Üniversitelerde Kariyer Danışmanlığı Hizmetlerinde Yapay Zeka Uygulamalarının İncelenmesi: Fırsatlar ve Tehditler

Öz

Son yirmi yılda yapay zekâ teknolojilerinin eğitim alanına entegrasyonu hız kazanmış; özellikle son beş yılda bu gelişmeler, yükseköğretimde kariyer rehberliği ve danışmanlığı süreçlerinde önemli bir dönüşüm yaratmıştır. Üniversite kariyer merkezlerinde geleneksel yüz yüze danışmanlık uygulamaları devam etmekle birlikte, çevrim içi platformlar, dijital uygulamalar ve yapay zekâ tabanlı araçların kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Yapay zekâ destekli sistemler, öğrencilerin kişisel özellikleri, ilgi alanları, yetkinlikleri, becerileri ve kariyer hedefleri doğrultusunda kişiselleştirilmiş öneriler sunarak bireysel farkındalığı artırmakta ve karar verme süreçlerini kolaylaştırmaktadır. Bunun yanı sıra, özgeçmiş hazırlama, iş arama stratejileri geliştirme, mülakat simülasyonları ve beceri geliştirme gibi alanlarda sunduğu etkileşimli çözümlerle kariyer danışmanlığı hizmetlerini daha dinamik ve erişilebilir hâle getirmektedir. Bu çalışmanın amacı, üniversitelerde yapay zekâ destekli kariyer danışmanlığı hizmetlerinin rolünü, öğrenciler ve danışmanlar üzerindeki etkilerini, sunduğu fırsatları ve barındırdığı potansiyel tehditleri ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış; çalışma betimsel analiz yaklaşımı temelinde yapılandırılmıştır. Bu kapsamda, ulusal ve uluslararası literatürde yer alan çalışmalar incelenmiş, elde edilen veriler tema ve kodlara ayrılarak sistematik bir biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, yapay zekâ teknolojilerinin kariyer danışmanlığı süreçlerini daha kişiselleştirilmiş, hızlı ve veri temelli bir yapıya dönüştürdüğünü göstermektedir. Bununla birlikte, etik sorumluluk, veri gizliliği, algoritmik önyargılar ve insan etkileşiminin azalması gibi risklerin dikkatle yönetilmesi gerektiği ortaya konulmuştur. Bu doğrultuda, yapay zekâ tabanlı sistemlerin insan danışmanların yerini tamamen alması yerine, onları destekleyici ve tamamlayıcı biçimde kullanıldığı hibrit modellerin daha etkili ve sürdürülebilir bir yaklaşım sunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kariyer Danışmanlığı
• Üniversite Kariyer Merkezleri
• Yapay Zeka

Examining the Applications of Artificial Intelligence in Career Counseling Services at Universities: Opportunities and Threats

Öz

Over the past two decades, the integration of artificial intelligence (AI) technologies into education has accelerated, and particularly in the last five years these developments have led to significant transformations in career guidance and counseling processes in higher education. Although traditional face-to-face counseling practices continue in university career centers, the use of online platforms, digital applications, and AI-based tools has become increasingly widespread. AI-supported systems enhance students’ self-awareness and facilitate decision-making by providing personalized recommendations based on their personal characteristics, interests, competencies, skills, and career goals. In addition, interactive solutions such as résumé preparation, job search strategies, interview simulations, and skill development activities make career counseling services more dynamic and accessible. The aim of this study is to examine the role of AI-supported career counseling services in universities, their effects on students and counselors, as well as the opportunities they provide and the potential risks they involve. A qualitative research method was employed, and the study was structured within the framework of descriptive analysis. Relevant national and international literature was reviewed, and the collected data were systematically analyzed through thematic coding. The findings indicate that AI technologies transform career counseling processes into a more personalized, rapid, and data-driven structure. However, risks such as ethical responsibility, data privacy, algorithmic bias, and the reduction of human interaction require careful management. Therefore, hybrid models in which AI systems support and complement human counselors are considered a more effective and sustainable approach.

