GLOKOM HASTALIK YÜKÜNÜ ETKİLEYEN FAKTÖRLER: SİSTEMATİK BİR İNCELEME

Öz

Glokom, geri dönüşü olmayan görme kaybının önde gelen nedenlerindendir ve küresel sağlık sistemleri üzerinde ciddi bir ekonomik yük oluşturmaktadır. Bu çalışma, glokoma bağlı hastalık yükünü yaş, cinsiyet, coğrafi bölge ve sosyoekonomik düzey gibi faktörler açısından sistematik olarak incelemektedir. Scopus veri tabanında 2000–2025 yılları arasında yayınlanan çalışmalar taranmış ve sonucunda 112 çalışmaya ulaşılmıştır. Dahil etme- dışlama kriterlerine göre 8 çalışma değerlendirmeye alınmıştır. Araştırma, glokom kaynaklı hastalık yükünün düşük sosyoekonomik düzeye sahip bölgelerde, ileri yaş gruplarında ve erkek bireylerde daha belirgin olduğunu göstermektedir. Ayrıca, Sosyodemografik Endeks (SDI) ve İnsani Gelişme Endeksi (HDI) gibi göstergeler ile glokoma bağlı engelliliğe ayarlı yaşam yılları (DALYs) arasında negatif ilişki olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak, glokomla etkili bir mücadele için erken tanı, sağlık hizmetlerine erişimin artırılması ve sosyoekonomik eşitsizliklerin azaltılması büyük önem taşımaktadır. Özellikle düşük gelirli bölgelerde, göz sağlığı hizmetlerinin altyapısının güçlendirilmesi, hizmete erişimdeki engellerin kaldırılması, farkındalık düzeyinin artırılması ve dezavantajlı gruplara yönelik sağlık politikalarının düzenlenmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• : Glokom
• Hastalık Yükü
• Sosyoekonomik Eşitsizlik
• Küresel Sağlık

FACTORS INFLUENCİNG THE BURDEN OF GLAUCOMA: A SYSTEMATİC REVİEW

Öz

Glaucoma is a leading cause of irreversible vision loss and places a significant economic burden on global health systems. This study systematically examines the burden of glaucoma-related disease in terms of factors such as age, gender, geographic region and socioeconomic status. The Scopus database was searched for studies published between 2000 and 2025 and 112 studies were found. According to the inclusion-exclusion criteria, 8 studies were included. The study shows that the burden of disease caused by glaucoma is more pronounced in regions with low socioeconomic status, in older age groups and in male individuals. Indicators such as Sociodemographic Index (SDI) and Human Development Index (HDI) were negatively associated with disability-adjusted life years (DALYs) due to glaucoma. In conclusion, early diagnosis, increasing access to health services and reducing socioeconomic inequalities are of great importance for an effective fight against glaucoma. Especially in low-income regions, it is necessary to strengthen the infrastructure of eye health services, remove barriers to access to services, increase the level of awareness and organize health policies for disadvantaged groups.

