Eğitimcilerde Tükenmişlik, Yorgunluk ve Yılmazlık Arasındaki İlişki

Öz

Bu çalışma, 2022-2023 akademik yılında İstanbul'un Pendik, Tuzla ve Kartal ilçelerindeki eğitimcilerde tükenmişlik, yorgunluk ve yılmazlık arasındaki ilişkileri incelemektedir. Nicel bir yöntem olan ilişkisel tarama modeli kullanılmış ve 344 öğretmen ve eğitim yöneticisinden kolayda örnekleme yöntemiyle veri toplanmıştır. Toplanan veriler SPSS 21 programı ile; frekans analizi, yüzde hesaplamaları, t-testi, ANOVA ve korelasyon analizi gibi yöntemler kullanılarak analiz edilmiştir. Sonuçlar; katılımcıların duygusal tükenme alt boyutunda "orta" düzeyde, kişisel başarı ve duyarsızlaşma (depersonalizasyon) alt boyutlarında ise "düşük" düzeyde tükenmişlik yaşadıklarını, yorgunluk algısının tüm alt boyutlarda "düşük" seviyede, yılmazlık algısının ise "yüksek" seviyede olduğunu göstermiştir. Ayrıca, okul kademesi ve kıdem gibi demografik değişkenlere göre tükenmişlik, yorgunluk ve dayanıklılık arasında anlamlı farklılıklar olduğunu göstermiştir. Yorgunluk ve duygusal tükenme arasında yüksek pozitif korelasyon, yorgunluk ve kişisel başarı arasında düşük pozitif korelasyon, yılmazlık ve duyarsızlaşma arasında düşük negatif korelasyon bulunmaktadır. Bu bulgulara dayanarak, özellikle duygusal tükenmişlik düzeyinin daha yüksek olduğu ortaokul düzeyindeki eğitimciler için, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hedefe yönelik müdahaleler geliştirilmesi önerilmektedir. Ayrıca, yorgunluk ile duygusal tükenmişlik arasındaki güçlü pozitif ilişki göz önünde bulundurularak, yorgunluğu azaltmayı amaçlayan özel programların uygulanması tavsiye edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tükenmişlik
• yorgunluk
• yılmazlık
• eğitimci

The Relationship Between Burnout, Fatigue, and Resilience Among Educators

Abstract

This study examines the relationships between burnout, fatigue, and resilience among educators in the Pendik, Tuzla, and Kartal districts of Istanbul during the 2022-2023 academic year. A correlational survey model, a quantitative method, was used, and data were collected from 344 teachers and educational administrators through convenience sampling. The data were analyzed using SPSS 21, employing methods such as frequency analysis, percentage calculation, t-tests, ANOVA, and correlation analysis. The results indicated that participants experienced a "moderate" level of burnout in the emotional exhaustion sub-dimension, while the personal accomplishment and depersonalization sub-dimensions were at a "low" level. Fatigue perception across all sub-dimensions was also "low," whereas resilience perception was "high." Furthermore, significant differences were found between burnout, fatigue, and resilience when considering demographic variables like school level and seniority. There was a high positive correlation between fatigue and emotional exhaustion, a low positive correlation between fatigue and personal accomplishment, as well as a low negative correlation between resilience and depersonalization. Based on these findings, it is suggested that targeted interventions should be developed by the Ministry of National Education to address the moderate level of emotional exhaustion, especially for educators at the middle school level where this dimension is higher. Furthermore, specific programs aimed at mitigating fatigue are recommended, given its strong positive link with emotional exhaustion.

Keywords

• Burnout
• fatigue
• resilience
• educator

Kaynakça

1. Adin, M. R. (2019). Chalder yorgunluk ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması ve genç yetişkin bireylerde psikometrik özelliklerinin incelenmesi [Adaptation of the Chalder Fatigue Scale into Turkish and investigation of its psychometric properties in young adults] (Unpublished master's thesis, University of Hacettepe).
