwaltungsrecht, Band 23 (Verlag Dr. Kovač 2020)
11. Çiçek M, İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk (2. Baskı, Seçkin 2019)
12. Dalcı Özdoğan N, ‘Sözleşmenin Yorumunda Gerçek İradenin Tespiti’ (2017) 8 (1) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 33-52
13. Damar C, ‘Sözleşmenin Yorumu’ (2016) 1 (2) Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 89-109
14. Demirsatan B, ‘İrade Beyanlarının Yorumlanması Bakımından Muvazaa’ (2020) 26 (2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 1220-1241
15. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (29. Baskı, Legem Yayınevi 2024)
16. Esen O, ‘Zorunlu Arabuluculuk ile Yeniden Müzakere Arasındaki İşlevsel İlişki: Kira Sözleşmelerinin Uyarlanması Bağlamında Normatif Bir İnceleme’ (2025) 15 (2) Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2029-2067
17. Esener T ve Gündoğdu F, Borçlar Hukuku I (Vedat Kitapçılık 2017)
18. Görgün LŞ, Börü L ve Kodakoğlu M, Medenî Usul Hukuku (14. Baskı, Yetkin Yayınları 2025)
19. Gümüş MA, Borçlar Hukuku Genel Hükümleri (Yetkin Yayınları 2021)
20. Güvenç Ö, Sözleşmenin Kurulmasında İrade Açıklamalarının Yorumu (Adalet Yayınevi 2021)
21. Hirsch EE, Akitlerin Tefsiri (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Talebe Cemiyeti 1943)
22. International Institute for the Unification of Private Law, Unidroit Principles of International Commercial Contracts (2016)
23. Kaplan İ, Hakimin Sözleşmeye Müdahalesi (3. Baskı, Yetkin Yayınları 2013)
24. Kekeç EK, Arabuluculuk Yoluyla Uyuşmazlık Çözümünde Temel Aşamalar ve Taktikler (Adalet Yayınevi 2011)
25. Kılıçoğlu Yılmaz K, ‘Tam Üçüncü Kişi Yararına Sözleşme’ (2016) 22 (3) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 1759-1771
26. Kocayusufpaşaoğlu N, Borçlar Hukuku Genel Bölüm, Birinci Cilt (4 üncü Bası, Filiz Kitabevi 2008)
27. Kuru B, İstinaf Sistemine Göre Yazılmış Medenî Usul Hukuku (Legal Yayınevi 2016)
28. Kuru B ve Aydın B, İstinaf Sistemine Göre Yazılmış Medenî Usul Hukuku Ders Kitabı (8. Baskı, Yetkin Yayınları 2023)
29. Oğuz Ö ve Atak E, ‘İş Hukukunda Arabuluculuk Belgesinin Aşırı Yararlanma Nedeniyle İptali Durumunun İncelenmesi’ (2025) (63) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 607-638
30. Oğuzman MK ve Öz MT, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt: 1 (22. Bası, Vedat Kitapçılık 2024)
31. Özmumcu S, Uzak Doğu’da Arabuluculuk Anlayışı ile Türk Hukuk Sisteminde Arabuluculuk Kurumuna Genel Bir Bakış (On İki Levha 2011)
32. Pekcanıtez H, Atalay O ve Özekes M, Medenî Usûl Hukuku Ders Kitabı (13. Bası, On İki Levha 2025)
33. Sarıkaya M, Sözleşmenin Yorumu (Filiz Kitabevi 2019)
34. Sungurtekin Özkan M, ‘Avukatlık Kanunu’nun 35/A Maddesi Çerçevesinde Avukatın Uzlaşma Sağlama Yetkisi’ (2005) 1 (2) Legal Medenî Ûsul ve İcra İflâs Hukuku Dergisi 353-369
35. Şensöz A, Medenî Usûl Hukukunda Hakem-Bilirkişilik (On İki Levha 2025)
36. Tanrıver S, ‘Hukuk Uyuşmazlıkları Bağlamında Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yolları ve Özellikle Arabuluculuk’ (2006) (64) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 151-177
37. Taşpolat Tuğsavul M, Türk Hukukunda Arabuluculuk (Yetkin Yayınları 2012)
38. Tekinay SS, Akman S, Burcuoğlu H ve Altop A, Tekinay Borçlar Hukuku Genel Hükümler (7. Baskı, Filiz Kitabevi 1993)
39. von Thur A, Borçlar Hukukunun Umumi Kısmı, Cilt: 1-2 (Avukat Cevat Edege, Yargıtay Yayınları 1983)
40. Yazıcı Tıktık Ç, Temel Arabuluculuk Eğitimi, Katılımcı Kitabı (Üçüncü Basım, 2021)
41. Yeşilırmak A, Temel Arabuluculuk Eğitimi, Katılımcı Kitabı (Üçüncü Basım, 2021)