BİRİNCİ POZİTİF PSİKOLOJİK SERMAYENİN İŞ TATMİNİYLE İLİŞKİSİNDE ÖRGÜTSEL BAĞLILIĞIN ARACILIK ROLÜNÜN İNCELENMESİ: SAĞLIK KURUMLARINDA BİR ARAŞTIRMA

Öz

Bu araştırmanın amacı, sağlık kurumlarında görev yapan kalite yönetim direktörlerinin pozitif psikolojik sermayelerinin iş tatminiyle ilişkisinde örgütsel bağlılığın aracılık rolünün incelenmesidir. Bu araştırmanın evrenini, Türkiye genelinde görev yapan 2062 kalite yönetim direktörü oluşturmaktadır. Kolayda örnekleme yöntemi kullanılarak araştırmanın örneklemi 530 kalite yönetim direktöründen oluşmuştur. Elde edilen verilerin analizi, SPSS 22.0 ve AMOS istatistik paket programları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Analiz bulgularına göre pozitif psikolojik sermaye, örgütsel bağlılığı anlamlı ve pozitif olarak etkilemektedir. Pozitif psikolojik sermaye, iş tatminini doğrudan anlamlı şekilde etkilemektedir. Örgütsel bağlılık iş tatminini anlamlı düzeyde pozitif olarak etkilemektedir. Bu sonuçlara göre, örgütsel bağlılık, pozitif psikolojik sermaye ile iş tatmini arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü oynamaktadır. Çalışanların pozitif psikolojik sermayelerinin yüksek olması, iş performansı ve bağlılık açısından önemli bir avantajdır. Örgütler, bağlılığı ve tatmini artırmak için, çalışma koşullarını iyileştirme, çalışan katılımını teşvik etme, kariyer gelişimini izleme ve ödüllendirme sistemleri konularına odaklanabilirler. İşe alım süreçlerinde pozitif psikolojik sermayesi güçlü adayları tercih edebilirler.

Anahtar Kelimeler

• Pozitif Psikolojik Sermaye
• Örgütsel Bağlılık
• İş Tamini
• Sağlık Kurumları

AN EXAMINATION OF THE MEDIATING ROLE OF ORGANIZATIONAL COMMITMENT IN THE RELATIONSHIP BETWEEN POSITIVE PSYCHOLOGICAL CAPITAL AND JOB SATISFACTION: A STUDY IN HEALTHCARE INSTITUIONS

Öz

The aim of this research is to examine the mediating role of organizational commitment in the relationship between positive psychological capital and job satisfaction among quality management directors working in healthcare institutions. The population consisted of 2,062 quality management directors across Turkey, and a convenience sample of 530 participants was included. Data were analyzed using SPSS 22.0 and AMOS. The findings showed that positive psychological capital significantly and positively affects organizational commitment and directly enhances job satisfaction. Organizational commitment also has a significant positive effect on job satisfaction. Furthermore, organizational commitment partially mediates the relationship between positive psychological capital and job satisfaction. High levels of positive psychological capital provide important advantages for employee performance, organizational commitment, and satisfaction. Therefore, healthcare organizations should improve working conditions, encourage employee participation, support career development, implement effective reward systems, and consider positive psychological capital during recruitment and selection processes.

Anahtar Kelimeler

• Positive Psychological Capital
• Organizational Commitment
• Job Satisfaction
• Healthcare Institutions

