Türk İdare Hukukunda İklim Etkisinin İdari Karar Süreçlerindeki Yeri

Öz

İklim değişikliği, kamu otoritelerinin özellikle proje onayı, planlama, izin verme gibi faaliyetleri bakımından giderek daha belirleyici hâle gelmektedir. Ancak iklim etkisinin idari karar süreçlerindeki yeri henüz sistematik bir usul çerçevesi içinde düzenlenmemiştir. Türk hukukunda özellikle etki değerlendirme süreçlerinde belirli ölçüde dikkate alınan iklim etkisi, çoğu durumda idari kararın tesisinde izlenmesi gereken bağlayıcı bir değerlendirme aşaması niteliği taşımamaktadır. Çevresel riskler içeren proje ve planlama kararlarında, iklim değişikliğine ilişkin bilimsel veriler ile bu verilerin idari işleme etkisi arasındaki bağ yeterince belirli değildir. Çalışma ile iklim etkisinin idare hukuku bakımından üstlenmesi gereken hukuki işlevin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Kapsamı ve yöntemi belirlenmiş bir inceleme düzeni kurulmadıkça, iklim verileri idari işlemin sebep unsuru, amaç unsuru ve gerekçesi üzerinde yeterli hukuki etki doğurmamaktadır. Mevcut etki değerlendirme süreçlerinde iklim etkisinin zorunlu, belirli ve denetlenebilir bir unsur olarak ele alınması, iklime etkisi olan idari kararların öngörülebilirliğini artıracak ve yargısal denetimi daha sağlam bir zemine taşıyacaktır.

Anahtar Kelimeler

• İklim değişikliği
• çevresel etki değerlendirmesi
• stratejik çevresel değerlendirme
• idari işlem
• idare hukuku

The Place of Climate Impact in Administrative Decision Making Processes in Turkish Administrative Law

Öz

Climate change is becoming increasingly decisive for public authorities, particularly with regard to activities such as project approval, planning, and permitting. However, the place of climate impact in administrative decision making processes has not yet been regulated within a systematic procedural framework. In Turkish law, climate impact, which is taken into account to a certain extent particularly in impact assessment processes, generally does not have the character of a binding assessment stage that must be followed in the establishment of an administrative decision. In project and planning decisions involving environmental risks, the link between scientific data concerning climate change and the effect of such data on the administrative act is not sufficiently determinate. The study aims to reveal the legal function that climate impact should assume from the perspective of administrative law. Unless an examination framework with a defined scope and method is established, climate data do not produce sufficient legal effect on the ground element, purpose element, and reasoning of the administrative act. Treating climate impact as a mandatory, determinate, and reviewable element within existing impact assessment processes will increase the foreseeability of administrative decisions that have an impact on the climate and will place judicial review on a more secure basis.

Anahtar Kelimeler

• Climate change
• environmental impact assessment
• strategic environmental assessment
• administrative act
• administrative law

Kaynakça

1. Aksoy M, Çevre Hukuku İlkelerinin İdari Yargı Kararlarına Yansıması (On İki Levha 2024)
2. Akyılmaz B, İdari Usul İlkeleri Işığında İdari İşlemin Yapılış Usulü (Yetkin 2000)
3. Akyılmaz B, Sezginer M ve Kaya C, Türk İdare Hukuku (19. Baskı, Seçkin 2025)
4. Alıca S S, ‘Çevresel Etki Değerlendirmesinin Yargı Kararları Çerçevesinde İrdelenmesi’ (2011) 15(3) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 97-130
5. Apaydın B ve Evren M, ‘Yeni Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) Yönetmeliği’ne Bir Bakış’ (2023) (2) Maltepe Hukuk Fakültesi Dergisi 119-140
6. Atay E E, İdare Hukuku (3. Baskı, Seçkin 2022)
7. Averchenkova A, Higham C, Chan T and Keuschnigg I, Impacts of Climate Framework Laws: Lessons from Germany, Ireland and New Zealand (Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment 2024)
8. Aykul Ö, Ekolojik Hukuk (Eko – Hukuk) & Çevre Hukuku (Seçkin 2024)

