Osmanlı’da Siyaset ve Bürokrasi İlişkilerinin Tarihi Seyri

Öz

It is known that the everything happens in history carries the traces of past and Ottoman‟s associations, systems and values have partly passed to the Rebuplic. Increasing of emphasises to the Ottoman at political and administrative speeches have made it necessary to evaluate the experiences brought from Ottoman reflecting historical flow of todays relations of the politics and bureaucracy. In this study in the light of this evaluation the bureaucracy that has institutionalized and matured in Ottoman Classical Period had added new characteristics even if it is negative to the structure during the degeneration and deterioration process including 16th and 18th centuries. Experiencing this two process caused to recognize the own strength of bureaucracy, and enabled that periods political authority as a padishah‟s bureaucracy to continue being independent and superior with the name of government‟s bureaucracy instead of depending it. It is seen that bureaucracy has turned in to a reformist character that effects and forms the politics and it strengthens the success in the Tanzimat Period that partly affects today

Anahtar Kelimeler

• -

OSMANLI’DA SİYASET VE BÜROKRASİ İLİŞKİLERİNİN TARİHİ SEYRİ

Öz

Tarihte olan her şeyin geçmişin izlerini taşıdığı ve Osmanlının kurum, yapı ve değerlerinin belli ölçülerde günümüze intikal ettiği bilinmektedir. Son yıllarda siyasal ve yönetsel söylemlerde Osmanlı‟ya yapılan vurguların giderek artması günümüz siyaset- bürokrasi ilişkilerine yansıyan tarihsel akışın Osmanlı‟dan getirdiği birikimin değerlendirmesinin yeniden yapılmasını gerekli kılmıştır. Çalışmada bu değerlendirme ışığında Osmanlı Klasik Dönemi‟nde olgunlaşan ve kurumsallaşan bürokrasinin, 16. ve 18. yüzyılları kapsayan iki asırlık bozulma ve yozlaşma sürecinde bünyesine olumsuz da olsa yeni nitelikler kattığı belirlenmiştir. Yaşanan bu iki süreç bürokrasinin kendi gücünün farkına varmasına, dönemin siyasal otoritesi olan padişahın bürokrasisi olarak ona bağımlı kalmak yerine devletin bürokrasisi sıfatıyla üstün ve bağımsız olarak yoluna devam edebilme imkânını keşfetmesine yol açmıştır. Tanzimat Dönemi‟nde ise belli ölçülerde günümüze de sirayet edecek şekilde bürokrasinin siyaseti etkileyen/belirleyen reformist bir karaktere büründüğü ve elde ettiği başarıyı perçinlediği görülmüştür

Anahtar Kelimeler

• Bürokrasi, Siyaset, Osmanlı, Siyaset-Bürokrasi İlişkileri

Kaynakça

1. AHMAD, F. (2002). Modern Türkiye‟nin Oluşumu, Y. Alogan (çev.), Ankara: Doruk Yayıncılık
2. AKTAN, C. C. (1997). Politikada Liyakat Üzerine Kutadgu Bilig Ve Koçi Bey Risalesi‟nden Öğreneceklerimiz, Yeni Türkiye Dergisi, Yıl 3, Sayı 13, 1389-1393
3. AKTEL, M. ve U. Kerman (2010). Türk- Fransız İlişkileri: Tarihsel ve Yönetsel Arka Plan (Osmanlı‟dan 1980‟lere), Yerel Siyaset ve Kentsel Politikalar içinde, B. Parlak (haz), Kaysem IV Bildiriler Kitabı, Bursa: Bursa Büyükşehir Belediyesi Yayınları
4. AKYILDIZ, A. (2012). Osmanlı Bürokrasisi ve Modernleşme, İstanbul: İletişim Yayınları
5. AL, H. (2004). Türk Kamu Yönetiminde Liberal ve Postmodern Esintiler: Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı, Amme İdaresi Dergisi, Cilt: 37, Sayı: 4
6. ARKAN, A. (2005) Fârâbî‟nin Gözüyle Ahlâk-Siyaset İlişkilerinin Analizi, 2. Siyasette ve Yönetimde Etik Sempozyumu, Sakarya, http://www. etiksempozyumu.sakarya.edu.tr/tammetin.htm
7. ASLAN, S ve A. Yılmaz (2001). Tanzimat Döneminde Osmanlı Bürokratik
8. Yapı ve Düşüncesinin Değişimi, Cumhuriyet Üniversitesi İİBF Dergisi, Cilt 2, Sayı 1

