Sigorta Hukukunda Geçersizlik Rejimi: TTK Madde 1404 ve TBK Madde 27’nin Karşılaştırmalı Olarak Analizi

Öz

Bu çalışma, sigorta hukukunda ‘Geçerli Olmayan Sigorta’ kavramını düzenleyen Türk Ticaret Kanunu (TTK) madde 1404 ile borçlar hukukunun genel hükümsüzlük normu olan Türk Borçlar Kanunu (TBK) madde 27 arasındaki normatif ilişkiyi analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma kapsamında, TTK m. 1404’ün ihdas amacı ve uygulama alanı, özellikle doktrindeki yoğun tartışmalar ışığında incelenmektedir. Çalışmanın odak noktasını, TTK m. 1404 uyarınca öngörülen mutlak geçersizlik yaptırımının, TBK m. 27/2’deki kısmî hükümsüzlük rejiminden ayrılan yönleri oluşturmaktadır. Yapılan inceleme sonucunda, TTK m. 1404’ün doğrudan rizikonun caizliği meselesine odaklandığı, ancak öngörülen sert geçersizlik yaptırımının sigorta himayesinin amacı ve tarafların iradesiyle çelişebildiği tespit edilmiştir. Trafik ihlalleri, kişilik haklarına aykırı fiillerin sebep olduğu can zararından doğan sorumluluk gibi durumlarda tüm sigorta sözleşmesinin geçersiz sayılmasının yarattığı hukuki sakıncalar vurgulanarak, hükmün yalnızca faaliyetin bütünüyle hukuka aykırı olduğu hallerde uygulanması gerektiği savunulmaktadır. Nihayetinde, TTK m. 1404’ün mevcut haliyle korunmasının gerekliliği tartışmaya açılarak, de lege ferenda hükmün kaldırılması veya yaptırımının kısmî hükümsüzlüğe imkan tanıyacak şekilde esnetilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sigorta Sözleşmesi
• Kesin Hükümsüzlük
• Sigorta Konusu
• Sözleşme Konusu
• Geçerli Olmayan Sigorta

The Legal Framework of Invalidity in Insurance Law: A Comparative Analysis of TCC Article 1404 and TCO Article 27

Öz

This study analyzes the normative relationship between Article 1404 of the Turkish Commercial Code (TCC), regulating ‘Invalid Insurance’ and Article 27 of the Turkish Code of Obligations (TCO), the general invalidity norm. The balance between insurance’s contractual nature and its specific commercial law structure is fundamental to this analysis. Within the article’s scope, the purpose and application area of TCC Art. 1404 are examined through doctrinal debates. The focal point is where the absolute invalidity sanction under TCC Art. 1404 differs from the partial invalidity regime in TCO Art. 27/2. It is determined that TCC Art. 1404 focuses on the legality of risk, yet its harsh sanction can conflict with the purpose of insurance protection and party intent. Highlighting legal drawbacks in cases like traffic violations or liability arising from bodily injury caused by acts violating personality rights, it is argued that the provision should only apply to entirely illegal activities. Finally, the necessity of TCC Art. 1404 is debated, and it is recommended de lege ferenda to repeal it or allow partial invalidity.

Anahtar Kelimeler

• Insurance Contract
• Absolute Invalidity
• Subject Matter of Insurance
• Subject matter of the Contract
• Invalid Insurance

Kaynakça

1. Akbulut PE, Borçlar Hukukunda Kesin Hükümsüzlük Yaptırımının Amaca Uygun Sınırlama (Teleolojik Redüksiyon) Yöntemi ile Daraltılması (On İki Levha 2016)
2. Akıntürk T ve Ateş D, Borçlar Hukuku (30. Bası, Beta 2022)
3. Antalya G, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt V/1 (2. Bası, Seçkin 2019)
4. Atabek R, Sigorta Hukuku (İstanbul Üniversitesi Yayınları 1950)
5. Atasoy K, Sözleşme Özgürlüğünün Kamu Düzenine Aykırılık Sınırı (On İki Levha 2020)
6. Ateş D, Borçlar Hukuku Sözleşmelerinde Genel Ahlâka Aykırılık (Turhan 2007)
7. Ayan M, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (12. Bası, Adalet 2020)
8. Ayhan R, Çağlar H ve Özdamar M, Sigorta Hukuku (6. Bası, Yetkin 2023)