Anahtar Kelimeler

• Glaucoma
• Disease Burden
• Socioeconomic Inequality
• Global Health

Kaynakça

1. Bütün, A., ve Çatalbaş, M. (2024). Sağlık Bilimlerinde Sistematik Derleme Nasıl Yapılır: Pratik Bir Rehber. Sağlık Bilimleri Dergisi, 33(3), 427–435. https://doi.org/10.34108/eujhs.1525641
2. Chen, J., Fan, H., Yu, Q., Tang, T., Tong, X., Hu, S., You, Y., Zhang, S., Chen, C., Tang, J., Wang, H., Fu, X., Zhang, X., Wang, M., ve Cheng, Y. (2025). Estimates and Trends in The Global Burden of Glaucoma İnfluenced by Metabolic Risk Factors from Global Burden of Disease Study between 1990 to 2019. European Journal of Ophthalmology, 35(3), 972–979. https://doi.org/10.1177/11206721241298022
3. Chen, W., Xu, Y., Liu, Z., ve Zhao, J. (2024). Global, Regional and National Burden of Glaucoma: an Update Analysis from the Global Burden of Disease Study 2019. International Ophthalmology, 44(1), 1–11. https://doi.org/10.1007/s10792-024-03222-6
4. Flaxman, S. R., Bourne, R. R. A., Resnikoff, S., Ackland, P., Braithwaite, T., Cicinelli, M. V., Das, A., Jonas, J. B., Keeffe, J., Kempen, J. H., Leasher, J., Limburg, H., Naidoo, K., Pesudovs, K., Silvester, A., Stevens, G. A., Tahhan, N., Wong, T. Y., Taylor, H. R., … Zheng, Y. (2017). Global Causes of Blindness and Distance Vision İmpairment 1990–2020: A Systematic Review and Meta-analysis. The Lancet Global Health, 5(12), e1221–e1234. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(17)30393-5
5. Karaçam, Z. (2013). Sistematik Derleme Metodolojisi: Sistematik Derleme Hazırlamak İçin Bir Rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi, 6(1), 26–33. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/753523
6. Lin, Y., Jiang, B., Cai, Y., Luo, W., Zhu, X., Lin, Q., Tang, M., Li, X., ve Xie, L. (2023). The Global Burden of Glaucoma: Findings from the Global Burden of Disease 2019 Study and Predictions by Bayesian Age–Period–Cohort Analysis. Journal of Clinical Medicine, 12(5). https://doi.org/10.3390/jcm12051828
7. Marques, A. P., Ramke, J., Cairns, J., Butt, T., Zhang, J. H., Jones, I., Jovic, M., Nandakumar, A., Faal, H., Taylor, H., Bastawrous, A., Braithwaite, T., Resnikoff, S., Khaw, P. T., Bourne, R., Gordon, I., Frick, K., ve Burton, M. J. (2022). The Economics of Vision İmpairment and Its Leading Causes: A Systematic Review. EClinicalMedicine, 46, 101354. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2022.101354
8. Ndung’u, V. W., Maritim, V., ve Kariuki, J. (2025). Socio-Demographic Factors İnfluencing to Glaucoma Related Blindness among Patients Attending Eye Clinic at Kenneth Matiba Eye and Dental Hospital, Murang’a County, Kenya. International Journal Of Community Medicine And Public Health, 12(3), 1174–1180. https://www.ijcmph.com/index.php/ijcmph/article/view/13571

9. Park, I., Gale, J., ve Skalicky, S. E. (2020). Health Economic Analysis in Glaucoma. Journal of Glaucoma, 29(4), 304–311. https://doi.org/10.1097/IJG.0000000000001462
10. Resnikoff S, Felch W, Gauthier TM ve Spivey B (2012): The Number of Ophthalmologists in Practice and Training Worldwide: A Growing Gap Despite More Than 200 000 Practitioners. Br J Ophthalmol 96: 783– 787.
11. Sabanayagam, C., ve Cheng, C. Y. (2017). Global Causes of Vision Loss in 2015: Are We on Track to Achieve the Vision 2020 Target? The Lancet Global Health, 5(12), e1164–e1165. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(17)30412-6
12. Sun, Y., Chen, A., Zou, M., Liu, Z., Young, C. A., Zheng, D., ve Jin, G. (2022). Disease Burden of Glaucoma in China: Findings from the Global Burden of Disease 2019 Study. Clinical Epidemiology, 14(June), 827–834. https://doi.org/10.2147/CLEP.S357188
13. Tham, Y. C., Li, X., Wong, T. Y., Quigley, H. A., Aung, T., ve Cheng, C. Y. (2014). Global Prevalence of Glaucoma and Projections of Glaucoma Burden through 2040: A Systematic Review and Meta-analysis. Ophthalmology, 121(11), 2081–2090. https://doi.org/10.1016/j.ophtha.2014.05.013
14. Wang, W., He, M., Li, Z., ve Huang, W. (2019). Epidemiological Variations and Trends in Health Burden of Glaucoma Worldwide. Acta Ophthalmologica, 97(3), e349–e355. https://doi.org/10.1111/aos.14044
15. WHO (2023). Blindness and Vision Impairment, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/blindness-and-visual-impairment
16. WHO. (2019). World Report on Vision. in Geneva: World Health Organization. https://www.who.int/health-topics/blindness-and-vision-loss#tab=tab_1
17. Wu, J., Yu, X., Ping, X., Xu, X., Cui, Y., Yang, H., Zhou, J., Yin, Q., ve Shentu, X. (2020). Socioeconomic Disparities in the Global Burden of Glaucoma: An Analysis of Trends from 1990 to 2016. Graefe’s Archive for Clinical and Experimental Ophthalmology, 258(3), 587–594. https://doi.org/10.1007/s00417-019-04484-y
18. Ye, X., She, X., ve Shen, L. (2020). Association of Sex with the Global Burden of Glaucoma: An Analysis from the Global Burden of Disease Study 2017. Acta Ophthalmologica, 98(5), e593–e598. https://doi.org/10.1111/aos.14330