Kaynakça

1. Abbas, M. and Raja, U. (2015). Impact of Psychological Capital on Innovative Performance and Job Stress, Canadian Journal of Administrative Sciences / brevue Canadiennedes Sciences de l’Administration, 32(2), 128-138.
2. Ada, N., Alver, İ. ve Atlı, F. (2008). Örgütsel İletişimin Örgütsel Bağlılık Üzerine Etkisi: Manisa Organize Sanayi Bölgesinde Yer Alan ve İmalat Sektörü Çalışanları Üzerinde Yapılan Bir Araştırma, Ege Akademik Bakış Dergisi, 8(2), 487- 518.
3. Akçay, V. H., (2011). Pozitif Psikolojik Sermayenin İş Tatmini İle İlişkisi. İşletme Ana Bilim Dalı, Yayınlanmamış Doktora Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
4. Akman, Y. ve Korkut F. (1993). Umut Ölçeği Üzerine Bir Çalışma, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(9), 193-202.
5. Albalawi, A. S., Naugton, S., Elayan, M. and B. Sleimi, M. T. (2019). Perceived Organizational Support, Alternative Job Opportunity, Organizational Commitment, Job Satisfaction and Turnover Intention: A Moderated-mediated Model, Organizacija, 52(4), 310-324.
6. Allen, N. J. and Meyer, J. P. (1990). The Measurement and Antecedents of Affective, Continuance and Normative Commitment to The Organization, Journal of Occupational Psychology, 63(1), 1–18.
7. Allen, N. J. and Meyer, J. P., (1991). A Three-Component Conceptualization of Organizational Commitment, Human Resource Management Review, 1(1), 61–89
8. Allen, N. J. and Meyer, J. P., (1997). Commitment In The Workplace: Theory, Research and Application, Sage Publications, London.