9. Bahtiyar M, ‘Türk Ticaret Kanunu Tasarısı’nın Dili ile Bazı Hükümlerinin Değerlendirilmesi’ (2005) (61) TBBD 47-106
10. Başpınar V, Borç Sözleşmelerinin Kısmi Butlanı (Yetkin 1998)
11. Bozer A, Sigorta Hukuku (2. Bası, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 2007)
12. Bozkurt T, Sigorta Hukuku Ders Kitabı (14. Bası, Yetkin 2023)
13. Can M, Türk Özel Sigorta Hukuku (Ders Kitabı) Cilt I (Adalet 2018)
14. Çeker M, Sigorta Hukuku (26. Bası, Karahan 2023)
15. Demir İ, Sigorta Hukuku Ders Kitabı (Yetkin 2023)
16. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (30. Bası, Yetkin 2025)
17. Ünan S ve Dönmez Ü, Eren Borçlar Hukuku Şerhi Cilt I (Yetkin 2022)
18. Ergüne MS ve Kurşun AS, ‘Kesin Hükümsüzlük m. 27’ iç Turgut Öz, Faruk Acar, Emre Gökyayla ve Murat Develioğlu (edr), İstanbul Şerhi Türk Borçlar Kanunu Cilt I (Vedat 2019) 448-457
19. Günay B, Sigorta Hukuku (6. Bası, Seçkin 2025)
20. Hatemi H, Hukuka ve Ahlaka Aykırılık Kavramı ve Sonuçları (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1976)
21. Kara E, Sigortalanabilir Menfaat İlkesi (Yetkin 2020)
22. Karaahmetoğlu İÖ, ‘Geçerli Olmayan Sigorta (TTK m. 1404) Kavramına Öz Bir Bakış’ (2024) 12(2) KHÜHFD 788-805
23. Karabağ Bulut N, Medeni Kanunun 23. Maddesi Kapsamında Kişilik Hakkının Sözleşme Özgürlüğüne Etkisi (On İki Levha 2014)
24. Karasu R, Anonim Şirketlerde Emredici Hükümler İlkesi (2. Bası, Yetkin 2015)
25. Kaşak FE, Sözleşme Özgürlüğünün Sınırı Olarak Kanunun Emredici Hükümlerine Aykırılık (2. Bası, On İki Levha 2021)
26. Kayıhan Ş ve Günergök Ö, Türk Özel Sigorta Hukuku (7. Bası, Umuttepe 2024)
27. Kırkbeşoğlu N, Türk Özel Hukukunda Kısmi Hükümsüzlük (Vedat 2011)
28. Kocayusufpaşaoğlu N, Hatemi H, Serozan R ve Arpacı A, Borçlar Hukukuna Giriş – Hukukî İşlem – Sözleşme (7. Bası, Filiz 2017)
29. Köroğlu Ölmez B, ‘Sigorta Sözleşmelerinde Ahlâka Aykırılık: Genelev Örneği’ (2022) 12(2) AÜHFD 1056-1070
30. Kramer EA, Berner Kommentar - Das Obligationenrecht: Band 6, 1. Abteilung Allgemeine Bestimmungen: 2. Teilband, 1. Unterteilband: Art. 19-20 OR (Stämpfli 1990)
31. Memiş T, Sigorta Sözleşmesi Şartlarının Yargısal Denetimi (On İki Levha 2016)
32. Nomer HN, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (20. Bası, Beta 2024)
33. Oğuzman MK ve Öz T, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt 1 (20. Bası, Vedat 2025)
34. Örs MN, ‘Sözleşme Özgürlüğünün Sınırı Olarak Emredici Hükümlere Aykırılık’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2004)
35. Özdamar M ve Doğan B, Sigorta Hukuku (Seçkin 2020)
36. Şeker Öğüz Z ve Sevinç Kuyucu A, Yeni Türk Ticaret Kanunu’nda Sigorta Hukuku (Karşılaştırmalı, Açıklamalı) (Filiz 2011)
37. Ünan S, Kender Sigorta Hukuku (On İki Levha 2023)
38. Ünan S, Türk Ticaret Kanunu Şerhi, Altıncı Kitap: Sigorta Hukuku Cilt I (On İki Levha 2016)
39. Yazıcıoğlu E ve Şeker Öğüz Z, Sigorta Hukuku (5. Bası, Filiz 2022)
40. Yücel S, Kelepçeleme Sözleşmesi (Seçkin 2024)