2. Akkaya, A., & Serin, H. (2020). The investigation of the relationship between academics’ person-organization fit and burnout levels. International Journal of Progressive Education, 16(4), 27–44. https://doi.org/10.29329/ijpe.2020.268.3
3. Akpınar, M. (2021). Öğretmenlerin yakın ilişki yaşantıları ve yılmazlık düzeylerinin psikolojik yardım alma tutumuna etkisinin incelenmesi [Investigation of the effect of teachers' close relationship experiences and resilience levels on attitudes toward seeking psychological help] (Unpublished master's thesis, University of Mehmet Akif Ersoy).
4. Akyürek, M. İ. (2020). Öğretmenlerde tükenmişlik [Burnout in teachers]. Dicle University Ziya Gökalp Faculty of Education Journal, 1(37), 35–47. http://dx.doi.org/10.14582/DUZGEF.2020.138
5. Argon, T., & Koçak, S. (2019). Öğretmenlerin mesleki yorgunluğu [Professional burnout in teachers]. Turkish Studies, 14(4), 2043–2069. http://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.23437
6. Aslan, M. (1995). Öğretmenlerin örgütsel stres kaynakları [Organizational stress sources in teachers] (Unpublished doctoral dissertation). İnönü University.
7. Babaoğlan, E. (2006). İlköğretim okulu yöneticilerinde tükenmişlik: Düzce ili örneği [Burnout in primary school administrators: A case study of Düzce province] (Unpublished doctoral dissertation, University of Abant İzzet Baysal).
8. Bahadır, E. (2009). Sağlıkla ilgili fakültelerde eğitime başlayan öğrencilerin psikolojik sağlamlık düzeyleri [Psychological resilience levels of students starting education in health-related faculties] (Unpublished master's thesis, University of Hacettepe).

9. Bailey, K. D. (1987). Methods of social research (3rd ed.). Free Press. Balcı, A. (2005). Sosyal bilimlerde araştırma yöntem teknik ve ilkeler [Research methods, techniques, and principles in social sciences]. Pegem Academy.
10. Balcı, B. D. (2021). Beden eğitimi öğretmenlerinin duygusal zeka ve mesleki tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Investigation of the relationship between emotional intelligence and professional burnout levels of physical education teachers] (Unpublished master's thesis, University of Akdeniz).
11. Baydar, H. Ö. (2013). İlkokul ve ortaokulda görev yapan beden eğitimi öğretmenlerinin yaşam doyumları ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. (Unpublished master's thesis, University of Gazi Üniversitesi).
12. Budak, G., & Sürvegil, O. (2005). Tükenmişlik ve tükenmişliği etkileyen örgütsel faktörlerin analizine ilişkin akademik personel üzerinde bir uygulama [An application on academic personnel regarding the analysis of burnout and organizational factors affecting burnout]. Dokuz Eylül University Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences, 20(2), 95–108.
13. Büyüköztürk, Ş. (2012). Örnekleme yöntemleri [Sampling methods] [PowerPoint slides]. http://w3.balikesir.edu.tr/~msackes/wp/wp-content/uploads/2012/03/BAYFinal-Konulari.pdf
14. Büyüköztürk, Ş. (2017). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı [Handbook of data analysis for social sciences] (23rd ed.). Pegem Academy. Büyüköztürk, Ş. (2019). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı [Handbook of data analysis for social sciences] (25th ed.). Pegem A Publishing.
15. Can, A. (2016). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi [Quantitative data analysis in the scientific research process using SPSS] (4th ed.). Pegem Academy.
16. Can, G., & Polat, C. (2015). Onkoloji hemşireliğinde kanıttan uygulamaya konsensus [From evidence to practice in oncology nursing consensus]. In G. Can (Ed.), Yorgunluk [Fatigue] (pp. 107–122). Nobel Medical Bookstores.