9. Atan, M. ve Tekingündüz, S. (2014). Ambulans Çalışanlarının (112) Tükenmişlik, Algılanan İş Stresi ve İş Tatminlerinin Kişisel Özelliklere Göre İncelenmesi, NWSA-Social Sciences, 9(3), 54-69.
10. Bandura, A. (1986). Social Foundations of Thoughtand Action, Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
11. Bandura, A., (2001). Social Cognitive Theory: An Agentic Perspective, Annual Review Of Psychology, 52(1), 1-26.
12. Baycan, A., (1985). An Analysis Of The Several Aspects Of Job Satisfaction Between Different Occupational Groups, Sosyal Psikoloji Bölümü, Doktora Tezi, Boğaziçi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
13. Bayram, L., (2005). Yönetimde Yeni Bir Paradigma: Örgütsel Bağlılık, Sayıştay Dergisi, Ekim-Aralık, 59, 125-139.
14. Bilgiç, H. F., (2017). Örgütsel Bağlılık İş Tatmini İlişkisi, Bitlis Eren Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Akademik İzdüşüm Dergisi, 2(3), 34-49.
15. Boylu, Y., Pelit, E. ve Güçer, E. (2007). Akademisyenlerin Örgütsel Bağlılık Düzeyleri Üzerine Bir Araştırma, Finans Politik Yorumlar Dergisi, 44(511), 55-74.
16. Büyükgöze, H. ve Kavak, Y. (2017). Algılanan Örgütsel Destek ve Psikolojik Sermaye İlişkisi: Lise Öğretmenleri Örnekleminde Bir İnceleme, Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 23(1), 1- 32.
17. Çalışkan, A. ve Pekkan N. Ü. (2017). Psikolojik Sermayenin İşe Yabancılaşmaya Etkisinde Örgütsel Desteğin Aracılık Rolü, İş ve İnsan Dergisi, 4(1), 17-33.
18. Çelik Keleş, H. N. (2006). İş Tatmininin Örgütsel Bağlılık Üzerine Etkisine İlişkin İlaç Üretim ve Dağıtım Firmalarında Yapılan Bir Araştırma, Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
19. Çetin F. ve Basım H. N. (2012). Örgütsel Psikolojik Sermaye: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması, Amme İdaresi Dergisi, 45(1), 121-137.
20. Çoban, A. (2013). Psikolojik Sermayenin Örgütsel Adalet ve Örgütsel Bağlılık İlişkisi Üzerindeki Rolü, Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 5(2), ISSN: 1309 -8039 (Online).
21. Dedeoğlu, B. B. Çelik, S., İnanır, A. ve Altay, H. (2016). Etik Liderlik, Örgütsel Bağlılık ve İş Tatmini Arasındaki İlişkide: Cinsiyet ve Çalışma Süresinin Farklılaştırıcı (Moderate) Rolü, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 14(4), 45-70.
22. Doğan, S. ve Aslan, M. (2018). Psikolojik Sermaye, İçsel Motivasyon ve İş Tatmini İlişkisi, Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(3), 112-125.
23. Erbaş, H. (2018). Öğretmenlerin Pozitif Psikolojik Sermaye Düzeyleri İle Öğrenen Özerkliğini Destekleme Davranışları, Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bolu.
24. Erdoğan, Z. E. (2021). İlköğretimde Görev Yapan Öğretmenlerin Pozitif Psikolojik Sermaye Düzeyleri İle Örgütsel Bağlılıkları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Eğitim Yönetimi ve Denetim Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırıkkale.
25. Erkmen, T. ve Esen, E. (2013). Psikolojik Sermaye Ölçeğinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması, Öneri Dergisi, 10(39), 23-30.
26. Gardner, D. G. and Pierce, J. L. (1998). Self-Esteemand Self-Efficacy Within The Organizational Context: An Empirical Examination, Group ve Organization Management, 23(1), 48-70.
27. George, D. & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows Step by Step: A Simple Guide and Reference, 17.0 update (10a ed.) Boston: Pearson.
28. Goleman, D. (2019a). Duygusal Zekâ Neden IQ’dan Daha Önemlidir?, Varlık Yayınları, İstanbul.
29. Grandori, A. and Soda, G. (1995). Inter-Firm Networks: Antecedents, Mechanisms and Forms, Organization Studies, 16(2), 183-214.
30. Han, B., Dağlı, A. ve Elçiçek, Z. (2018). Örgütsel Bağlılık Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(68), 1788-1800. https://doi.org/10.17755/esosder.445932
31. Hefferon, K. ve Boniwell, I. (2018). Pozitif Psikoloji Kuram, Araştırma ve Uygulamalar, Çev. Tayfun Doğan, Nobel Yayıncılık, Ankara.
