Parçacık Fiziğinde Güncel Araştırmalar ve Eğilimler

Öz

Parçacık fiziğinin ana amacı, atomaltı parçacıkları araştırma, gözlemleme, özelliklerini belirleme ve yeni teoriler geliştirmedir. Bu alanla ilgili güncel araştırmalar uluslararası düzeyde CERN’de yürütülmekte, ülkemizde ise üniversitelerde yapılmaktadır. Bu anlayıştan hareketle Türkiye’de son beş yılda parçacık fiziği alanında yürütülen lisansüstü tezlerin incelenmesi ve güncel araştırma eğilimlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, 2020-2025 yılları arasında parçacık fiziği alanındaki lisansüstü tezlerin, yıllara, düzeylere ve üniversitelere göre dağılımı, araştırmacı ve danışman özellikleri, araştırma yöntemleri, konu alanları ve güncel eğilimler incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi ve doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Araştırma verileri Yükseköğretim Kurulu Tez Merkezi Veri Tabanında arşivlenen ve tam metin erişimine izin verilen yüksek lisans ve doktora tezlerinden toplanmıştır. Böylece Türkiye’deki üniversitelerde 2020-2025 yılları arasında yapılan 130 yüksek lisans ve 71 doktora tezi incelenmiştir. Araştırma sonunda parçacık fiziği ile ilgili tez sayısının 2025 yılına doğru giderek arttığı, en fazla tezin 2022 ve 2023 yıllarında yapıldığı, tezlerin dörtte üçünün 14 üniversitede yapıldığı görülmüştür. Tezlerde erkek araştırmacı sayısının kadınlardan iki kat, erkek tez danışmanların sayısının ise kadınlardan dört kat fazla olduğu, danışmanların yarıdan fazlasının profesör unvanlı olduğu saptanmıştır. Tezlerin yarıdan fazlasında deneysel yöntemin tercih edildiği, bunların hadron, bozon, mezon, CERN projeleri, lepton, nötrino ve Higgs ile ilgili olduğu belirlenmiştir. Parçacık Fiziği ile ilgili araştırmaların CERN çalışmalarından etkilendiği ve dünyamızdaki güncel gelişmelerin izlendiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu araştırmanın daha geniş yılları kapsayacak şekilde de yapılması önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Parçacık fiziği
• Yüksek lisans tezi
• Doktora tezi
• Araştırma eğilimi

Current Research and Trends in Particle Physics

Öz

The main goal of particle physics is to research, observe, determine the properties of subatomic particles, and develop new theories. Current research in this field is conducted internationally at CERN, while in Türkiye it is carried out at universities. Based on this understanding, this study aims to examine postgraduate theses in particle physics conducted in Türkiye over the last five years and to determine current research trends. For this purpose, the distribution of postgraduate theses in particle physics between 2020 and 2025 were scrutinized regarding years, levels, and universities as well as the characteristics of researchers and supervisors, research methods, subject areas, and current trends. A qualitative research method and document analysis technique were utilized in the study. Research data were collected from master's and doctoral theses archived in the Higher Education Council Thesis Center Database, for which full-text access is permitted. Thus, 130 master's and 71 PhD. Dissertations conducted at universities in Türkiye between 2020 and 2025 were examined. The research revealed that the number of theses related to particle physics is steadily increasing towards 2025, with the highest number of theses completed in 2022 and 2023. Three-quarters of these theses were conducted at 14 universities. It was found that the number of male researchers was twice that of female researchers, and the number of male thesis supervisors was four times that of female supervisors, with more than half of the supervisors holding the title of professor. More than half of the theses utilized experimental methods, and these studies focused on hadrons, bosons, mesons, CERN projects, leptons, neutrinos, and the Higgs boson. The study concluded that particle physics research is influenced by CERN studies and follows current global developments. It is recommended that this research be expanded to cover a wider timeframe.

Anahtar Kelimeler

• Particle physics
• Master's thesis
• PhD. Dissertations
• Research trend

Kaynakça

1. Doktora ve Yüksek Lisans Tezleri YÖK, https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ (Erişim Tarihi: 25.11.2025-05.12.2025).
2. Doğru, M., Gençosman, T., Ataalkın, A.N., & Şeker, F. (2012). Fen bilimleri eğitiminde çalışılan yüksek lisans ve doktora tezlerinin analizi. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 9(1), 49-64. https://www.tused.org/index.php/tused/article/view/420
3. Gülmez, E. (2018). CMS deneyindeki tüm Türk gruplarının katkıları, 1. Ulusal CERN İle İlgili Faaliyetler Çalıştayı, 04-05 Ekim 2018, TAEK RHTDB Yerleşkesi, Ankara.
4. Kamışcıoğlu, Ç. (2017). OPERA dedektöründeki nötrino-kurşun yüklü akım etkileşmelerinde hadron çokluk dağılımlarının incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi.
5. Kamışcıoğlu, Ç. (2018). Nötrino yüklü akım etkileşimlerinde çokluk dağılımlarının incelenmesi, 1. Ulusal CERN İle İlgili Faaliyetler Çalıştayı, 04-05 Ekim 2018, TAEK RHTDB Yerleşkesi, Ankara.
6. Kamışcıoğlu, Ç. (2019). Parçacık fiziğinde günümüz araştırmaları. 3. Uluslararası Sınırsız Eğitim ve Araştırma Sempozyumu (USEAS 2019) 3rd International Symposium Of Limitless Education And Research (Isler 2019), 24-27 Nisan2019 Bildiri Kitabı (s. 407-412), Ankara E-ISBN 978-605-82661-6-2.
7. Kaplan, E., Saraçoğlu, S., & Bektaş, O. (2022) Fen eğitimi alanında Türkiye’de yürütülmüş doktora tezlerinin tematik analizi. International Journal of Education and New Approaches, 5(1), 22-48. https://doi.org/10.52974/jena.1070415
8. Sönmez, D., & Hastürk, G. (2020). Türkiye’de fen eğitimi alanında doktora düzeyinde yapılan tez çalışmalarının bibliyografik analizi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9(5), 3174-3194. https://doi.org/10.15869/itobiad.736128