9. AŞIKPAŞAOĞLU Tarihi, (1970). İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınevi
10. ATEŞ, T. (1995). Osmanlı Toplumunun Siyasal Yapısı, Ankara: Ümit Yayınları
11. AYDIN, M. (2006). Siyaset Sosyolojisi, İstanbul: Pınar Yayınları
12. BARKAN, Ö. L. (1999). Türk Toprak Hukuku Tarihinde Tanzimat ve 1274 (1858) Tarihli Arazi Kanunnamesi, Tanzimat içinde, İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, s 321- 421
13. BARKAN Ö. L. (1955) Osmanlı İmparatorluğu Bütçelerine Ait Notlar. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, C.17, No:I-4.
14. BAŞKAYA, F. (2004). Yediyüz: Osmanlı Beyliğinden 28 Şubat‟a; Bir Devlet Geleneğinin Anatomisi, Ankara: Maki Basın Yayın
15. BELDICEANU, I. (2011). Başlangıçlar: Osman ve Orhan, R. Mantran (Ed.), Osmanlı İmparatorluğu Tarihi I içinde, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 17- 41
16. BELDICEANU, N. (2011). Osmanlı İmparatorluğunun Örgütü, R. Mantran (Ed.), Osmanlı İmparatorluğu Tarihi I içinde, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 145- 170
17. BELGE, M. (2005). Osmanlı‟da Kurumlar ve Kültür, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları,
18. BERKES, N. (2009). Türkiye‟de Çağdaşlaşma Olgusu, E. Kalaycıoğlu ve A. Y. Sarıbay (Ed.), Türkiye‟de Politik Değişim ve Modernleşme içinde, Bursa: Dora Yayınları, 159-190
19. BOLAT, K. (2012). Naima‟ya Göre Devlet Adamları Arasında Muhalefet, Tarih Okulu, Sayı 13, 89-114
20. BROWN, L. C. (2000). İmparatorluk Mirası; Balkanlar‟da ve Ortadoğu‟da Osmanlı Damgası, İstanbul, İletişim Yayınları
21. ÇADIRCI, M. (2007). Tanzimat Sürecinde Türkiye: Ülke Yönetimi, Ankara: İmge Kitabevi Yayınları
22. ÇOLAK, S. (2010). Aziz Efendi‟nin Risalesine Göre 17. Yüzyılda Osmanlı Merkez Ordusunun Durumu, History Studies, İnternational Journal of History, Vol. 2/2, 101-112
23. ÇOLAK, S. (2008). Canikli Ali Paşa‟nın “Tedbîr-i Nizâm-I Memleket”Adlı Risâlesinde Reâyânın Durumuna Dair Tespit Ve Öneriler, Atatürk Üniversitesi SBE Dergisi, 12(2), 163-173
24. DAVISON A. (2013). Laiklik ve Türkiye‟nin “Kültürel” Modernitesi: Türkiye‟yi Avrupa‟nın Belirlediği Kavramsal Mekana Yerleştirmek, Türkiye‟nin Yeniden İnşası: Modernleşme, Demokratikleşme, Kimlik içinde, Keyman, E. F. (der.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları
25. DAVISON, R. H. (2004). Osmanlı Türk Tarihi (1774-1923), İstanbul: Alkım Yayınevi
26. Defterdar Sarı Mehmet Paşa (1969). Nesayıh'ul-Vüzera V'el-Ümerâ Veya Kîtab-I Güldeste, H. R. Uğural (çev. ve der.), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları
27. DEMİREL, D. (2011). Tanzimat‟tan Cumhuriyet‟e Kamu Yönetiminde Yeniden Yapılanma (1839- 1923), Türk İdare Dergisi, Sayı: 473, 97-111
28. DOĞAN, C. (2013). 16. ve 17. Yüzyıl Osmanlı Siyasetnâme Ve Ahlâknâmelerinde İbn Haldûnizm: Kınalızâde Ali Efendi, Kâtip Çelebi Ve Na‟îmâ Örnekleri, Uluslararası Sosyal Arastırmalar Dergisi, Cilt: 6 Sayı: 27, 197-214