32. Ismail, A., Mohamed, H. A. B., Sulaiman, A. Z., Mohamad, M. H. & Yusuf, M. H. (2011). An Empirical Study of The Relationship Between Transformational Leadership, Empowerment and Organizational Committent, Business and Economics Research Journal, 2(1), 89-107.
33. İlsev, A. (1997). Örgütsel Bağlılık: Hizmet Sektöründe Bir Araştırma, İşletme Anabilim Dalı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
34. Kaplan, M. and Biçkes, D. M., (2013). The Relationship Between Psychological Capital and Job Satisfaction: A Study of Hotel Businesses In Nevşehir, Yönetim ve Ekonomi Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(2), 233–242.
35. Kavi, E, ve Karakale, B., (2018). Çalışan Psikolojisi Açısından Psikolojik Dayanıklılık, Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 7(17), 55-77.
36. Kaya, G. M. (2022). Nepotizmin İş Tatminine Etkisinde Örgütsel Adaletin Aracılık Rolü: Trabzon İli Örneği, İşletme Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ankara.
37. Keskes, I., Sallan, J. M., Simo, P. and Fernandez, V. (2018). Transformdational Leadership and Organizational Commitment, Journal Of Management Development, 37(3), 271-284.
38. Kutanis, R. Ö. ve Yıldız, E. (2014). Pozitif Psikoloji ile Pozitif Örgütsel Davranış İlişkisi ve Pozitif Örgütsel Davranış Boyutları Üzerine Bir Değerleme, Visionary E-Journal/Vizyoner Dergisi, 5(11), 135-154.
39. Leach, L. S. (2005). Nurse Executive Transformational Leadership and Organizational Commitment, JONA: The Journal of Nursing Administration, 35(5), 228-237.
40. Leipold, B. and Greve, W. (2009). Resilience: A Conceptual BridgeBetween Coping and Development, European Psychologist, 14(1), 40-50.
41. Li, J. and Xu, S. (2020). Extraversion, Neuroticism, And Employee Voice: A Conservation Of Resources Perspective, Frontiers in Psychology, 11, 1-10.
42. Luthans, F., Avolio, B. J., Avey, J. B. and Norman, S. M. (2007). Positive Psychological Relation Ship with Performance and Satisfaction, Personnel Psychology, 60(3), 541-572.
43. Luthans, F., Luthans, K. W. and Luthans, B. C. (2004). Positive Psychological Capital: Beyond Human and Social Capital, Business Horizons, 47(1), 45-50.
44. Luthans, F., Youssef, C. M., and Avolio, B. J. (2007). Psychological Capital: Developing The Human Competitive Edge, New York: Oxford University Pre
45. Luthans, F. Zhu and W. Avolio, B. J. (2006). The Impact of Efficacy on Work Attitudes Acros Cultures, Journal of World Business, 41(2), 121-132.
46. Maddux J. E. (2002). Self-Efficacy: The Power of Believing You Can, Handbook of Positive Psychology, New York: Oxford University Pre
47. Mavi, O. (2020), İş Becerikliliği, Birey-İş Uyumu ve İş Tatmini İlişkisi: Otel Çalışanları Üzerine Bir Araştırma, Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muğla.
48. Memduhoğlu, H. B. Ve Zengin, M. (2017). Örgütsel Güven. H. S. Memduhoğlu- K. Yılmaz, (Ed.), Yönetimde Yeni Yaklaşımlar içinde (s. 349- 365), Pegem Akademi, Ankara.
49. Meydan, C. M. ve Şeşen, H., (2015), Yapısal Eşitlik Modellemesi AMOS Uygulamaları, 2. Baskı, Detay Yayıncılık, Ankara.
50. Meyer, J. P., Allen, N. J. and Smith, C. A., (1993), Commitment To Organizations And Occupations: Extensionand Test Of A Three-Component Conceptualization, Journal of Applied Psychology. 78, 538-551.
51. Ocak, M., Güler, M. ve Basım, H. N. (2016). Psikolojik Sermayenin Örgütsel Bağlılık ve İş Tatmini Tutumları Üzerine Etkisi: Bosnalı Öğretmenler Üzerine Bir Araştırma, Çankırı Karatekin Üniversitesi İİBF Dergisi, 6(1), 113-130.
52. Özpehlivan, M. (2015). Kültürel Farklılıkların İşletmelerde Örgüt İçi İletişim, İş Tatmini, Bireysel Performans ve Örgütsel Bağlılık Kavramları Arasındaki İlişkiye Etkileri: Türkiye-Rusya Örneği, İşletme Ana Bilim Dalı, Doktora Tezi, Okan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
53. Pala, İ. T., Topal, M. H. ve Demirbağ, O. (2021). İş Doyumunun Tükenmişlik Düzeyine Etkisinde Örgütsel Sessizliğin Aracılık Rolü: TRC1 AFAD Çalışanları Örneği, Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(2), 292-306.