17. Carayon, P., & Zijlstra, F. (1999). Relationship between job control, work pressure and strain: Studies in the USA and in the Netherlands. Work and Stress, 13(1), 32–48. https://doi.org/10.1080/026783799296174
18. Cella, M., & Chalder, T. (2010). Measuring fatigue in clinical and community settings. Journal of Psychosomatic Research, 69(1), 17–22. https://doi.org/10.1016/j.jpsychores.2009.10.007
19. Chalder, T., Berelowitz, G., Pawlikowska, T., Watts, L., Wessely, S., & Wright, D. (1993). Development of a fatigue scale. Journal of Psychosomatic Research, 37(2), 147–153. https://doi.org/10.1016/0022-3999(93)90081-P
20. Connor, K. M., & Davidson, J. R. T. (2003). Development of a new resilience scale: The Connor-Davidson Resilience Scale (CD-RISC). Depression and Anxiety, 18(1), 76–82. https://doi.org/10.1002/da.10113 Coutu, D. L. (2002). How resilience works? Harvard Business Review, 80(5), 46–55.
21. Cypress, B. K. (1978). Office visits to internists: The National Ambulatory Medical Care Survey, United States, 1975. Vital Health Statistics, 1(36), 1–70.
22. Çam, O. (1992). Tükenmişlik envanterinin geçerlik ve güvenirliğinin araştırılması [Investigation of the validity and reliability of the burnout inventory]. In VII. National Psychology Congress Scientific Studies Handbook (pp. 155–166).
23. Çam, O. (1998). Tükenmişlik üzerine yapılmış bir değerlendirme [An evaluation of burnout]. Ege University Journal of Nursing School, 14(1), 8.
24. Çelik, G. (2011). İlköğretim okullarında örgütsel ayrımcılık ve öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerine etkisi [Organizational discrimination in primary schools and its impact on teachers' burnout levels] (Unpublished master's thesis, University of Sakarya).
25. Çetinkaya, H. (2017). Okul yöneticilerinin toksik (zehirli) liderlik davranışları ile öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki [The relationship between toxic leadership behaviors of school administrators and the burnout levels of teachers] (Unpublished master's thesis, University of Pamukkale).
26. Çokluk, O. (2014). Örgütlerde tükenmişlik [Burnout in organizations]. In C. Elma & K. Demir (Eds.), Contemporary approaches, practices, and issues in management (pp. 117–143). Anı Publishing.
27. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları [Multivariate statistics for social sciences: SPSS and LISREL applications]. Pegem Academy.
28. Çolak, Y. (2017). İlkokul ve ortaokullarda görev yapan yönetici ve öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi [Investigation of burnout levels of administrators and teachers working in primary and secondary schools] (Unpublished master's thesis, University of Gaziantep).
29. Dearden, L. (2004). Recent changes in the returns to education and training in the UK. Research in Economics, 58(1), 75–94.
30. Deckard, G., Meterko, M., & Field, D. (1994). Physician burnout: An examination of personal, professional and organizational relationships. Medical Care, 32(1), 745–754. https://doi.org/10.1097/00005650-199407000-00007
31. Deliorman, R. B., Boz, İ. T., Yiğit, İ., & Yıldız, S. (2009). Tükenmişliği ölçmede alternatif bir araç; Kopenhag tükenmişlik envanterinin Marmara Üniversitesi akademik personeli üzerine uyarlanması [An alternative tool for measuring burnout: Adaptation of the Copenhagen Burnout Inventory on the academic staff of Marmara University]. Journal of Management, 63(1), 77–98.
32. Demirbaş, M. (2015). Bilimsel araştırma ve özellikleri [Scientific research and its characteristics]. In M. Metin (Ed.), Educational research methods from theory to practice (pp. 4–19). Pegem Academy.
33. Diri, M. S. (2015). Ortaokul öğretmenlerinin iş doyumlarının mesleki tükenmişlik düzeylerine etkisi: Aydın ili örneği [The impact of job satisfaction on the professional burnout levels of middle school teachers: A case study of Aydın province] (Unpublished master's thesis, University of Adnan Menderes).
34. Dorman, J. (2003). Testing a model for teacher burnout. Australian Journal of Educational & Developmental Psychology, 3(1), 35–47.