29. DUMONT, P. (1995). Tanzimat Dönemi (1839-1878), Osmanlı Tarihi II içinde, R. Mantran (der), S. Tanilli (çev), İstanbul: Cem Yayınevi
30. DURAN, B. (2007). Türkiye‟nin Dönüşümünde Aydınların Rolü, Davut Dursun, Burhanettin Duran ve Hamza Al (Edt.), Dönüşüm Sürecindeki Türkiye: Aktörler, Alanlar, Sorunlar içinde, İstanbul: Alfa Yayınları, s. 171- 208
31. DURGUN, Ş. ve H.Yayman (2005). The Turkish Bureaucracy as a Guardian of the Statist Tradition, Turkish- U.S. Relations içinde, Salmi, R. H.& Durgun, G. B. (Edt.), Florida: BrownWalker Press, 93- 106
32. DURSUN, D. (2007). Türkiye‟nin Dönüşüm Süreci, Dinamikleri ve Genel Özellikleri, D. Dursun, B. Duran ve H. Al (Ed.), Dönüşüm Sürecindeki Türkiye içinde, İstanbul, Alfa Yayınları, 17- 64
33. ERYILMAZ, B. (2010). Tanzimat ve Yönetimde Modernleşme, İstanbul: İşaret Yayınları
34. ERYILMAZ, B. (2009), Kamu Yönetimi, Ankara: Okutman Yayınları
35. ERYILMAZ, B. (2008), Bürokrasi ve Siyaset, İstanbul: Alfa Yayınları
36. FARABİ, (2002). Kitabü‟l- Mille, F.Toktaş (çev), Divan İlmi Araştırmalar (içinde), İstanbul, 2002/1, Sayı: 12, 258- 273
37. FINDLEY, C. V. (2000). Osmanlının İdari Mirası ve Modern Ortadoğu, Brown, L. C. (der.), İmparatorluk Mirası içinde, İstanbul: İletişim Yayınları, 222- 245
38. FINDLEY, C. V. (1994). Osmanlı Devletinde Bürokratik Reform: Babıali (1789- 1922), L. Boyacı ve İ. Akyol (çev.) İstanbul: İz Yayıncılık
39. FLEICHER, H. C. (1996). Tarihci Mustafa Ali. (Çeviren: Ayla Ortaç), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul
40. FODOR, P. (1999). 15-17. yüzyıl Osmanlı Hükümdar Aynalarında Devlet ve Toplum, Kriz ve Reform, E. Çoban (çev), Tarih İncelemeleri Dergisi 1999, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayını, 281-302
41. GÖKBİLGİN, M. T. (1991). XVII. Asırda Osmanlı Devletinde Islahat İhtiyaç ve Temayülleri ve Kâtip Çelebi, Kâtip Çelebi Hayatı ve Eserleri Hakkında İncelemeler içinde, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 197-218
42. GÖKÇE, A. F. (2010).Osmanlı Klasik Döneminde İdari Reform Hareketleri: Koçi Bey Risalesi, Yasama Dergisi (14), 59- 78
43. GÖKÜŞ, M. (2010). Osmanlı İmparatorluğu‟ndan Modern Türkiye‟ye Yöneten- Yönetilen İlişkilerinin Gelişimi, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C.15, S.3, 227-249
44. GÖKYAY, O. Ş. (1988). Kâtip Çelebi Hayatı, Kişiliği ve Eserlerinden Seçmeler, İstanbul: Türkiye İş bankası Kültür Yayınları.
45. GÖKYAY, O.Ş. (1986). Kâtip Çelebi, Ankara. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları No: 653
46. GÜLER, B. A. (2011). Türkiye‟nin Yönetimi: Yapı, Ankara. İmge Kitabevi Yayınları
47. GÜLER, B. A. ve N. E. Keskin (2005). Devlet Reformunu Tarihten Çalısmak, Ankara Üniversitesi Toplum Araştırmaları Merkezi, Tartışma Metinleri, Ankara University Publishing House
