Semt Pazarlarında Sebze Olarak Satılan Haşhaş (Papaver somniferum L.) Bitkilerinin Alkaloid İçerikleri
Öz
Bu çalışma; Uşak ili semt pazarlarında, rozet oluşturma döneminde toplanıp, taze olarak, satılan haşhaşların alkaloit içeriklerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Haşhaşın; kuru kapsülleri içerdiği alkaloitleri sebebiyle ilaç endüstrisinde ayrıca, tohumlarındaki yağı ve proteini ise insan ve hayvan beslenmesinde oldukça önemlidir. Uşak ve yöresinde; halk arasında rozet yapraklı dönemde taze olarak tüketilmesi alışkanlığı nedeniyle sebze olarak tüketilmesi de söz konusudur. Bu çalışma için, erken ilkbahar aylarında Uşak ilinin çeşitli köylerinden (Hocalar, Hatipler, Güre, Yavu Köyü, Koyunbeyli) getirilerek semt pazarlarında, rozet yapraklı dönemde taze olarak satışı yapılan haşhaşlardan bitki örnekleri satın alınmıştır. Satın alınan bitki örnekleri üzerinde bitki boyu, yaprak sayısı, yaprak eni gibi karakterlerde ölçümler yapılmış ve sonrasında bu bitkiler kurutulup öğütülmüştür. Kuru kök, kuru yaprak ve sürgün halindeki bitki aksamında alkaloit içeriği 3 tekrarlamalı olarak (% Morfin, Kodein, Tebain, Noskapin) HPLC cihazında belirlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre toplanan numunelerin tamamında morfin (1,1-3,8 mg/gr ya da % 0,11-0,38); tebain (0,0-0,024 mg/gr ya da % 0-0,0024); noskapin (0-0,036 mg/gr ya da % 0-0,0036) ve kodein (0-0,096 mg/gr ya da % 0-0,0096) arasında değişmiştir. Belirlenen özelliklerin korelasyon analizleri de yapılmıştır. Bu sonuçlara göre numunelerin morfin içeriklerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Özellikle yüksek morfinli çeşitlerin taze olarak tüketilmesinde dikkatli olunması gerektiği söylenebilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Anonim 2017. Çeşit Kataloğu 2016, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğü ss:175. Ankara
- Arslan N., Büyükgöçmen R. and Gümüşçü A. 2000. Oil and Morphine Contents of Turkish Poppy Populations. Field Crops Central Research Institute Journal. (9), 1-2 2000.
- Bernath J., Danos B., Veres T., Szanto J. and Tetenyi P. 1988. Variation in Alkaloids Production in Poppy Ecotypes: Responses to Different Environments. Biochem Syst Ecol 16(2):171-175.
- Demir, E., Sürmen, B., Özer, H., and Kutbay, H.G. 2017. Salıpazarı ve Çevresinde (Samsun/Türkiye) Doğal Olarak Yetişen Bitkilerin Etnobotanik Özellikleri. Karadeniz Fen Bil. Dergisi, 7(2), 68-78.
- Doğramacı S. ve Arslan N. 2016. Milli Çeşit Listesindeki Haşhaş Çeşit ve Melezlerinin Verim Öğeleri Üzerine Heterosis ve Heterobeltiosis Etkisinin Araştırılması. Gaziosmanpaşa Üniveristesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 33(3)236-244
- Düzgüneş, O., Kesici, T., Kavuncu, O. ve Gürbüz, F., 1987. Araştırma ve Deneme Metotları (İstatistik Metodları II). Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Yayın No:1021, Ders Kitabı: 295, Ankara.
- Endlová, L., Laryšová, A., Vrbovský, V., and Navrátilová. Z., 2015. Analysis of Alkaloids in Poppy Straw by High-Performance Liquid Chromatography. IOSR Journal of Engineering (IOSRJEN) ISSN (e): 2250-3021, ISSN (p): 2278-8719 Vol. 05, Issue 06 ||V3|| PP 01-07.
- Evren, N., Şener, B. ve Noyanalpan, N. 1988. Türkiye’de Elde Edilen Gelişmiş Haşhaş Kapsüllerinin Alkaloitleri Üzerine Araştırmalar. Türk Eczacıları Birliği Dergisi, 28: 61 (2), 45-47.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Konferans Bildirisi
Yazarlar
İbrahim Bulduk
0000-0001-6172-7738
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
7 Nisan 2020
Gönderilme Tarihi
22 Kasım 2019
Kabul Tarihi
13 Aralık 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020