Nükleer Zararların Tazmininde Sorumluluğun Yönlendirilmesi İlkesi ve Bu İlkenin Hukuki Sonuçları

Öz

Nükleer zararların tazmini konusunda ihdas edilen uluslararası ve ulusal düzenlemelerde öngörülen özel sorumluluk rejiminde, genel sorumluluk rejiminden ayrılan önemli noktalardan birini sorumluluğun hukuken yönlendirilmesi ilkesi oluşturmaktadır. Bu ilke, nükleer zararların tazmininde münhasıran tesis işleteninin sorumlu tutulması şeklinde tanımlanmaktadır. Dolayısıyla, sorumluluğa etki edip etmediğine bakılmaksızın işleten dışındaki aktörler sorumluluktan bağışık tutulmaktadır. Yine anılan ilke gereğince, zararı ödeyen tesis işleteninin diğer aktörlere rücu hakkı kural olarak sınırlandırılmıştır. En nihayetinde, bu ilke, mutazarrırların nükleer zararların tazminine ilişkin öngörülen özel sorumluluk rejimi dışındaki hukuki sebeplere dayanmalarını da engellemektedir. Görüldüğü üzere, nükleer zararların tazmininde işlerlik kazanan sorumluluğun hukuken işletene yönlendirilmesi ilkesi, genel sorumluluk rejimindeki müteselsil sorumluluk ve sebeplerin yarışması müesseselerine önemli bir istisna teşkil etmektedir. Nükleer zararların tazmininde sorumluluğun işletene yönlendirilmesi ilkesi ve sonuçlarının ele alındığı bu makalede, anılan ilkenin hukuki neticeleri genel sorumluluk rejimindeki karşılıkları ile birlikte işlenmiştir. Temel olarak bu gaye çerçevesinde hareket edilmekle birlikte, konunun daha iyi anlaşılması adına nükleer zararların tazmini için öngörülen özel sorumluluk şartları kısaca irdelenmiş ve yine bu çerçevede sorumluluğun hukuken yönlendirilmesi ilkesinin karşılaştırmalı hukuktaki görünümüne de değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sorumluluğun Hukuken Yönlendirilmesi İlkesi
• Nükleer Zarar
• Müteselsil Sorumluluk
• Rücu Hakkı
• Sebeplerin Yarışması

The Principle of Legal Channeling of Liability in the Compensation of Nuclear Damage and Its Legal Consequences

Öz

In the special liability regimes established by international and national regulations regarding the compensation of nuclear damage, the principle of legal channeling of liability constitutes one of the most significant points of departure from the general regime of liability. This principle is defined as holding the facility operator exclusively liable for the compensation of nuclear damages. Consequently, actors other than the operator are granted immunity from liability, regardless of whether they contributed to the occurrence of the harm. Furthermore, pursuant to the aforementioned principle, the operator's right of recourse against other actors is, as a rule, restricted. Ultimately, this principle also precludes aggrieved parties from relying on legal grounds outside of the specific liability regime prescribed for nuclear damages. As such, the principle of legal channeling serves as a major exception to the doctrines of joint and several liability and the concurrence of claims found within the general regime of liability. The primary objective of this study is to elucidate the relationship between the principle of legal channeling and the fundamental institutions of general liability law. While proceeding within the framework of this objective, the specific conditions of liability for nuclear damage are briefly examined to ensure a better understanding of the subject, and the manifestation of the legal channeling principle in comparative law is also addressed.

Anahtar Kelimeler

• Principle of Legal Channelling of Liability
• Nuclear Damage
• Joint and Several Liability
• Right of Recourse
• Concurrence of Cause

Kaynakça

1. Ameye E, ‘United States and India: Two Nuclear States With Legislation That Truly Holds Responsible Parties Liable In Case Of A Nuclear Acident’ (2015) 18 (8) Journal of Risk Research 1070-1082
2. Antalya O G, Marmara Hukuk Yorumu - Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt V/1,2 (2. Baskı, Seçkin 2019)
3. Arda A, ‘Nükleer Enerji Alanında Üçüncü Taraf Sorumluluğuna İlişkin Paris Sözleşmesi Kapsamında Nükleer Tesis İşletenin Hukuki Sorumluluğu’ (Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi 2005)
4. Ayan M, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (12. Baskı, Adalet Yayınevi 2020)
5. Aydoğdu M, Sivil Amaçlı Nükleer Santral İşletenin ve Nükleer Madde Taşıyanın Hukuki Sorumluluğu (Adalet 2009)
6. Başoğlu B, ‘Nükleer Santral İşletenlerin Hukuki Sorumluluğu’ (2018) 16 (187) LHD 3209-3249
7. Buz V, ‘Aynı Şahsın Farklı Hukuki Sebeplerle Sorumluluğu: TBK m. 60 Üzerine Düşünceler’ (2013) 29 (2) BATİDER 19-57
8. Çetiner B, Furrer A ve Müller-Chen M, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (On İki Levha 2021)