35. Ergin, C. (1992). Doktor ve hemşirelerde tükenmişlik ve Maslach tükenmişlik ölçeğinin uyarlanması [Burnout in doctors and nurses and adaptation of the Maslach Burnout Inventory]. In Proceedings of the 7th National Psychology Congress (pp. 56–59). Ergül, T.P. (2020). Öğretmenlerin örgütsel sessizlik ve mesleki tükenmişlikleri arasındaki ilişki ve bazı değişkenlere göre incelenmesi. (Unpublished master's thesis, University of Gazi Üniversitesi).
36. Erkoç, N. (2019). İlkokul yöneticilerinin yılmazlık, duygusal zekâ ve yönetsel etkililik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Investigation of the relationship between resilience, emotional intelligence, and managerial effectiveness levels among elementary school administrators] (Unpublished master's thesis, University of İnönü).
37. Farber, B. A. (1984). Stress and burnout in suburban teachers. Journal of Educational Research, 77(6), 325–332. https://doi.org/10.1080/00220671.1984.10885550
38. Fırat, M., Kanbay, Y., Utkan, M., & Demir Gökmen, B. (2021). Ergenlerde yorgunluk üzerine etkili faktörlerin yapısal eşitlik modeli ile incelenmesi [Investigation of factors affecting fatigue in adolescents using structural equation modeling]. OPUS International Journal of Society Researches, 18(40), 2665–2682. https://doi.org/10.26466/opus.907000
39. Greenberg, M. T., & Brown, J. L. (2017). Teacher stress and health: Effects on teachers, students, and schools. In A. M. Rossi, P. L. Perrewe, & S. L. Sauter (Eds.), Stress and quality of working life (pp. 161–188). Springer.
40. Ha, H., Jeong, D., Hahm, B. J., & Shim, E. J. (2018). Cross-cultural validation of the Korean version of the Chalder Fatigue Scale. International Journal of Behavioral Medicine, 25(3), 351–361. https://doi.org/10.1007/s12529-017-9701-0
41. Hablemitoğlu, Ş., & Özmete, E. (2012). Sosyal çalışmacıların iş yaşamı kalitesi: Şefkat yorgunluğu, tükenmişlik, stres kaynakları, iş tatmini ve kariyer olanakları [Quality of work life among social workers: Compassion fatigue, burnout, sources of stress, job satisfaction, and career opportunities]. Ankara Journal of Health Sciences, 1(1), 171–213. https://doi.org/10.1501/Asbd_0000000013
42. Hair, J., Anderson, R., Black, B., & Babin, B. (2016). Multivariate data analysis. Pearson Education. Hakanen, J. J., Bakker, A. B., & Schaufeli, W. B. (2006). Burnout and work engagement among teachers. Journal of School Psychology, 43(6), 495–513. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2005.11.001
43. Howell, D. C. (2002). Statistical methods for psychology (5th ed.). Duxbury Press.
44. Iwanicki, E. F. (1983). Toward understanding and alleviating teacher burnout. Theory Into Practice, 22(1), 27–32.
45. Ingersoll, R. M., & Strong, M. (2011). The impact of induction and mentoring programs for beginning teachers: A critical review of the research. Review of Educational Research, 81(2), 201–233. https://doi.org/10.3102/0034654311403323
46. Irmak, M., & Izgar, H. (2015). Matematik öğretmenlerinin yılmazlık düzeyleri üzerine bir inceleme. Bayburt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(2): 446-459.
47. Izgar, H. (2003). Okul yöneticilerinde tükenmişlik [Burnout among school administrators]. Nobel Publishing.
48. Izgar, H. (2014). Endüstri ve örgüt psikolojisi [Industrial and organizational psychology]. Eğitim Publishing.
49. Karabulut, N. (2015). Okul yöneticilerinin yılmazlık düzeyleri ve denetim odağı ile ilişkisi [The relationship between school administrators' resilience levels and their locus of control] (Unpublished master's thesis, University of Ankara).