9. Baillie S, The Consideration and Regulation of Climate Change Effects under the Resource Management Act 1991 (LLB (Hons) dissertation, University of Otago 2012)
10. Bujaroska A and Vajda P, ‘Experiences of the Energy Community Dispute Settlement Procedure in the Field of Environment’ (2025) 26 ERA Forum 385-398
11. Çeler E and Serengil Y, ‘A Multi-Scale Climate Vulnerability and Risk Assesment (C-VRA) Methodology for Corporate Scale Investments: West Bank-Palestine Case Study’ (2023) 7(2) Resilience 269-292
12. Deniz B, ‘İdarenin Sorumluluğunu Doğuran Hizmet Kusuru ve Hizmet Kusuru - Kişisel Kusur Ayrımı’ (2021) (153) TBB Dergisi 187-234
13. Doelle M and Sinclair AJ, ‘The New IAA in Canada: From Revolutionary Thoughts to Reality’ (2019) 79 Environmental Impact Assessment Review 1-9
14. Gökalp S S, ‘Çevre Sorunları, Devletin Pozitif Yükümlülüğü ve İdarenin Sorumluluğu’ (2022) 17(38) Memleket Siyaset Yönetim (MSY) 267-300
15. — —, ‘İklim Krizi Bağlamında ÇED Uygulamaları ve ÇED Yönetmeliği’ndeki Değişikliklerin Değerlendirilmesi’ (2023) (169) TBB Dergisi 155-194
16. Gözler K ve Kaplan G, İdare Hukuku Dersleri (22. Baskı, Ekin 2020)
17. Gözübüyük A Ş ve Tan T, İdare Hukuku, Cilt II, İdari Yargılama Hukuku (8. Baskı, Turhan 2016)
18. Güneş A M, ‘Çevre Hukuku Açısından Stratejik Çevresel Değerlendirme’ (2010) (91) TBB Dergisi 33-66
19. Güneş H, ‘The Relationship Between Environmental Impact Assessment Practices and Climate Change Indicators in Turkey: Institutional Analysis of Ecological Adaptation’ (2025) 12(119) International Journal of Social and Humanities Sciences Research 1163-1168
20. Hands S and Hudson M D, ‘Incorporating Climate Change Mitigation and Adaptation into Environmental Impact Assessment: A Review of Current Practice within Transport Projects in England’ (2016) 34(4) Impact Assessment and Project Appraisal 330-345
21. Hetmanchuk K, ‘Consideration of Climate Change Mitigation in Canadian Environmental Assessment: Intention and Implementation’ (2020) 38(3) Impact Assessment and Project Appraisal 181-193
22. Jiricka A, Formayer H, Schmidt A, Völler S, Leitner M, Fischer TB and Wachter TF, ‘Consideration of Climate Change Impacts and Adaptation in EIA Practice — Perspectives of Actors in Austria and Germany’ (2016) 57 Environmental Impact Assessment Review 78-88
23. Khalique A, Wang Y and Ahmed K, ‘Europe’s Environmental Dichotomy: The Impact of Regulations, Climate Investments, and Renewable Energy on Carbon Mitigation in the EU-22’ (2025) 198 Energy Policy 114498, 1-16
24. Kalabalık H, İdare Hukuku Dersleri, Cilt I (6. Baskı, Seçkin 2023)
25. Kaya C, Kamu Yararı Kavramına Danıştay’ın Bakışı (On İki Levha 2011)
26. Keskin Z, ‘İklim Değişikliği Davalarında İhtiyat İlkesi’ (2025) 42(2) Anayasa Yargısı 1153-1222
27. Kıratlı M, Koruyucu İdari Hizmetler (Sevinç Matbaası 1973)
28. Kurdoğlu F, Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Kararlarının Hukuki Etkisi ve Yargısal Denetimi (Aristo 2023)
29. Mayembe R, Simpson NP, Rumble O and Norton M, ‘Integrating Climate Change in Environmental Impact Assessment: A Review of Requirements Across 19 EIA Regimes’ (2023) 869 Science of the Total Environment 1-13
30. Mustow S E, ‘The New EIA Directive (2014/52/EU) and UK Water Impact Assessment Practice’ (2017) 35(3) Impact Assessment and Project Appraisal 240-247
31. Olgun H, ‘Stratejik Çevresel Değerlendirme ve Türkiye Uygulaması’ (2025) (85) Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 218-232
32. Özay İ H, Günışığında Yönetim (Alfa 2002)
33. Özkaya Özlüer I, ‘Paris Anlaşması Sonrasında “ÇED Kapsam Dışı Değerlendirme” Kararları ve Çevresel Kolluk Faaliyetlerinin İklim Hukuku Açısından Niteliği’ (2022) 71(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 515-542
34. Öztürk K B, ‘İdari İşlemin Sebep Unsuru: Yeni Bir Tanım Denemesi’ in Burak Öztürk, D Çiğdem Sever, Ilgın Özkaya Özlüer, Pınar Yaşar Şatıroğlu, Serdar Yılmaz ve Betül Damar Çıtak (eds), Prof. Dr. Metin Günday Armağanı, Cilt 2 (Atılım Üniversitesi Yayınları 2020) 1033-1050
35. Seçkin S ve Üstün G, ‘İdari İşlemlerde Takdir Yetkisi ve Gerekçe İlkesi’ (2015) 21(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 509-533
36. Süslü G, Çevre Hukuku (Seçkin 2025)
37. Turgut N, ‘İhtiyat İlkesi’ (1996) 45(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 67-102
38. Türkoğlu Üstün K, ‘Yeni Bir Dönemin Başlangıcı: Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Türk Çevre Hukuku ve Politikalarına Etkileri’ (2021) 16(36) Memleket Siyaset Yönetim 329-366
39. Vela Almeida D, Kolinjivadi V, Ferrando T, Roy B, Herrera H, Vecchione Gonçalves M and Van Hecken G, ‘The “Greening” of Empire: The European Green Deal as the EU first agenda’ (2023) 105 Political Geography 102925, 1-10
40. Yancı Özalp N, ‘Cumhuriyet’in 100. Yılında Çevresel Haklar ve Anayasa Mahkemesi’ in Sultan Tahmazoğlu Üzeltürk ve Fatmagül Yazıcı (eds), Cumhuriyet’in 100. Yılında Anayasa Hukuku Tartışmaları (On İki Levha 2024) 759-788
41. Yeşil Y, İdare Hukuku Açısından Stratejik Çevresel Değerlendirme (Adalet 2024)