Üstün Yeteneklilerin Matematik Olimpiyatları Eğitimi Alanındaki Araştırma Eğilimleri: Türkiye’deki Lisansüstü Tezlerin Sistematik Analizi

Öz

Bu araştırma, 2012-2024 yılları arasında Türkiye’de matematik olimpiyatları eğitimi ve üstün yetenekli öğrenciler odağında hazırlanmış 10 lisansüstü tezin sistematik içerik analizi ile incelenmesini amaçlamaktadır. YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanından belirlenen ölçütler doğrultusunda seçilen tezler, tümevarımsal içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Analiz süreci sonucunda, ulusal araştırmalardaki temel örüntüleri yansıtan yedi ana tema ortaya çıkmıştır: matematiksel yaratıcılık, matematiksel iletişim, stratejik düşünme ve problem çözme, öğretmen yeterlikleri, pedagojik yönelimler, bilişsel düzey ve soru analizi ile kimlik ve sosyal faktörler. Bulgular, tezlerin büyük çoğunluğunun bireysel başarıya ve klasik matematiksel yeterliklere odaklandığını; ancak öğretmen yeterlikleri, pedagojik modelleme, yaratıcı problem kurma ve sosyo-kültürel faktörler gibi uygulamaya dayalı ve ileri düzey konuları kısıtlı düzeyde ele aldığını göstermiştir. Elde edilen eğilimler, Türkiye'deki olimpiyat temelli araştırmaların genellikle betimsel veya nitel içerik analizi deseninde kaldığını ve nedensel ilişki kurmayı sağlayacak deneysel ya da uzunlamasına izleme gibi ileri düzey metodolojik yaklaşımların sınırlı kullanıldığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, olimpiyat eğitiminin salt yarışma başarısıyla sınırlı görülmemesi, bunun yerine üst düzey düşünme, yaratıcılık ve disiplinlerarası etkileşimi destekleyen bütüncül bir pedagojik yaklaşıma evrilmesi önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Matematik olimpiyatları
• Üstün yetenekli öğrenciler
• Matematiksel yaratıcılık
• İçerik analizi

Research Trends in Mathematics Olympiad Education for the Gifted: A Systematic Analysis of Graduate Theses in Türkiye

Öz

This study aims to systematically analyze the content of 10 graduate theses prepared in Türkiye between 2012 and 2024, focusing on Olympiad-based mathematics education and gifted students. The theses, selected from the YOK National Thesis Center database according to established criteria, were examined using an inductive content analysis approach. The analysis process yielded seven core themes reflecting the main patterns in national research: mathematical creativity, mathematical communication, strategic thinking and problem solving, teacher competencies, pedagogical orientations, cognitive level and question analysis, and identity and social factors. Findings indicate that the majority of national theses concentrate on individual achievement and classical mathematical proficiencies; however, they cover advanced and application-oriented subjects such as pedagogical modeling, creative problem posing, teacher competencies, and socio-cultural factors only to a limited extent. The identified trends reveal that research in Türkiye predominantly employs descriptive or qualitative content analysis designs, with limited use of advanced methodological approaches like experimental or longitudinal studies that establish causal relationships. Ultimately, it is suggested that Olympiad education should not be confined to competition success but recognized as a broader pedagogical approach that nurtures higher-order thinking, creativity, and interdisciplinary integration for the gifted.

Anahtar Kelimeler

• Mathematics Olympiads
• Gifted students
• Mathematical creativity
• Content analysis

Kaynakça

1. Amabile, T. M. (1996). Creativity in context: Update to “The social psychology of creativity”. Westview Press.
2. Aydın Karaca, Ş. (2024). Üstün yetenekli kızların olimpiyatlardaki üstün matematiksel yaratıcılık performansları: Bir kuram oluşturma çalışması (Yayın No. 902669) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
3. Bahar, A. K., & Maker, C. J. (2011). Exploring the relationship between mathematical creativity and mathematical achievement. Asia-Pacific Journal of Gifted and Talented Education, 3(1), 33-48.
4. Ball, D. L., Thames, M. H., & Phelps, G. (2008). Content knowledge for teaching: What makes it special? Journal of Teacher Education, 59(5), 389-407. https://doi.org/10.1177/0022487108324554
5. Campbell, J., Sonnert, G., & Sadler, P. M. (2021). The role of gender in advanced mathematics achievement: Insights from high-level competitions. Journal of Mathematical Behavior, 63, 100890. https://doi.org/10.1016/j.jmathb.2021.100890
6. Creswell, J.W. & Poth, C.N. (2018) Qualitative Inquiry and Research Design Choosing among Five Approaches. 4th Edition, SAGE Publications, Inc., Thousand Oaks.
7. Csikszentmihalyi, M. (2014). Creativity: The psychology of discovery and invention. Harper Perennial Modern Classics.
8. Çömlek, S. (2016). Matematik kabiliyeti yüksek ortaokul öğrencilerinin matematik olimpiyatları doğrultusunda hazırlanmaları üzerine bir çalışma (Yayın No. 436757) [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