54. Park, S. M. and Rainey, H. G. (2007). Antecedents, Mediators, and Consequences of Affective, Normative, and Continuance Commitment Empirical Tests of Commitment Effects in Federal Agencies, Review of Public Personnel Administration, 27(3), 197–226.
55. Park, S. M. and Rainey, H. G. (2007). Antecedents, Mediators, and Consequences of Affective, Normative, and Continuance Commitment Empirical Tests of Commitment Effects in Federal Agencies, Review of Public Personnel Administration, 27(3), 197–226.
56. Püsküllüoğlu, A. (1995). Türkçe Sözlük, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
57. Rolland, J. P. (2002). The Cross-Cultural Generalizability Of The Five-Factor Model Of Personality, In R. R. McCrae, & J. Allik (Eds.), The Five-Factor Model Ofpersonality Across Cultures (pp. 7-28). New York: Springer Science+Business Media.
58. Sağlam Arı, G. ve Güneri, N. (2011). Geleceğin Yöneticileri Astlarına Güvende Hangi Özelliklere Öncelik Veriyor? Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 18(2), 85-103.
59. Saran, M., Özgür, G., Khorshıd, L., Vatan, F., Yalçınkaya, M. ve Demircioğlu, M., (2004), Eğitimde Kalite Sözlüğü, Ege Üniversitesi Basımevi, İzmir.
60. Sarıcı, D. (2015). Öğretmenlerin İş Doyumu İle Pozitif Psikolojik Sermaye Düzeylerine Yönelik Görüşleri (İzmir- Foça İlçesi Örneği), Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bolu.
61. Seçer, İ. (2013). SPSS ve LISREL ile Pratik Veri Analizi, Anı Yayıncılık, Ankara.
62. Seligman, M. E., Parks A. C. and Steen T. (2004). A Balanced Psychology and A Full Life, Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences, 359 (1449), 1379-1381.
63. Seligman, M. E. (2006). Learned Optimism: How to Change Your Mind and Your Life, New York: Vintage Books.
64. Sezgin, F. (2012). İlköğretim Okulu Öğretmenlerinin Psikolojik Dayanıklılık Düzeylerinin İncelenmesi, Kastamonu Eğitim Dergisi, 20(2), 489-502.
65. Soto, C. J. (2018). Big Five Personality Traits, In M. H. Bornstein, M. E. Arterberry K. L. Fingerman, & J. E. Lansford (Eds.), The Sage Encyclopedia Of Lifespanhuman Development (pp. 240-241). Thousand Oaks, CA: Sage.
66. Stajkovic, A. D. and Luthans, F. (1998). Social Cognitive The oryand Self-Efficacy: Goin Beyond Traditional Motivational and Behavioral Approaches, Organizational Dynamics, 26(4), 62-74.
67. Stroh, L. K., Northcraft, G. B. and Neale, M. A. (2001). Organizational Behavior: AManagement Challenge. 3th Edition, Psychology Pre
68. Tarhan, S. (2016). Öz yeterlik, Kişilik Özellikleri ve Umut, A.D. Yıldız İçinde, Pozitif Psikoloji Bağlamında Umut, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara.
69. Thomas, K. W. and Velthouse, B. A. (1990). Cognitive Elements of Empowerment: An ‘Interpretive’ Model of Intrinsic Task Motivation, Academy of Management Review, 15(4), 666-681.
70. Thompson, M. and Heron, P. (2005). The Difference A Manager Can Make: Organizational Justice and Knowledge Worker Commitment, International Journal of Human Resource Management, 16(3), 383–404.
71. Tösten, R. ve Özgan, H. (2014). Pozitif Psikolojik Sermaye Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması, EKEV Akademi Dergisi, 18(59), 429- 442.
72. Tugade, M. M. and Fredrickson, B. L. (2004). Resilient Individuals Use Positive Emotions to Bounce Back from Negative Emotional Experiences, Journal of Personality and Social Psychology, 86(2), 320-333.
73. Uyguç, N. ve Çımrın, D. (2004). DEÜ Araştırma ve Uygulama Hastanesi Merkez Laboratuarı Çalışanlarının Örgüte Bağlılıklarını ve İşten Ayrılma Niyetlerini Etkileyen Faktörler, Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1), 91–99.
74. Üner, M. M. ve Karatepe, O. M. (1996). Hizmet Pazarlaması Sorunlarına Franchising Çözümleri, Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2), 185–208.
75. Weiss, D. J., Dawis, R. V., İngiltere, G. W. and Lofquist, L. H. (1967). Minnesota Memnuniyet Anketi Kılavuzu, Minnesota Üniversitesi, Minneapolis.
76. Yıldız, S. M. (2014). İçsel Pazarlamanın İş Tatmini ve İşten Ayrılma Niyeti Üzerindeki Rolü: Spor ve Fiziksel Etkinlik İşletmeleri Üzerine Ampirik Bir İnceleme, Ege Akademik Bakış, 14(1), 137-146.