Sömürge Döneminde Vergilendirmenin Ekonomik ve Politik Boyutu: Madagaskar Örneği

Yıl 2025, Cilt: 30 Sayı: 3, 62 - 71, 31.12.2025

Begüm Kireşci , Sami Mahir Kireşci

Öz

İnsanlığın en temel amaçlarından biri, varlığını sürdürebilmek ve yaşam koşullarına uyum sağlayabilmektir. Bu temel güdü, tarihsel süreçte bireyler ve topluluklar arasında hem iş birliğini hem de rekabeti teşvik etmiştir. İş birliği ve rekabet dinamikleri, ekonomik, siyasi ve yönetsel alanlarda toplumsal ilişkiler ağının şekillenmesine katkıda bulunmuş, bireyler ve devletlerarası etkileşimleri belirleyen önemli unsurlardan biri hâline gelmiştir. Devletlerarası rekabet, ekonomik ve siyasi üstünlük sağlama hedefiyle güç mücadelesine dönüşebilmekte ve çeşitli politika araçlarından yararlanılmaktadır. Bu bağlamda, vergilendirme politikaları devletler için yalnızca bir gelir kaynağı değil, aynı zamanda bir güç aracı olarak da kullanılmaktadır. Vergilerin, devletlerin ekonomik ve siyasi gücünü pekiştiren bir mekanizma olarak işleyişini ortaya koymak amacıyla bu çalışma, Fransızların Madagaskar’ı işgal ettikten sonra uyguladığı vergi politikalarını incelemektedir. Söz konusu vergilendirme süreçlerinin sömürge yönetimi bağlamındaki ekonomik ve toplumsal etkileri analiz edilerek, vergilerin bir güç aracı olarak nasıl işlev gördüğü değerlendirilecektir. Bu çalışma, Fransızların Madagaskar’ı işgalinin ardından uyguladığı vergi politikaları arasında özellikle “Ahlak Kazandıran Vergi” (impôt moralisateur) adlı düzenlemenin ekonomik ve toplumsal etkilerini incelemektedir. Bu vergi, Fransa’nın yerel halk üzerindeki ekonomik ve kültürel kontrolünü artırmak amacıyla kullanılan bir araç olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca, gelişmekte olan ülkeler için ekonomik bağımsızlık, sürdürülebilir kalkınma ve adil vergi sistemleri adına öneriler geliştirilmiştir. Bu öneriler, geçmişin hatalarından ders almanın yanı sıra gelecekte benzer bağımlılık ilişkilerinin önlenmesi açısından da önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kelle Vergisi , Sömürge Vergilendirmesi , Madagaskar , Vergilendirme Tarihi , Vergilendirme ve Güç

Economic and Political Aspects of Taxation During the Colonial Era: Evidence from Madagascar

Öz

One of the most fundamental aims of humankind is to preserve its existence and to adapt to prevailing living conditions. This intrinsic drive has historically fostered both cooperation and competition among individuals and communities. The dynamics of cooperation and competition have shaped networks of social relations across economic, political, and administrative spheres, and have become pivotal factors determining interactions among individuals as well as between states. Inter-state competition, in particular, may transform into a struggle for power oriented toward achieving economic and political ascendancy, during which various policy instruments are mobilized. Within this framework, taxation policies function not merely as sources of revenue but also as mechanisms of power for states. In order to illuminate how taxation operates as a mechanism that reinforces the economic and political authority of states, this study examines the tax policies implemented by France following its occupation of Madagascar. By analyzing the economic and social implications of these taxation practices within the context of colonial administration, the study evaluates the ways in which taxes served as instruments of domination. The analysis focuses especially on the “Moralizing Tax” (impôt moralisateur), one of the principal fiscal measures introduced by the French in the aftermath of the occupation. This tax is interpreted as a tool through which France intensified its economic and cultural control over the local population. Furthermore, the study offers recommendations for developing countries concerning economic independence, sustainable development, and equitable tax systems. These recommendations are significant not only for drawing lessons from historical injustices but also for preventing the re-emergence of similar dependency relations in the future.