50. Karaırmak, Ö. (2010). Establishing the psychometric qualities of the Connor Davidson Resilience Scale (CD-RISC) using exploratory and confirmatory factor analysis in a trauma survivor sample. Psychiatry Research, 179(3), 350–356. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2009.09.012
51. Karasar, N. (2013). Bilimsel araştırma yöntemi [Scientific research method]. Nobel Publishing.
52. Kaya, Ç., & Altınkurt, Y. (2018). Öğretmenlerin psikolojik sermayeleri ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkide psikolojik ve yapısal güçlendirmenin rolü [The role of psychological and structural empowerment in the relationship between teachers' psychological capital and burnout levels]. Education and Science, 43(193). http://dx.doi.org/10.15390/EB.2018.6961
53. Kenthaber. (2022, November 24). Eğitimciler arasında artan tükenmişlik: Ulusal bir kaygı [Increasing burnout among educators: A national concern]. https://www.kenthaber.com.tr/egitimde-tukenmislik-ulusal-bir-kaygi
54. Kırımoğlu, H., Yıldırım, Y., & Temiz, A. (2010). İlk ve ortaöğretim okullarında görev yapan beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin yılmazlık düzeylerinin incelenmesi (Hatay ili örneği). Niğde Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi 4 (1): 88-97.
55. Kıvrak, M. (2019). Ortaöğretim okul yöneticilerinin tükenmişlik düzeyleri ile yaşam doyumları arasındaki ilişki [The relationship between the burnout levels and life satisfaction of secondary school administrators] (Unpublished master's thesis, University of Pamukkale).
56. Klusmann, U., Aldrup, K., Roloff, J., Lüdtke, O., & Hamre, B. K. (2021). Does instructional quality mediate the link between teachers’ emotional exhaustion and student outcomes? A large-scale study using teacher and student reports. Journal of Educational Psychology, 1(2), 1–20. https://doi.org/10.1037/edu0000703
57. Klusmann, U., Kunter, M., Trautwein, U., Lüdtke, O., & Baumert, J. (2008). Teachers' occupational well-being and quality of instruction: The important role of self-regulatory patterns. Journal of Educational Psychology, 100(3), 702–715. https://doi.org/10.1037/0022-0663.100.3.702
58. Kocaoğlu, M. (2022). Okul yöneticilerinin liderlik tarzları, okul iklimi ve öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi: Zonguldak ili örneği [Investigation of school administrators' leadership styles, school climate, and teachers' burnout levels: The case of Zonguldak province] (Unpublished master's thesis, University of Zonguldak Bülent Ecevit).
59. Lew, W. J. F. (1977). Teaching and the teacher’s personality. Education Journal, 7(3), 9–20.
60. Limon, İ. (2019). Eğitim örgütlerinde değişim yorgunluğu, eğitim politikaları bağlamında moral yitimi ve iş performansı arasındaki ilişki [The relationship between change fatigue, moral erosion in education policies, and job performance in educational organizations] (Unpublished master's thesis, University of Bolu Abant İzzet Baysal).
61. Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Organizational Behavior, 2(5), 99–113. https://doi.org/10.1002/job.4030020205
62. Maslach, C., & Jackson, S. E. (1985). The role of sex and family variables in burnout. Sex Roles: A Journal of Research, 12(7–8), 837–851. https://doi.org/10.1007/BF00287876
63. Maslach, C., Schaufeli, W. B., & Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 52(1), 397–422. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397
64. McCormack, N., & Cotter, C. (2013). Managing burnout in the workplace: A guide for information professionals. Elsevier Science & Technology. https://www.proquest.com/books/managing-burnout-workplace/docview/2131279263/se-2?accountid=15572
65. Milliyet. (2021, November 24). Türkiye'de öğretmen tükenmişliği artıyor [Teacher burnout is increasing in Turkey]. Milliyet Gazetesi, https://www.milliyet.com.tr/gundem/ogretmen-tukenmisligi-yukseliyor-6651144