48. HANİOĞLU, M. Ş. (1989). Tanzimat Bürokrasisine Dönüş Arzuları ve Jön Türkler, Türkiye Günlüğü Dergisi, Sayı: 8
49. HEPER, M. (2011). Türkiye‟nin Siyasal Hayatı, K.Göksel (çev.), İstanbul, Doğan Kitap
50. HEPER, M. (1977). Türk Kamu Bürokrasisinde Gelenekçilik ve Modernleşme, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları
51. HEPER, M. (1974). Değişen Türkiye‟de Bazı Geleneksel Üst Kademe Yöneticiliği, AİD, C. 7
52. ISSAWI, C. (2000). Ekonomik Miras, L. C. Brown (der.), İmparatorluk Mirası içinde, İstanbul: İletişim Yayınları, 332- 359
53. İNALCIK, H. (2013). Osmanlılar; Fütühat, İmparatorluk, Avrupa ile İlişkiler, İstanbul: Timaş Yayınları
54. İNALCIK, H. (2012). Devlet- i Aliyye; Klasik Dönem Siyasal, Kurumsal ve Ekonomik Gelişim, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
55. İNALCIK, H. (2011). Kuruluş ve İmparatorluk Sürecinde Osmanlı; Devlet, Kanun, Diplomasi, İstanbul: Timaş Yayınları
56. İSLAMOĞLU, Huricihan (2010). Osmanlı Devletinde Toprak ve Köylü, İstanbul: İletişim Yayıncılık
57. KABAKLI, E. (2002). Millete Vurulan Canlı Pranga Bürokrasi, İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları
58. KAHRAMAN, H. B. (2002). Kahraman, H. Bülent (2002). Avrupa: Türk Modernleşmesinin Xanadusu Türk Modernleşmesi Kurucu İradesine Yeni Bir Bakış Denemesi, Liberalizm, Devlet, Hegemonya içinde, E. F. Keyman (der.), İstanbul: Everest Yayınları
59. KALAYCIOĞLU, E. ve A. Y. Sarıbay (2009). Tanzimat: Modernleşme Arayışı ve Politik Değişme, Türkiye‟de Politik Değişim ve Modernleşme içinde, Bursa, Dora Yayınları, 9- 36
60. KARABOĞA, D. V. (2012). Klasik Dönemde Osmanlı Devleti‟nde Tarıma Etki Eden Faktörler Ve Bu Faktörlerin Ortaya Çıkardığı Sonuçlar, International Journal of Social Science, Vol. 5 (6), 313-327
61. KARAL, E.Z. (1999). Tanzimat‟tan Evvel Garplılaşma Hareketleri (1718- 1839), Tanzimat içinde, İstanbul, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 13- 30
62. KARATEPE, Ş. (1999). “Devlet Yönetimi”, Osmanlı Dünyayı Nasıl Yönetti ? içinde, İstanbul: İz Yayıncılık
63. KARPAT, K.H. (2013). Türk Siyasi Tarihi, Siyasal Sistemin Evrimi, İstanbul: Timaş Yayınları
64. KARPAT, K. H. (2010). Osmanlı‟dan Günümüze Asker ve Siyaset, İstanbul: Timaş Yayınları
65. KARPAT, K. H. (2002). Osmanlı Modernleşmesi, A.Z. Durukan ve K. Durukan (çev.), Ankara: İmge Kitabevi
66. KARTA, N. (2014). 18. ve 19. Asırda Avrupa‟da Para, Banka ve Mevduat Alanında Yaşanan Gelişmelerin Osmanlı İmparatorluğu‟ Yansımaları, Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 28, Sayı: 1, 149-164
67. KOÇİ Bey (1997). Koçi Bey Risalesi, Z. Danışman (Sadeleştiren), İstanbul: MEB Yayınları
68. KOÇİ Bey (1997). Koçi Bey Risalesi, M. Şimşekçakan (haz.), İstanbul: Yeni Zamanlar Yayınları