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence
• Career Counseling
• University Career Centers

Kaynakça

1. Afzal, M. N., Shohan, A. H., Siddiqui, S., & Tasnim, N. (2023). Application of AI on human resource management: A review. Journal of Human Resource Management – HR Advances and Developments, 26(1), 1–11. https://doi.org/10.46287/FHEV4889
2. Akiba, D., & Fraboni, M. C. (2023). AI-supported academic advising: Exploring ChatGPT’s current state and future potential toward student empowerment. Education Sciences, 13, 885. https://doi.org/10.3390/educsci13090885
3. Akyel, Y., & Tur, E. (2024). Eğitim bilimlerinde yapay zekânın potansiyeli ve beklentiler, zorluklar ve gelecek yönelimleri. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 645–711. https://doi.org/10.29299/kefad.1322341
4. Atlas, S. (2023). ChatGPT for higher education and professional development: A guide to conversational AI. University of Rhode Island, College of Business.
5. Aydın, N. (2018). Nitel araştırma yöntemleri: Etnoloji. Uluslararası Beşeri ve Sosyal Bilimler İnceleme Dergisi, 2(2), 60–71. https://izlik.org/JA67DW38KJ
6. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368–388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
7. Bandhu, K. C., Litoriya, R., Khatri, M., Kaul, M., & Soni, P. (2024). A novel approach for better career counselling utilizing machine learning techniques. Wireless Personal Communications, 138, 2523–2560. https://doi.org/10.1007/s11277-024-11612-3
8. Barnes, A., La Gro, N., & Watts, A. G. (2010). Developing e-guidance competences: The outcomes of a two-year European project to transform the professional development of career guidance practitioners. Journal of the National Institute for Career Education and Counselling, 25(1), 26–32. https://doi.org/10.20856/jnicec.2505