9. Çoban N, ‘Nükleer Santral İşletenin Hukuki Sorumluluğunda Tazminat Sorumluları Bakımından Paris Sözleşmesi ve TBK m. 71’in Karşılaştırılması’ (2019) 23 (3-4) EBYÜHFD 361-398
10. Dalcı Özdoğan N, Müteselsil Sorumluluk (Seçkin 2015)
11. Doğan E, ‘TBK m. 60’ın “Iura Novit Curia” İlkesi Bakımından Değerlendirilmesi’ (2023/1) (70) AD 305-343
12. Ege A, Nükleer Enerji Atomdan Elektriğe Sağlıktan Silaha (Hece Yayınları 2019)
13. Eren F, Sorumluluk Hukuku Açısından Uygun İlliyet Bağı Teorisi (Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1975)
14. — —, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (29. Baskı, Yetkin 2024)
15. Erişgin N, ‘Tehlike Bağı’ (2000) 49 (1) AÜHFD 137-154
16. Faure M ve Lui J, ‘The Tsunami of March 2011 and the Subsequent Nuclear Incident at Fukushima: Who Compensates the Victims’ (2012-2013) 37 (1) William & Mary Environmental Law and Policy Review 129-218
17. Gioia A, ‘Damage Giving Rise to Compensation Under the International Nuclear Liability Regime’ in Nuclear Law Institute: A Collective View on a Decade of Capacity Building and Development in Nuclear Law (IAEA 2022) 140-155
18. Faure M ve Vanden Borre T, ‘Compensating Nuclear Damage: A Comparative Economic Analysis of the U.S. and International Liability Schemes’ (2008-2009) 33 (1) William & Mary Environmental Law and Policy Review 219-286
19. Güven K, ‘Karşılaştırmalı Hukukta Nükleer Santrallerden Kaynaklanan Zararlardan Hukuki Sorumluluk’ (Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi 2017)
20. İnal A, ‘Nükleer Enerji Alanında Üçüncü Şahıslara Karşı Hukuki Sorumluluğa İlişkin Paris Sözleşmesi ve Paris Sözleşmesi’ni Değiştiren 2004 Protokolü’nün Türk Hukukuna Uygulanması’ (Uzmanlık Tezi, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017)
21. Karauz A K, ‘Nükleer Santral İşletenin Hukuki Sorumluluğu’ (2014) (1) NBD 1-40
22. Kılıçoğlu A M, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (25. Baskı, Turhan 2021)
23. Kocaoğlu N K, ‘Nükleer Tesis İşletenin Hukuki Sorumluluğu: Karşılaştırmalı ve Uluslararası Özel Hukuk Analizi’ (2010) (2) ABD 33-112
24. Korkmaz F ve Sarkurt G, ‘Uygun İlliyet Bağı Teorisinde Önceden Tahmin Görüşü ile Sonradan Tahmin Görüşünün Mukayesesi’ (2025) 31 (2) MÜHFHAD 1447-1484
25. Korkmaz Z, ‘Nükleer Enerji Alanında Üçüncü Şahıs Sorumluluğuna İlişkin 1960 Tarihli Paris Sözleşmesi’ni Değiştiren 2004 Protokolü ile 7381 Sayılı Nükleer Düzenleme Kanunu’nun Mukayese ve Değerlendirmesi’ (2023) 13 (1) SDÜHFD 417-500
26. — —, Nükleer Enerjinin Uluslararası Hukuku (Adalet 2024)
27. Korkusuz M H, Nükleer Santral İşletenin Hukuki Sorumluluğu (Beta 2012)
28. Oğuzman M K ve Öz M T, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt II (10. Baskı, Vedat Kitapçılık 2013)
29. Osaka E, ‘Corporate Liability, Government Liability, and the Fukushima Nuclear Disaster’ (2012) 21 (3) Washington International Law Journal 433-459
30. Pelzer N, ‘Nuclear New Build - New Nuclear Law?’ (2009/2) (84) Nuclear Law Bulletin 5-21
31. Raetzke C, ‘Nuclear Third Party Liability in Germany’ (2016/1) (97) Nuclear Law Bulletin 9-33
32. Saruhan E D, Nükleer Tesis İşletenin Hukuki Sorumluluğu Kapsamında Nükleer Risk Sigortaları (On İki Levha 2024)
33. — —, ‘Türkiye’de Nükleer Tesis İşletenin Hukuki Sorumluluğuna İlişkin Yasal Çerçeve: 7381 Sayılı Nükleer Düzenleme Kanunu’ (2025) (180) TBBD 69-109
34. Schwartz J A, ‘International Nuclear Third Party Liability Law: The Response to Chernobyl’ in International Nuclear Law in the Post-Chernobyl Period (OECD 2006) 37-72
35. Shkarbanov A, Civil Liability for Nuclear Damage in the Legislation of the Russian Federation 1-18
36. Tiftik M, Akit Dışı Sorumlulukta Maddi Tazminatın Kapsamı (Yetkin 1994)
37. Ünal A ve Çakır N, ‘Nükleer Santral İşletenin Hukuki Sorumluluğu Bağlamında Sorumluluğun İşletene Kanalize Edilmesi’ (2025) (75) AD 639-664
38. Yardım B, ‘28 Ocak 1964 Tarihli Ek Protokol, 16 Kasım 1982 Tarihli Protokol ve 12 Şubat 2004 Tarihli Protokol ile Değişikliğe Uğrayan 29 Temmuz 1960 Tarihli Nükleer Enerji Alanında Üçüncü Taraf Sorumluluğuna İlişkin Sözleşme (Paris Sözleşmesi) – Güncel Gelişmeler ve Alternatif Bir Çeviri ile Birleştirilmiş Sözleşme Metni’ (2022) 71 (4) AÜHFD 1589-1617
39. Zorluoğlu Yılmaz A, ‘Nükleer Santral Kazalarından Doğan Sorumluluk ve Tazminat – Fukushima Daiichi Nükleer Santral Kazası Işığında’ (2021) 11 (2) HHFD 1035-1077