66. Muldary, T. W. (1983). Burnout and health professionals: Manifestations and management. Springer Publishing Company.
67. Morriss, R., Wearden, A., & Mullis, R. (1998). Exploring the validity of the Chalder Fatigue Scale in chronic fatigue syndrome. Journal of Psychosomatic Research, 45(5), 411–417. https://doi.org/10.1016/S0022-3999(98)00022-1
68. Murray, G. M. (1972). A kind of harmony. English in Education, 6(1), 38–44.
69. Ökmen, V. (2021). Kamu çalışanlarında tükenmişlik ve iş performansı ilişkisinde denetim odağının rolü: Bilecik Belediyesi örneği [The role of locus of control in the relationship between burnout and job performance among public employees: The case of Bilecik Municipality] (Unpublished master’s thesis, University of Bilecik Şeyh Edebali).
70. Ömeroğlu, M. (2015). Anaokulu öğretmenlerinin okuldaki stres belirtileri, stres kaynakları, bu stres kaynakları ile başa çıkma yolları ve yaşadıkları örgütsel stresin performanslarına etkisi nedir? [What are the stress symptoms, sources of stress, coping mechanisms, and the impact of organizational stress on the performance of preschool teachers?] (Unpublished master’s thesis, University of Akdeniz).
71. Özdamar, K. (2002). Paket programlar ile istatiksel veri analizi [Statistical data analysis with packaged software] (4th ed.). Kaan Publishing.
72. Özdemir İşman, T. (2022). Okul idarecilerinin birey-örgüt uyumları ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki [The relationship between school administrators' person-organization fit and their burnout levels] (Unpublished master’s thesis, University of Maltepe).
73. Özkapu, Y. (2019). Suriyeli çocuklarla çalışan psikolojik danışmanların, kişilik özellikleri ve öz yeterlik algılarının psikolojik sağlamlıkları üzerindeki etkisi [The effect of psychological counselors' personality traits and self-efficacy perceptions on their psychological resilience while working with Syrian children] (Unpublished master’s thesis, University of Marmara).
74. Özkaya, H. (2006). Yatılı ilköğretim bölge okulu ve ilköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin öğretmen görüşleri açısından karşılaştırılması [A comparison of burnout levels among teachers working in regional boarding schools and elementary schools based on teacher perceptions] (Unpublished master’s thesis, University of Çanakkale Onsekiz Mart).
75. Polat, Ş., & Özdemir, M. (2018). Ortaokul öğrencilerindeki eğitim stresi, okul tükenmişliği ve okula yabancılaşma arasındaki ilişkilerin incelenmesi [Investigation of the relationship between educational stress, school burnout, and alienation from school among middle school students]. Kastamonu Journal of Education, 26(5), 1395–1406. https://doi.org/10.24106/kefdergi.1848
76. Sağlam, Ç. A. (2011). Akademik personelin sosyo-demografik özelliklerinin tükenmişlik düzeyleri ile ilişkisi [The relationship between the socio-demographic characteristics of academic staff and their levels of burnout]. Mustafa Kemal University of Social Sciences Institute, 8(15), 407–420.
77. Schaufeli, W., & Enzmann, D. (1998). The burnout companion to study and practice: A critical analysis. CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781003062745
78. Schaufeli, W. B., & Taris, T. W. (2005). The conceptualization and measurement of burnout: Common ground and worlds apart. Work & Stress, 19(3), 256–262. https://doi.org/10.1080/02678370500385913
79. Scheffé, H. (1953). A method for judging all contrasts in the analysis of variance. Biometrika, 40(1–2), 87–104. https://doi.org/10.1093/biomet/40.1-2.87
80. Seçer, İ. (2019). SPSS ve Lisrel ile pratik veri analizi [Practical data analysis with SPSS and LISREL] (2nd ed.). Anı Publishing.
81. Sekaran, U. (2000). Research methods for business: A skill-building approach. Wiley.
82. Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2018). Job demands and job resources as predictors of teacher motivation and well-being. Social Psychology of Education, 21(5), 1251–1275. https://doi.org/10.1007/s11218-018-9464-8
83. Sönmezer, B. (2015). Öğretmenlerin tükenmişlik ve psikolojik dayanıklılık düzeylerinin incelenmesi [Investigation of teachers' burnout and psychological resilience levels] (Unpublished master’s thesis, University of Erciyes).
