A Critical Approach to the Case Law of the Court of Cassation: The Validity of Amending a Claim Initially Asserted in Turkish Lira into the Foreign Currency Claim under Article 99/III of the Turkish Code of Obligations

Öz

This study examines the legal nature of the creditor’s right of choice in foreign currency denominated obligations under Article 99/III of the Turkish Code of Obligations and addresses whether this right may be altered once exercised. In the settled case law of the Court of Cassation, this right is characterized as a formative right, and it is accepted that, pursuant to the principle of irrevocability, the creditor may not withdraw from the choice once the right has been exercised. The study first sets out the general framework governing foreign currency denominated obligations and clarifies the legal nature of the creditor’s right of choice. It then analyses, in light of doctrinal views, the relationship between facultas alternativa (the right to substitute) and formative rights. Subsequently, it discusses how the dogmatic application of the principles that formative rights are extinguished upon exercise and are irrevocable should be assessed in view of the purpose of Article 99/III, the principle of good faith, and the balance of interests between the parties. In this context, the study focuses on the question whether the creditor should be regarded as absolutely bound by the choice once the right of choice has been exercised.

Anahtar Kelimeler

• foreign currency denominated obligations
• right to substitute
• ius variandi
• facultas alternativa
• formative right

Yargıtay Uygulamasına Yönelik Eleştirel Bir Yaklaşım: TBK m. 99/III Çerçevesinde Türk Parası Olarak İleri Sürülen Yabancı Para Alacağının Islah Yoluyla Yabancı Para Cinsinden Talep Edilmesinin Geçerliliği

Öz

Bu çalışma, Türk Borçlar Kanunu’nun 99/III maddesi çerçevesinde yabancı para borçlarında alacaklıya tanınan seçim hakkının niteliğini ve bu hakkın kullanıldıktan sonra değiştirilip değiştirilemeyeceği meselesini incelemektedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadında, söz konusu seçim hakkı yenilik doğuran hak olarak nitelendirilmekte ve geri alınamazlık ilkesi gereği, bu hakkın kullanılmasıyla birlikte alacaklının tercihinden dönemeyeceği kabul edilmektedir. Çalışmada öncelikle yabancı para borçlarına ilişkin genel çerçeve ve seçim hakkının hukuki niteliği ortaya konulmakta; ardından seçimlik yetki ile yenilik doğuran hak kavramları arasındaki ilişki doktrindeki görüşler ışığında incelenmektedir. Devamında, yenilik doğuran haklara ilişkin “kullanılmakla sona erme” ve “geri alınamazlık” ilkelerinin dogmatik biçimde uygulanmasının, TBK m. 99/III’ün amacı, dürüstlük kuralı ve taraflar arasındaki menfaatler dengesi bakımından nasıl değerlendirilmesi gerektiği tartışılmaktadır. Bu çerçevede çalışma, alacaklının seçim hakkını kullandıktan sonra bu tercihiyle mutlak surette bağlı kabul edilip edilemeyeceği sorusuna odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• yabancı para borcu
• seçimlik yetki
• ius variandi
• facultas alternativa
• yenilik doğuran hak

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Teşekkür

Bu çalışma, TÜBİTAK 2214-A Yurt Dışı Doktora Sırası Araştırma Burs Programı kapsamında yürütülen araştırmalar sırasında elde edilen kaynak ve bulgulardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

Kaynakça

1. Atamer Y M ve Baş E, ‘Avrupa Birliği Hukuku ile Karşılaştırmalı Olarak 6502 Sayılı Yeni Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Uyarınca Satım Sözleşmesinde Ayıptan Doğan Sorumluluk’ (2014) 88 İstanbul Barosu Dergisi 19-60
2. Ayan S, ‘Yabancı Para Borçlarının İfası’ (2013) 8 (Özel Sayı) Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 511-570
3. Bachmann T, Die elektive Konkurrenz: Eine systematische Untersuchung der Gläubigerrechte bei Leistungsstörungen im BGB, CISG, in den PECL und im DCFR (Duncker & Humblot 2010)
4. Barlas N, Para Borçlarının İfasında Borçlunun Temerrüdü ve Bu Temerrüt Açısından Düzenlenen Genel Sonuçlar (Kazancı Hukuk Yayınları 1992)
5. Başoğlu B, Türk Hukukunda ve Mukayeseli Hukukta Aynen İfa Talebi (On İki Levha 2012)
6. Baygın C, ‘Türk Borçlar Kanunu’nun Borç İlişkisinin Hükümleri - Borçların ve Borç İlişkilerinin Sona Ermesi Konularında Getirdiği Bazı Yenilik ve Değişiklikler’ (2010) XIV (3-4) Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 119-144
7. Bilgin Yüce M, ‘Edimi Belirleme Yetkisinin Mevcut Genel İşlem Koşulları Teorisi ve 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Açısından Değerlendirilmesi’ (2013) 8 (Özel Sayı) Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 3191-3238
8. Bötticher E, ‘Besinnung auf das Gestaltungsrecht und das Gestaltungsklagerecht’ in Ernst von Caemmerer, Arthur Nikisch ve Konrad Zweigert (eds), Vom deutschen zum europäischen Recht: Festschrift für Hans Dölle, Band I (Mohr Siebeck 1963) 41-77

