Apoptotik Yolaklar ve Hedefe Yönelik Tedaviler
Öz
Fizyolojik ve patolojik durumlarda, işleyişleri farklı, nekroz ve apoptoz olarak adlandırılan iki ana hücre ölümü meydana gelir. Apoptoz basamaklarındaki disregülasyonun kanser veya otoimmüniteyi tetiklediği bildirilmiş olup, aşırı apoptoz ise dejeneratif hastalıklarla ilişkilendirilmektedir. Proliferasyon artışıyla karakterize edilen kanserin tedavisi için hücrelerin apoptozdan kurtulma yolları araştırılmaktadır. Bununla ilişkili olarak kanser hücrelerinde Bcl-2, Bcl-xL ve Mcl-1 gibi antiapoptotik proteinlerin arttığı, proapoptotik proteinlerin ise azaldığı belirlenmiştir. Hücre ölümünde görev alan birçok protein ve protein kompleksleri arasında bir diğer önemli grubu apoptoz inhibitörü (IAP) protein ailesi oluşturmaktadır. IAP’lar apoptozda hem intrinsik hem de ekstrinsik yolağı baskılayabilen endojen kaspaz inhibitörleri olarak fonksiyon görmekte olup, apoptoz dışında hücre bölünmesi ve immün regülasyonda da rol almaktadırlar. Bcl-2 ve IAP ailesi üyeleri gibi aşırı ekspresyonu tespit edilen proteinler, hem tanı koyma hem de tedavi aşamasında yarar sağlamaktadır. Günümüzde sadece kanser hücresini hedefleyen ilaçlar tedavi protokolleri arasına girmiş bulunmaktadır. Bu derlemede apoptotik yolaklara ait moleküler mekanizmalar ve onlarla ilişkili hedefe yönelik yeni tedavi yaklaşımları genel hatlarıyla irdelenmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Pfeffer CM, Singh ATK. Apoptosis: a target for anticancer therapy. Int J Mol Sci. 2018;19(2):448.
- Müller GJ, Stadelmann C, Bastholm L, Elling F, Lassmann H, Johansen FF. Ischemia Leads to Apoptosis-and Necrosis-like Neuron Death in the Ischemic Rat Hippocampus. Brain Pathol. 2006;14(4):415–24.
- Kerr JF, Wyllie AH, Currie AR. Apoptosis: a basic biological phenomenon with wide-ranging implications in tissue kinetics. Br J Cancer. 1972;26(4):239–57.
- Hassan M, Watari H, AbuAlmaaty A, Ohba Y, Sakuragi N. Apoptosis and molecular targeting therapy in cancer. Biomed Res Int. 2014;2014:150845.
- Chowdhury I, Tharakan B, Bhat GK. Caspases — An update. Comp Biochem Physiol Part B Biochem Mol Biol. 2008;151(1):10–27.
- Bose K. Proteases in apoptosis: Pathways, protocols and translational advances. Proteases in Apoptosis: Pathways, Protocols and Translational Advances. 2015. 1–237 p.
- Igney FH, Krammer PH. Death and anti-death: tumour resistance to apoptosis. Nat Rev Cancer. 2002;2(4):277–88.
- Gurzov EN, Eizirik DL. Bcl-2 proteins in diabetes: mitochondrial pathways of β-cell death and dysfunction. Trends Cell Biol. 2011;21(7):424–31. 9. Oltval ZN, Milliman CL, Korsmeyer SJ. Bcl-2 heterodimerizes in vivo with a conserved homolog, Bax, that accelerates programed cell death. Cell. 1993;74(4):609–19.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Klinik Tıp Bilimleri
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Aylin Gökhan
0000-0002-6254-157X
Türkiye
Kanat Gülle
Bu kişi benim
0000-0002-6337-8962
Türkiye
Yiğit Uyanıkgil
0000-0002-4016-0522
Türkiye
Türker Çavuşoğlu
*
Bu kişi benim
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
25 Aralık 2020
Gönderilme Tarihi
12 Eylül 2019
Kabul Tarihi
25 Aralık 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 27 Sayı: 4