69. KOPAR, M. ve M. Yolun (2012). 18. ve 19. Yüzyıllarda Osmanlı Borçlar Tarihine Bir Bakış, History Studies, İnternational Journal of History, Vol. 4/1, 335- 358
70. KÖSEOĞLU, Ö. (2009). Birey- Kamu Yönetimi İlişkileri ve Türkiye Örneği, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Sakarya: Sakarya Üniversitesi SBE, 2009
71. LEWIS, B. (2000). Modern Türkiye‟nin Doğuşu, M. Kıratlı (çev), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları
72. LYBYER, A. H. (2000). Kanuni Sultan Süleyman Döneminde Osmanlı İmparatorluğunun Yönetimi, İstanbul: Sarmal Yayınevi
73. MANTRAN, R. (2011). Osmanlı İmparatorluğu Tarihi I; Kuruluş ve Yükseliş Yılları, S. Tanilli (çev), İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
74. MANTRAN, R. (1995). XVI- XVIII. Yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu, Ankara: İmge Yayınevi
75. MARDİN, Ş. (2009). Türk Siyasasını Açıklayabilecek Bir Anahtar Merkez- Çevre İlişkileri, E. Kalaycıoğlu ve A. Y. Sarıbay (Ed.), Türkiye‟de Politik Değişim ve Modernleşme içinde, Bursa: Dora Basım Yayım, 121- 158
76. MARDİN, Ş. (1996). Yeni Osmanlı Düşüncesinin Doğuşu. M. Türköne, F. Unan ve İ. Erdoğan (çev.), İstanbul: İletişim Yayınları
77. OCHSENWALD, W. (2000). Din ve Kültür, Brown, L. C. (der.), İmparatorluk Mirası içinde, İstanbul: İletişim Yayınları, 381-411
78. OĞUZOĞLU, Y. (2000). Osmanlı Devlet Anlayışı, İstanbul: Eren Yayıncılık
79. OKANDAN, R.G. (1999). Amme Hukukumuzda Tanzimat Devri, Tanzimat içinde, İstanbul, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 97- 128
80. ORTAYLI, İ. (2012). Yakın Tarihin Gerçekleri, İstanbul: Timaş Yayınları
81. ORTAYLI, İ. (2009). Tanzimat Adamı ve Tanzimat Toplumu, E. Kalaycıoğlu ve A. Y. Sarıbay (Ed.), Türkiye‟de Politik Değişim ve Modernleşme içinde, Bursa, Dora Yayınları, 91- 117
82. ORTAYLI, İ. (2006). Son İmparatorluk Osmanlı, İstanbul: Timaş Yayınları
83. ÖĞÜN, S. S. (2009). Türk Milliyetçiliğinde Hâkim Millet Kodunun Dönüşümü, E. Kalaycıoğlu ve A. Y. Sarıbay (Ed.), Türkiye‟de Politik Değişim ve Modernleşme içinde, Bursa: Dora Yayınları, 319- 358
84. ÖĞÜN, S. S. (2002). Devlet- Toplum Metafiziği ve Türk Modernleşmesi, Keyman, E. F. (der.), Liberalizm, Devlet, Hegemonya içinde, İstanbul: Everest Yayınları
85. ÖZ, M. (2005). Osmanlıda Çözülme ve Gelenekçi Yorumcuları, İstanbul: Dergâh Yayınları
86. SARITÜRK, M. ve İ. Demirel (2006). Geç Osmanlı ve Kuruluş Dönemi Cumhuriyet Bürokrasisinin Siyasal- Entelektüel İmgelemi ve Bu İmgelemin Bürokrasinin Toplumsal Konumuyla Etkileşimi, Prof. Dr. M. Ali Göktaş‟a Armağan içinde, DEÜ İİBF Kamu Yönetimi, İzmir, Birleşik Mtb.
87. SHAW, J. S. ve E. K. Shaw. (1983). Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye, İstanbul: E Yayınları
88. SÖZEN, K. (2009). Kâtip Çelebi‟nin Devlet Görüşü ve Osmanlı Türk Düşüncesindeki Etkileri, Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 22, 25-40