Anahtar Kelimeler

Head Tax , Colonial Taxation , Madagascar , History of Taxation , Taxation and Power

Kaynakça

• Arendt, H. (1998). Totalitarizmin kaynakları: Emperyalizm. İletişim Yayınevi.
• Armitage, R. L., & Nye, J. (2007). Smart power and the U.S. strategy for security in a post-9/11 world, 7, 1-15.
• Çağlar, A. (2012). Güç: Sert güç, yumuşak güç ve akıllı güç. www.alicaglar.net.tr/StaticFiles/file/guc-sert-yumusak-ve-akilli-guc.pdf. (Erişim tarihi: 20 Kasım 2023)
• Dahl, R. A. (1957). The concept of power. Behavioral Science, 2(3), 201-215.
• Fabre, M. (2020). Motivations et objectifs de l’impôt dans le discours colonial. In E. de Mari (Ed.), Fiscalité contre nature (ss. 27-48). Éditions Démopolis.
• Gallagher, J., & Robinson, R. (1966). The imperialism of free trade. In G. Nadel & H. P. Curtis (Eds.), Imperialism and colonialism (s. xx-xx). New York: Macmillan Press.
• Genschel, P., & Seelkopf, L. (2022). Global taxation: How modern taxes conquered the world. Oxford University Press. https://academic.oup.com/book/38815
• Graeber, D. (2015). Borç (İlk 5000 Yıl), (M. Pehlivan, Çev.), Everest Yayınları.
• Hobbes, T. (2007). Leviathan, 6. Baskı, (Çev. Semih Lim), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Hobsbawm, E. (1995). Sermaye çağı. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
• Jacob, G. (1987). Gallieni et “l'impôt moralisateur” à Madagascar. Théorie, pratiques et conséquences (1901-1905). Revue Française D’histoire D'outre-Mer, 74(277), 431-473.
• Kireşçi, S. M. (2019). Siyasal finans teorisi: Siyasal ve finansal kuramların ortak dinamikleri üzerine bir deneme (Doktora tezi). Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Manisa.
• Korkmaz, B., & Aybarç, S. (2018). Bir iktidar aracı olarak dış yardım ve dış borçlar: Osmanlı İmparatorluğu’ndan günümüze Türkiye’nin dış borçlanma/borçlandırılma serüveni. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 33(2), 623-655.
• Larrier, R. (2017). Colonial Economies and Cultural Domination in Madagascar. French Colonial History, 17(1), 45-68. https://doi.org/10.14321/frencolohist.17.1.0045
• Magdoff, H. (1975). Azgelişmişlik ve emperyalizm (A. Aksoy, Çev.). Gözlem Yayınları.
• Muter, N. B., Çelebi, A. K., & Sakınç, S. (2003). Kamu maliyesi. Emek Matbaası.
• Noya, J. (2005). The symbolic power of nations. Working paper 35. https://www.researchgate.net/publication/233611575The_symbolic_power_of_nations (Erişim tarihi: 22 Kasım 2023)
• Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to succeed in world politics. New York: Public Affairs.
• Pallaver, M. (2011). Power and its forms: Hard, soft, smart. The London School of Economics and Political Science. The London School of Economics and Political Science.
• Rousseau, J. J. (2011). Bilimler ve sanatlar üzerine söylev (S. Eyüboğlu, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Said, E. (1999). Oryantalizm - Sömürgeciliğin keşif kolu (S. Ayaz, Çev.). Pınar Yayınları.
• Sunar, L. (2007). XIX. yüzyıl Avrupa’sında emperyalizm algısı. Sosyoloji Dergisi, 3(14), 57-80.
• Ülman, A. H. (2002). I. Dünya Savaşı’na giden yol ve savaş. İmge Kitabevi Yayınları.
• Willmott, K. (2024). Taxes, taxpayers, and settler colonialism: Toward a critical fiscal sociology of tax as white property. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009327532