9. Bucher E, Das subjektive Recht als Normsetzungsbefugnis (J C B Mohr 1965)
10. Buz V, Medeni Hukukta Yenilik Doğuran Haklar (Yetkin 2005)
11. — —, ‘6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda Borçların İfası ve İfa Edilmemesine İlişkin Değişikliklerin Değerlendirilmesi’ 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Sempozyumu: Makaleler-Tebliğler (Ankara Barosu 2012) 165-177
12. Demirbaş H, Yenilik Doğuran Haklar (Vedat Kitapçılık 2007)
13. Dural M ve Sarı S, Türk Özel Hukuku Cilt I: Temel Kavramlar ve Medeni Kanunun Başlangıç Hükümleri (18. Baskı, Filiz 2023)
14. Durmuş R F, Yenilik Doğuran Davalar (On İki Levha 2021)
15. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (28. Baskı, Legem 2023)
16. Erişir E, ‘Borçlar Kanunu m. 83 f. III ve Türk Borçlar Kanunu m. 99 f. III’e Göre Gerçek Olmayan Yabancı Para Alacağının Aynen veya Türk Lirası Üzerinden Tahsili’ (2010) 12 (Özel Sayı) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 873-894
17. Esser J ve Schmidt E, Schuldrecht Band I: Allgemeiner Teil, Teilband 1 (8. Auflage, C.F. Müller 1995)
18. Hattenhauer C, ‘Zur Widerruflichkeit einer Anfechtungserklärung – Begriffliche Befangenheit in der Lehre vom Gestaltungsrecht’ (2003) Zeitschrift für Europäisches Privatrecht 398-417
19. Kapancı K B, Satış Hukukunda Ayıptan Doğan Sorumluluk ve Sözleşmesel Garanti Taahhütleri (On İki Levha 2012)
20. Kılıçoğlu A M, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (28. Baskı, Turhan 2024)
21. Larenz K, Lehrbuch des Schuldrechts I: Allgemeiner Teil (14. Auflage, C.H. Beck 1987)
22. Medicus D ve Petersen J, Allgemeiner Teil des BGB (12. Auflage, C.F. Müller 2024)
23. Merz H, Schweizerisches Privatrecht, Band VI/1: Obligationenrecht, Allgemeiner Teil, Erster Teilband: Einleitung §§ 1-3; Entstehung, Allgemeine Charakterisierung; Die Obligation §§ 4-20 (Helbing & Lichtenhahn 1984)
24. Neuner J, Allgemeiner Teil des Bürgerlichen Rechts (13. Auflage, C.H. Beck 2023)
25. Nomer H N, ‘Para Borcu Kavramı ve Para Borçlarının BK 118/I Anlamında Aynı Cinsten Kabul Edilip Birbiriyle Takas Edilebilirliği Problemi’ (1999) 57 (1-2) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 241-264
26. — —, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (20. Baskı, Beta 2024)
27. Nomer H N ve Akbulut P E, Medeni Hukuka Giriş (10. Baskı, Filiz 2024)
28. Oğuzman M K ve Barlas N, Medeni Hukuk: Giriş, Kaynaklar, Temel Kavramlar (29. Baskı, On İki Levha 2023)
29. Oğuzman M K ve Öz M T, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt I (18. Baskı, Vedat 2020)
30. Önen E, İnşai Dava (İnşai Hak, İnşai Hüküm, İnşai Tesir) (Olgaç Matbaası 1981)
31. Samhat A, Die Abgrenzung der Wahlschuld von der elektiven Konkurrenz nach dem BGB (Mohr Siebeck 2012)
32. Seckel E, ‘Die Gestaltungsrechte des bürgerlichen Rechts’ in Festgabe der Juristischen Gesellschaft zu Berlin zum 50jährigen Dienstjubiläum ihres Vorsitzenden des Wirklichen Geheimen Rats Dr Richard Koch (1903) 205-254
33. Serozan R, Borçlar Hukuku Genel Bölüm, Üçüncü Cilt: İfa, İfa Engelleri, Haksız Zenginleşme (6. Baskı, Filiz 2014)
34. Stamm J, ‘Der Mythos von der elektiven Konkurrenz: Ein Plädoyer zur Rückbesinnung auf die Wahlschuld und die Ersetzungsbefugnis als Rechtsfiguren zur Bewältigung alternativer Leistungsmehrheiten’ (2015) 70 JuristenZeitung 920-929
35. Tekinay S S, Akman S, Burcuoğlu H ve Altop A, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (7. Baskı, Filiz 1993)
36. Topuz M, ‘Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın Finansal Kiralama (Leasing) Sözleşmelerinde Uygulama Alanı’, Murat Topuz (ed), Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar Çerçevesinde Döviz ile Sözleşme Yapma Yasağı ve Sözleşmelerin Uyarlanması (Seçkin 2019) 113-135
37. von Tuhr A ve Peter H, Allgemeiner Teil des Schweizerischen Obligationenrechts, Erster Band (3. Auflage, Schulthess 1979)
38. Yıldız M G, Türk Borçlar Kanunu’nun Genel Hükümlerine Göre Borçlu Temerrüdünün Şartları ve Sonuçları (On İki Levha 2020)
39. Yücedağ N, Sözleşmeye Aykırı Mal Tesliminde Yenisiyle Değiştirme Hakkı (TBK ve CISG Uyarınca) (On İki Levha 2018)
40. Zindel G P ve Pulver U, in Honsell H, Vogt N P ve Wiegand W (eds), Basler Kommentar zum Schweizerischen Privatrecht: Obligationenrecht I (4. Auflage, Helbing Lichtenhahn 2007)