89. SZYLIOWICZ, J. S. (2000). Osmanlı‟nın Eğitsel Mirası: Efsane mi Yoksa Gerçek mi?, L. C. (der.), İmparatorluk Mirası içinde, İstanbul: İletişim Yayınları, 412- 435
90. ŞAHİN, C. (2012). Osmanlı Toprak Sistemi Hakkında Genel Bir Değerlendirme, International Journal of Social Science, Vol. 5 (6), 434-461
91. ŞENGÜL, R. (2005). Fransa‟da Bölge Yerel Yönetimlerinin İdari Sistem İçindeki Yeri, Türk İdare Dergisi, (448), 61- 68
92. TABAKOĞLU, A. (1985). Gerileme Dönemine Girerken Osmanlı Maliyesi, İstanbul: Dergâh Yayınları
93. TANERİ, A. (1997). Türk Devlet Geleneği, İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları
94. TERZİ, M. A. (2012). Türk Devlet Geleneğinde Bürokrasi ve Memur, Ankara: Sistem Ofset
95. TORTOP, N., E. G. İsbir, B. Aykaç, H. Yayman ve M. A. Özer (2007), Yönetim Bilimi, 7. Baskı, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım
96. TORUN, F. S. (2012). Osmanlı Taşra
97. İdaresininYeniden Yapılanma Süreci
98. (1842‐1876), Karadeniz Araştırmaları, Sayı 32, 81‐97
99. UZUNÇARŞILI, İ. H. (2003). Osmanlı Tarihi, Ankara: Cilt: I- IV, XIII. Dizi- Sa. 16, Türk Tarih Kurumu Yayınları
100. ÜNAL. M. A. (1999). Osmanlı İmparatorluğunda Müsadere, Osmanlı Devri Üzerine Makaleler- Araştırmalar içinde, Isparta: Kardelen Kitabevi
101. WHEATCRAFT, A. (2004). Korkunç Türk, Batı‟nın Gözüyle Osmanlı, G.A. Somuncu (çev.), İstanbul: Aykırı Yayıncılık
102. VEINSTEIN, G. (2011). Büyüklüğü İçinde İmparatorluk, R. Mantran (Ed.), Osmanlı İmparatorluğu Tarihi I; Kuruluş ve Yükseliş Yılları içinde, S. Tanilli (çev), İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 197- 279
103. VELİDEDEOĞLU, H.V. (1999). Kanunlaştırma Hareketleri ve Tanzimat, Tanzimat içinde, İstanbul, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 139- 209
104. YALMAN, M. T. (1944) Osmanlı İmparatorluğu Teşkilatında Mütesellimlik Müessesesine Dair, Türk Hukuk Tarihi Dergisi, Ankara: C. 1, 75-105
105. YILDIRIM, Y. (2006). Mukaddime‟nin Osmanlı Dönemi Türkçe Tercümesi, Dîvân İlmî Araştırmalar Dergisi, 11(21)
106. YILMAZ, A. (2007). AB‟ye Uyum Sürecinde Türk Kamu Yönetiminin Dönüşümü Üzerine Notlar, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 17, 215- 240
107. YILMAZ, B. E. (2002). Osmanlı İmparatorluğu‟nu Dış Boçlanmaya İten Nedenler ve İlk Dış Borç, Akdeniz Üniversitesi İİBF Dergisi, (4), 186-198
108. YURTOĞLU, B. (2009). Kâtip Çelebi, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını
109. YUSUF Has Hacip (2005). Kutadgu Bilig, Ankara, Diyanet Vakfı Yayınları
110. YÜCEL, Y. (1974). Osmanlı Devlet Düzenine Ait Metinler I, Kitâb-ı Müstetâb, Ankara: Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Yayınları
111. ZÜRCHER, E. J. (2004). Modernleşen Türkiye‟nin Tarihi, İstanbul: İletişim Yayınları