9. Baz, F. (2017). Fatih projesi üzerine bir içerik analizi çalışması. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 7(2), 95–97. https://izlik.org/JA79EU95KS
10. Berhil, S., Benlahmar, H., & Labani, H. (2020). A review paper on artificial intelligence at the service of human resources management. Indonesian Journal of Electrical Engineering and Computer Science, 18(1), 32–40. https://doi.org/10.11591/ijeecs.v18.i1.pp32-40
11. Booyse, D., & Scheepers, C. B. (2024). Barriers to adopting automated organisational decision-making through the use of artificial intelligence. Management Research Review, 47(1), 64–85. https://doi.org/10.1108/MRR-09-2021-0701
12. Brown, S. D. (2006). Career counseling. In J. H. Greenhaus & G. A. Callanan (Eds.), Encyclopedia of career development (pp. 88–92). Sage Publications.
13. Can, Ö., & Sezgin, M. (2024). Yapay zekâ teknolojilerinin kurumsal iletişimdeki rolünün değerlendirilmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademik Araştırmalar Dergisi, 8(15), 103–114. https://doi.org/10.58201/utsobilder.1497333
14. Chandrol, A., Awasthi, M., Sharma, D., Kansal, M., Sharma, K., & Goel, A. (2024). Career counselling using AI in the field of the IT industry in a dynamic environment. In Proceedings of the International Conference on Computational Intelligence for Green and Sustainable Technologies (ICCIGST). IEEE. https://doi.org/10.1109/ICCIGST60741.2024.10717518
15. Do, H. D., Tsai, K. T., Wen, J. M., & Huang, S. K. (2022). Hard skill gap between university education and the robotic industry. Journal of Computer Information Systems, 63(1), 24–36. https://doi.org/10.1080/08874417.2021.2023336
16. Coşkun, F., & Gülleroğlu, H. D. (2021). Yapay zekânın tarih içindeki gelişimi ve eğitimde kullanılması. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 54(3), 947–966. https://doi.org/10.30964/auebfd.916220
17. Çivilidağ, A., & Durmaz, Ş. (2021). Kariyer danışmanlığı. Nobel Akademik Yayıncılık.
18. Dahri, N. A., Yahaya, N., & Al-Rahmi, W. M. (2024). Exploring the influence of ChatGPT on student academic success and career readiness. Education and Information Technologies. https://doi.org/10.1007/s10639-024-13148-2
19. Dönmezoğulları, C. (2023). Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı müdahalelerine ilişkin yapılan çalışmaların incelenmesi. Muş Alparslan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(2), 210–234. https://doi.org/10.60107/maunef.1365810
20. D’Silva, G., Jani, M., Jadhav, V., Bhoir, A., & Amin, P. (2020). Career counselling chatbot using cognitive science and artificial intelligence. In Advanced computing technologies and applications (pp. 1–9). Springer.
21. Erjem, Y. (2018). Nitel araştırma yöntemi. In D. A. Arslan (Ed.), Sosyal bilimlerde araştırma yöntem ve teknikleri (2. baskı, ss. 159–181). Paradigma Akademi.
22. Firat, M. (2023). What ChatGPT means for universities: Perceptions of scholars and students. Journal of Applied Learning and Teaching, 6(1), 57–63.
23. Gupta, S., & Chen, Y. (2022). Supporting inclusive learning using chatbots? A chatbot-led interview study. Journal of Information Systems Education, 33(1), 98–108. https://aisel.aisnet.org/jise/vol33/iss1/11
24. Gülmez, N. (2021). Üniversite kariyer merkezi hizmetlerinde dijital platform ve sosyal medya kullanımının etkisi [Doktora Tezi]. Marmara Üniversitesi.
25. İşler, B., & Kılıç, M. Y. (2021). Eğitimde yapay zekâ kullanımı ve gelişimi. e-Journal of New Media / Yeni Medya Elektronik Dergi – eJNM, 5(1), 1–11. https://doi.org/10.17932/IAU.EJNM.25480200.2021/ejnm_v5i1001
26. Jose-Garcia, A., Sneyd, A., Melro, A., Ollagnier, A., Tarling, G., Zhang, H., Stevenson, M., Everson, R., & Arthur, R. (2023). C3-IoC: A career guidance system for assessing student skills using machine learning and network visualisation. International Journal of Artificial Intelligence in Education, 33, 1094–1121. https://doi.org/10.1007/s40593-022-00317-y
27. Joshi, K., Goel, A. K., & Kumar, T. (2020). Online career counsellor system based on artificial intelligence: An approach. In Proceedings of the IEEE 7th International Conference on Smart Structures and Systems (ICSSS 2020). IEEE. https://doi.org/10.1109/ICSSS49621.2020.9202024
28. Kaplan, A., & Haenlein, M. (2019). Siri, Siri, in my hand: Who’s the fairest in the land? On the interpretations, illustrations, and implications of artificial intelligence. Business Horizons, 62(1), 15–25. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2018.08.004
29. Kuşçu, E. (2015). Çeviride yapay zekâ uygulamaları. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 30, 45–58. https://izlik.org/JA77PH49PG
30. Majjate, H., Bellarhmouch, Y., Jeghal, A., Yahyaouy, A., Tairi, H., & Zidani, K. A. (2024). AI-powered academic guidance and counseling system based on student profile and interests. Applied System Innovation, 7(6), 6. https://doi.org/10.3390/asi7010006
31. Mehraj, T., & Baba, A. M. (2019). Scrutinising artificial intelligence based career guidance and counselling systems: An appraisal. International Journal of Interdisciplinary Research and Innovations, 7(1), 402–411.