9. Dönmez, R. H. (2018). Olimpiyat geometri soruları ile LYS geometri sorularının Bloom taksonomisi ile karşılaştırılması (Yayın No. 501647) [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
10. Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107-115. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04569.x
11. Feltes, K., & Schneider, E. (2017). Teacher preparation for mathematical problem solving at the Olympiad level: An international perspective. Journal of Mathematics Teacher Education, 20(5), 423-445.
12. Glăveanu, V. P. (2015). Creativity as a sociocultural act. Journal of Creative Behavior, 49(3), 165-180.
13. Haylock, D. W. (1987). A framework for assessing mathematical creativity in school children. Educational Studies in Mathematics, 18(1), 59-74. https://doi.org/10.1007/BF00367914
14. İbiş, S. (2018). Matematiksel eşitsizlikler (Yayın No. 520259) [Yüksek lisans tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
15. Jeltova, I., & Grigorenko, E. L. (2005). Systemic approaches to giftedness. In R. J. Sternberg & J. E. Davidson (Eds.), Conceptions of giftedness (2nd ed., pp. 171-186). Cambridge: Cambridge University Press.
16. Kattou, M., Kontoyianni, K., Pitta-Pantazi, D., & Christou, C. (2013). Connecting mathematical creativity to mathematical ability. Zdm, 45(2), 167-181.
17. Kaur, B. (2010). Mathematics competition as a platform for developing problem solving and mathematical communication. Proceedings of the 33rd Annual Conference of the Mathematics Education Research Group of Australasia, 345–352.
18. Kenderov, P. (2006). Mathematics competitions and enhancing gifted students’ learning. The Montana Mathematics Enthusiast, 3(1), 41-54.
19. Kocakaya, S. (2015). Güvercin yuvası ilkesi ve uygulamaları (Yayın No. 423944) [Yüksek lisans tezi, Yaşar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
20. Koloğlu, D. (2023). Matematiksel üstün yetenekli öğrencilerin matematiksel yaratıcılık ve iletişim becerilerinin incelenmesi (Yayın No. 839626) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
21. Krippendorff, K. (2018). Content Analysis: An Introduction to Its Methodology. Sage Publications.
22. Leikin, R. (2009). Exploring mathematical creativity using multiple solution tasks. In R. Leikin, A. Berman, & B. Koichu (Eds.), Creativity in mathematics and the education of gifted students (pp. 129-145). Sense Publishers. https://doi.org/10.1163/9789087909352_011
23. Leikin, R., & Lev, M. (2013). Mathematical creativity in generally gifted and mathematically excelling adolescents: What makes the difference? ZDM Mathematics Education, 45(2), 183-197. https://doi.org/10.1007/s11858-012-0471-4
24. Leikin, R., & Lev, M. (2013). Mathematical creativity in gifted students: Advances and open questions. ZDM- Mathematics Education, 45(2), 215-229. https://doi.org/10.1007/s11858-012-0467-z
25. Leikin, R., & Pitta-Pantazi, D. (2013). Creativity and mathematics education: The state of the art. ZDM-The International Journal on Mathematics Education, 45(2), 159-166.
26. Mayring, P. (2000). Qualitative content analysis. Forum: Qualitative Social Research, 1(2), Art. 20. http://www.qualitative-research.net/index.php/fqs/article/view/1089
27. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Matematik Dersi Öğretim Programı (Ortaokul). Millî Eğitim Bakanlığı.
28. OECD. (2019). OECD future of education and skills 2030: OECD learning compass 2030. OECD Publishing.
29. Shulman, L. S. (1986). Those who understand: Knowledge growth in teaching. Educational Researcher, 15(2), 4-14. https://doi.org/10.3102/0013189X015002004
30. Silver, E. A. (1997). Fostering creativity through instruction rich in mathematical problem solving and problem posing. ZDM-Mathematics Education, 29(3), 75-80. https://doi.org/10.1007/s11858-997-0003-x
31. Sriraman, B. (2004). The characteristics of mathematical creativity. The Mathematics Educator, 14(1), 19-34.
32. Sriraman, B. (2005). Are giftedness and creativity synonyms in mathematics? The Journal of Secondary Gifted Education, 17(1), 20-36. https://doi.org/10.4219/jsge-2005-389
33. Sriraman, B. (2009). The characteristics of mathematical creativity. ZDM - The International Journal on Mathematics Education, 41(1-2), 13-27.
34. Stein, M. K., & Smith, M. S. (1998). Mathematical tasks as a framework for reflection: From research to practice. Mathematics Teaching in the Middle School, 3(4), 268-275.
35. Sternberg, R. J., & Lubart, T. I. (1991). An investment theory of creativity and its development. Human Development, 34(1), 1-31. https://doi.org/10.1159/000277029
36. Subotnik, R. F., Olszewski-Kubilius, P., & Worrell, F. C. (2011). Rethinking giftedness and gifted education: A proposed direction forward based on psychological science. Psychological Science in the Public Interest, 12(1), 3-54. https://doi.org/10.1177/1529100611418056
37. Sujatha, S., & Vinayakan, K. (2023). Assessing the impact of math competitions and challenges on student learning: A review. International Journal of Advanced Trends in Engineering and Technology, 8(2), 62-67.
38. Şahin, Y. (2012). İlköğretim matematik öğretmen adaylarının geometrik akıl yürütmelerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi (Yayın No. 317786) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
39. Umay, A. (2003). Matematiksel muhakeme yeteneği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(24).
40. Uzun, M. (2017). Fonksiyonlarla ilgili olimpiyat problemlerinin çözüm yöntemleri (Yayın No. 501762) [Yüksek lisans tezi, Yaşar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
41. Yalçın, V. (2018). Matematik olimpiyat çalışmalarında öğrencileri çalıştıracak öğretmenlerin yeterliklerinin incelenmesi (Yayın No. 519292) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
42. Yalçın, V. (2024). Matematik olimpiyatlarına hazırlıkta akademik tartışma modeli çerçevesinde bir program tasarımı çalışması (Yayın No. 880078) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.