TR
EN
TÜRKİYE’DE NÖROLOJİK HASTALIKLARA ATFEDİLEN ENGELLİLİĞE GÖRE AYARLANMIŞ YAŞAM YILLARININ (DALY’LERİN) EKONOMİK YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ
Öz
Bu çalışma, Türkiye’de 1990–2023 döneminde nörolojik hastalıklara bağlı Engelliliğe Göre Ayarlanmış Yaşam Yılları (Disability-Adjusted Life Years; DALY) kayıplarının ekonomik değerinin tahmin edilmesi amaçlamaktadır. Analiz, hastalık yükü metodolojisi ve beşerî sermaye yaklaşımı çerçevesinde yürütülmüş; DALY değerleri kişi başına ekonomik katkı ile çarpılarak üretkenlik kaybına dayalı parasal karşılıklara dönüştürülmüştür. Bulgular, nörolojik hastalıklara atfedilen toplam ekonomik yükün 1990 yılında yaklaşık 172 milyon dolardan 2023 yılında 221 milyon dolara yükseldiğini göstermektedir. Bu ekonomik kaybın Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) içindeki payı 1990’ların başında %1,0–1,3 aralığında seyrederken, GSYİH’nin hastalık yüküne kıyasla daha hızlı büyümesi nedeniyle 2000’li yılların ortasında yaklaşık %0,3 düzeyine gerilemiştir. Baş ağrısı bozuklukları ve Alzheimer hastalığı analiz edilen dönem boyunca en yüksek ekonomik yükü oluşturan hastalık gruplarıdır. Ekonomik kaybın büyük bölümünün Engellilikle Yaşanan Yıllar (Years Lived with Disability; YLD) bileşeninden kaynaklanması, nörolojik hastalıkların ekonomik etkisinin esas olarak uzun süreli engellilikten doğduğunu ve engelliliği azaltmaya yönelik maliyet-etkili müdahalelerin önceliklendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
- Anahtar Kelimeler: Nörolojik Hastalıklar
- Hastalık Yükü
- Engelliliğe Göre Ayarlanmış Yaşam Yılları (DALY)
- İnsan Sermayesi Yaklaşımı
Destekleyen Kurum
Çalışmada herhangi bir kurum ya da kuruluştan destek alınmamıştır.
Etik Beyan
Bu çalışma, kamuya açık ve anonimleştirilmiş ikincil veri kaynaklarından (IHME/GBD, TÜİK, OECD, Dünya Bankası vb.) elde edilen veriler kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmada herhangi bir insan veya hayvan deneğiyle doğrudan temas, klinik uygulama veya müdahale söz konusu olmadığından etik kurul onayı gerektirmemektedir.
Kaynakça
- Barro, R. J. (1991). Economic growth in a cross section of countries. Quarterly Journal of Economics, 106(2), 407–443.
- Becker, G. S. (1964). Human capital: A theoretical and empirical analysis, with special reference to education. University of Chicago Press.
- Brown, D. W. (2008). Economic value of disability-adjusted life years lost to violence: Estimates for WHO Member States. Revista Panamericana de Salud Pública, 24(3), 203–209. https://doi.org/10.1590/S1020-49892008000900007
- Dalal, K., & Svanström, L. (2015). Economic burden of disability adjusted life years (DALYs) of injuries in a low-income country. Journal of Safety Research, 52, 25–30.
- European Brain Council. (2025). Annual Report 2024. Brussels: European Brain Council. Retrieved from https://www.braincouncil.eu/reports/annual-report-2024
- GBD 2015 Neurological Disorders Collaborator Group. (2017). Global, regional, and national burden of neurological disorders during 1990–2015: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015. The Lancet Neurology, 16(11), 877–897. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(17)30299-5
- GBD 2016 Neurology Collaborators. (2019). Global, regional, and national burden of neurological disorders, 1990–2016: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016. The Lancet Neurology, 18(5), 459–480. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(18)30499-X
- GBD 2016 Parkinson’s Disease Collaborators. (2018). Global, regional, and national burden of Parkinson’s disease, 1990–2016: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016. The Lancet Neurology, 17(11), 939–953. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(18)30295-3
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sağlık Yönetimi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
28 Ekim 2025
Kabul Tarihi
22 Ocak 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 1
APA
Çetintürk, İ. (2026). TÜRKİYE’DE NÖROLOJİK HASTALIKLARA ATFEDİLEN ENGELLİLİĞE GÖRE AYARLANMIŞ YAŞAM YILLARININ (DALY’LERİN) EKONOMİK YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 8(1), 1-21. https://izlik.org/JA37WW92MM
AMA
1.Çetintürk İ. TÜRKİYE’DE NÖROLOJİK HASTALIKLARA ATFEDİLEN ENGELLİLİĞE GÖRE AYARLANMIŞ YAŞAM YILLARININ (DALY’LERİN) EKONOMİK YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi. 2026;8(1):1-21. https://izlik.org/JA37WW92MM
Chicago
Çetintürk, İskender. 2026. “TÜRKİYE’DE NÖROLOJİK HASTALIKLARA ATFEDİLEN ENGELLİLİĞE GÖRE AYARLANMIŞ YAŞAM YILLARININ (DALY’LERİN) EKONOMİK YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ”. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi 8 (1): 1-21. https://izlik.org/JA37WW92MM.
EndNote
Çetintürk İ (01 Haziran 2026) TÜRKİYE’DE NÖROLOJİK HASTALIKLARA ATFEDİLEN ENGELLİLİĞE GÖRE AYARLANMIŞ YAŞAM YILLARININ (DALY’LERİN) EKONOMİK YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi 8 1 1–21.
IEEE
[1]İ. Çetintürk, “TÜRKİYE’DE NÖROLOJİK HASTALIKLARA ATFEDİLEN ENGELLİLİĞE GÖRE AYARLANMIŞ YAŞAM YILLARININ (DALY’LERİN) EKONOMİK YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ”, SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, c. 8, sy 1, ss. 1–21, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA37WW92MM
ISNAD
Çetintürk, İskender. “TÜRKİYE’DE NÖROLOJİK HASTALIKLARA ATFEDİLEN ENGELLİLİĞE GÖRE AYARLANMIŞ YAŞAM YILLARININ (DALY’LERİN) EKONOMİK YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ”. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi 8/1 (01 Haziran 2026): 1-21. https://izlik.org/JA37WW92MM.
JAMA
1.Çetintürk İ. TÜRKİYE’DE NÖROLOJİK HASTALIKLARA ATFEDİLEN ENGELLİLİĞE GÖRE AYARLANMIŞ YAŞAM YILLARININ (DALY’LERİN) EKONOMİK YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi. 2026;8:1–21.
MLA
Çetintürk, İskender. “TÜRKİYE’DE NÖROLOJİK HASTALIKLARA ATFEDİLEN ENGELLİLİĞE GÖRE AYARLANMIŞ YAŞAM YILLARININ (DALY’LERİN) EKONOMİK YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ”. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, c. 8, sy 1, Haziran 2026, ss. 1-21, https://izlik.org/JA37WW92MM.
Vancouver
1.İskender Çetintürk. TÜRKİYE’DE NÖROLOJİK HASTALIKLARA ATFEDİLEN ENGELLİLİĞE GÖRE AYARLANMIŞ YAŞAM YILLARININ (DALY’LERİN) EKONOMİK YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi [Internet]. 01 Haziran 2026;8(1):1-21. Erişim adresi: https://izlik.org/JA37WW92MM