32. Muhammad, R. (2023). Barriers and effectiveness to counselling careers with artificial intelligence: A systematic literature review. Ricerche di Pedagogia e Didattica – Journal of Theories and Research in Education, 18(3). https://doi.org/10.6092/issn.1970-2221/18250
33. Özaltığ, A. (2025). Öğretmenlerin yapay zekâ farkındalık düzeylerinin incelenmesi ve eğitim-öğretimde yapay zekâ kullanımına ilişkin hizmet içi eğitim: Bir program tasarısı önerisi [Yüksek Lisans Tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
34. Özdoğan, H. K., & Özdemir, N. K. (2023). 21. yüzyılda kariyer psikolojik danışmanlığı ve yapay zekâ uygulamaları. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 57, 2127–2152. https://doi.org/10.53444/deubefd.1326692
35. Özdoğan, H. K., & Özdemir, N. K. (2024). Kariyer psikolojik danışmanlığında internet ve yapay zekâ tabanlı uygulamalar ve çevrim içi kariyer psikolojik danışmanlığı. In D. M. Siyez (Ed.), Kariyer psikolojik danışmanlığı ve rehberliği uygulamaları (ss. 305–334). Akademisyen Kitabevi.
36. Öztemel, E. (2020). Yapay zekâ ve insanlığın geleceği. In A. A. Editör & B. B. Editör (Eds.), Bilişim teknolojileri ve iletişim: Birey ve toplum güvenliği (ss. 99–110). https://doi.org/10.53478/TUBA.2020.011
37. Pandya, S. S., & Wang, J. (2024). Artificial intelligence in career development: A scoping review. Human Resource Development International, 27(3). https://doi.org/10.1080/13678868.2024.2336881
38. Parab, A., Palkar, S., Maurya, S., & Balpande, S. (2017). An intelligent career counselling bot: A system for counselling. International Research Journal of Engineering and Technology, 4(3), 2325–2330.
39. Polat, H. (2020). Halkla ilişkiler alanındaki doktora tezlerinde yeni medya olgusu: Nitel bir veri analizi. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 4(4), 291–297. https://doi.org/10.47525/ulasbid.823915
40. Qamar, Y., Agrawal, R. K., & Samad, T. A. (2021). When technology meets people: The interplay of artificial intelligence and human resource management. Journal of Enterprise Information Management, 34(5), 1339–1370. https://doi.org/10.1108/JEIM-11-2020-0436
41. Rayhan, J. (2023). Artificial intelligence (AI) in human resource management (HRM): A conceptual review of applications, challenges and future prospects. Globsyn Management Journal, 17(1), 37-52.
42. Schaub, M. (2012). The profession of college career services delivery: What college counselors should know about career centers. Journal of College Student Psychotherapy, 26(3), 201–215. https://doi.org/10.1080/87568225.2012.685854
43. Shabur, A. (2024). The potential and implications of artificial intelligence in Bangladesh’s early career planning education. Discover Global Society, 2(50). https://doi.org/10.1007/s44282-024-00072-6
44. Shilaskar, S., Bhatlawande, S., Sawle, P., Gupta, S., & Buche, R. (2024, April 25–27). Conversational AI for career counseling. In Proceedings of the MIT Art, Design and Technology School of Computing International Conference (MITADTSoCiCon). MIT ADT University, Pune, India.
45. Siyez, D. M. (2023). Kariyer psikolojik danışmanlığı. In D. Y. Kağnıcı (Ed.), Dezavantajlı gruplarla kariyer psikolojik danışmanlığı (2. baskı, ss. 3–32). Pegem Akademi.
46. Şahin, S., Arıcı, D., Kağnıcı, D. Y., & Siyez, D. M. (2023). Küresel çapta kariyer psikolojik danışmanı eğitimi ve Türkiye için öneriler. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 6(2), 19–39. https://doi.org/10.58501/kpdd.12838011
47. Telli, S. G., & Aydın, S. (2025). Üniversitelerde yapay zekânın kullanımı: Dönüşümler, getiriler ve geleceğe hazırlık. Journal of University Research, 8(1), 139–148. https://doi.org/10.32329/uad.1609305
48. Thaker, S., & Nagori, V. (2018). Analysis of fuzzification process in fuzzy expert system. Procedia Computer Science, 132, 1308–1316. https://doi.org/10.1016/j.procs.2018.05.047
49. Tiftik, C. (2021). İnsan kaynakları yönetiminde yapay zekâ teknolojileri ve uygulamaları. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (9), 374–390. https://doi.org/10.21733/ibad.833256
50. Toprak, M., Özel, D., & Çalışkan, S. (2022). Yapay zekâ kullanımı ve insan kaynakları yönetimi. Uluslararası Eşitlik Politikası Dergisi, 2(2), 76–103. https://izlik.org/JA32EM43US
51. Westman, S., Kauttonen, J., Klemetti, A., Korhonen, N., Manninen, M., Mononen, A., Niittymäki, S., & Paananen, H. (2021). Artificial intelligence for career guidance: Current requirements and prospects for the future. International Journal of Education, 9(4). https://doi.org/10.22492/ije.9.4.03
52. Wilson, M., Robertson, P., Cruickshank, P., & Gkatzia, D. (2022). Opportunities and risks in the use of AI in career development practice. Journal of the National Institute for Career Education and Counselling, 48(1), 48–57. https://doi.org/10.20856/jnicec.4807
53. Wong, L. P. W. (2024). Artificial intelligence and job automation: Challenges for secondary students’ career development and life planning. Merits, 4, 370–399. https://doi.org/10.3390/merits4040027
54. Yazıcı, H. (2021). Eğitsel ve mesleki rehberlik. G. Can (Ed.), Okullarda psikolojik danışman ve rehberlik (ss. 83–119) içinde. Pegem Akademi.
55. Zunker, V. G. (2006). Career counseling: A holistic approach. Thomson Higher Education.