84. Şahin, H., & Dursun, A. (2009). Okul öncesi öğretmenlerinin iş doyumları: Burdur örneği [Job satisfaction of preschool teachers: The case of Burdur]. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education, 1(18), 160–179.
85. Taşpınar, M. (2017). Sosyal bilimlerde SPSS uygulamalı nicel veri analizi [Quantitative data analysis with SPSS applications in social sciences]. Pegem Academy.
86. Travers, C. (2017). Current knowledge on the nature, prevalence, sources and potential impact of teacher stress. In C. McIntyre & S. McKinney (Eds.), Educator stress (pp. 23–54).
87. Tümkaya, S. (1996). Öğretmenlerdeki tükenmişlik, görülen psikolojik belirtiler ve başa çıkma davranışları [Burnout, psychological symptoms, and coping behaviors among teachers] (Unpublished doctoral dissertation, University of Çukurova).
88. Ulutaşdemir, N. (2012). Kilis kent merkezinde görev yapan öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri ve etkileyen faktörlerin incelenmesi [An investigation of the burnout levels of teachers working in Kilis city center and the factors affecting them] (Unpublished doctoral dissertation, University of Fırat).
89. Usta, N. (2012). İş stresinin ilköğretim okullarında görev yapan yöneticilerin davranışlarına etkisi: Edirne İli Örneği [The effect of job stress on the behaviors of administrators working in primary schools: The case of Edirne] (Unpublished master’s thesis, University of Trakya).
90. Varış, F. (1994). Eğitim bilimine giriş [Introduction to educational science]. Atlas Publishing House.
91. Wasden, S. T. (2014). A correlational study on transformational leadership and resilience in higher education leadership (Unpublished doctoral dissertation, University of Idaho).
92. White, P. D., Sharpe, M. C., Chalder, T., DeCesare, J. C., & Walwyn, R. (2007). Protocol for t he PACE trial: A randomised controlled trial of adaptive pacing, cognitive behaviour therapy, and graded exercise, as supplements to standardised specialist medical care versus standardised specialist medical care alone for patients with the chronic fatigue syndrome/myalgic encephalomyelitis or encephalopathy. BMC Neurology, 7(1), 6. https://doi.org/10.1186/1471-2377-7-6
93. Wong, W. S., & Fielding, R. (2010). Construct validity of the Chinese version of the Chalder Fatigue Scale in a Chinese community sample. Journal of Psychosomatic Research, 68(1), 89–93. https://doi.org/10.1016/j.jpsychores.2009.05.008
94. Yalçın, S. (2013). İlköğretim okulu öğretmenlerinin mesleki tükenmişlik düzeyleri ile stres, psikolojik dayanıklılık ve akademik iyimserlik arasındaki ilişki. (Unpublished master’s dissertation, University of Gazi Üniversitesi).
95. Yazıcıoğlu, Y., & Erdoğan, S. (2004). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri [SPSS-applied research methods in scientific research]. Detay Publishing.
96. Yeniçeri, Ö., Demirel, Y., & Seçkin, Z. (2009). Örgütsel adalet ile duygusal tükenmişlik arasındaki ilişki: İmalat sanayi çalışanları üzerine bir araştırma [The relationship between organizational justice and emotional burnout: A study on employees in the manufacturing industry]. Karamanoğlu Mehmetbey University Journal of Social and Economic Researches, 1(1), 83–99.
97. Yıldırım, G. (2016). Okul öncesi öğretmenlerinin meslekten tükenmişlik ve psikolojik yılmazlık düzeyi ilişkisi. Turkish Studies, 11(14): 811-826.
98. Young, P. V. (1968). Bilimsel sosyal incelemeler ve araştırma [Scientific social surveys and research] (G. Bingöl & N. İşçil, Trans.). Ege Printing House.