A Group of Terracotta Lamps from Selçuk University Museum

Yıl 2025, Sayı: 54, 317 - 328, 20.12.2025

Nizam Abay , Cüneyt Öz

https://doi.org/10.21497/sefad.1682232

Öz

This study focuses on ten terracotta lamps that were donated to the Selçuk University Museum collection between 2019 and 2020. Although the museum's collection of terracotta lamps is small, it is believed to contain many different types. The lamps were analysed and categorised into nine types (Howland Type 25A, 25B Prime, 30A, Tea-pot, Loeschcke Type 4 and 8, Broneer Type 27, Amorium Type and Waagé Type 60a) based on their nose and body profiles. The earliest of the lamps is dated to the late 5th century BC, and the latest to the 7th-8th century AD. The density is between the 1st and 2nd century AD. The lamps are decorated with mythological scenes (Nymphe Amaltheia and goat), masks (slave masks), rosettes (leaf-shaped) and floral motifs (vine branches and grape clusters). Only one example has a handle in the form of a human portrait. The clays are tempered with mica and lime and coloured in shades of red, yellow and pink. The slip is also close to the clay colour. Since they were donated to the museum, their provenance is unknown. An attempt was made to overcome this situation by analogy. As a result of the analyses, it was found that the only example is of Anatolian (Amorium) production.

Anahtar Kelimeler

Terracotta Lamps , Selcuk University Museum , Hellenistic , Roman , Byzantine Period

Selçuk Üniversitesi Müzesinden Bir Grup Pişmiş Toprak Kandil

Öz

Çalışmanın konusunu, Selçuk Üniversitesi Müzesi koleksiyonuna 2019-2020 yılları arasında bağış yoluyla gelen on adet pişmiş toprak kandil oluşturmaktadır. Müze koleksiyonundaki kandil sayısının az olmasına rağmen çok fazla ve çeşitli tip barındırdığı anlaşılmıştır. Burun ve gövde profillerine göre dokuz farklı tipte (Howland Tip 25A, 25B Prime, 30A, Demlik Form (Tea-pot), Loeschcke Tip 4, 8, Broneer Tip 27, Amorium Tip, Waagé Tip 60a) incelenmişlerdir. Kandillerin en erken tarihlisi MÖ 5. yüzyıl sonlarına, en geç olanı ise MS 7-8. yüzyıla tarihlenmiştir. Yoğunluk MS 1-2. yüzyıl aralığındadır. Kandillerin üzerinde mitolojik sahneler (Nymphe Amaltheia ve keçi), masklar (köle maskları), rozetler (yaprak şekilli) ve bitkisel motifler (asma dalları ve üzüm salkımları) yer almaktadır. Kandillerden birisinin kulbu insan portresi şeklinde yapılmıştır. Killeri mika ve kireç katkılı olup kırmızı, sarı ve pembe tonlarındadır. Astarları da kil rengine yakındır. Müzeye bağış yoluyla geldikleri için bulundukları yerler belli değildir. Bu durum analoji yöntemiyle aşılmaya çalışılmıştır. Yapılan incelemeler neticesinde tek örneğin Anadolu üretimi olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Pişmiş Toprak Kandiller , Selçuk Üniversitesi Müzesi , Hellenistik , Roma , Bizans Dönemi

Etik Beyan

Etik Beyandan muaftır.

Destekleyen Kurum

Çalışma için herhangi bir kurumdan mali destek alınmamıştır

Teşekkür

Eserleri çalışmamıza izin veren Selçuk Üniversitesi Müze Müdürü Sayın Ahmet Pamukçu’ya teşekkürü bir borç biliriz. Çalışmaya konu olan pişmiş toprak kandiller Aydın Dikmen tarafından bağışlanmıştır.

Kaynakça

• Bailey, D. M. (1975). A catalogue of the lamps in the British Museum I. Greek, Hellenistic and Early Roman pottery lamps. London: British Museum Publications Ltd.
• Bailey, D. M. (1980). A catalogue of the lamps in the British Museum II. Roman lamps made in Italya, London: British Museum Publications Ltd.
• Bailey, D. M. (1988). A catalogue of the lamps in the British Museum III. Roman provincial lamps, London: British Museum Publications Ltd.
• Broneer, O. (1930). Corinth IV/II. Terracotta lamps. Cambridge: Harvard University Press.
• Broneer, O. (1977). Isthmia III. Terracotta lamps. Princeton: American School of Classical Studies at Athens.
• Bruneau, P. (1965). Exploration archéologique de Delos XXVI: les lampes. Paris: Rue de Médicis.
• Bussiére, J. & Wohl, B. L. (2017). Ancient lamps in the J. Paul Getty Museum. Los Angeles: Getty Publications.
• Bussiére, J. (2000). Lampes antiques d’Algérie. Monographies instrumentum 16. Montagnac: éditions monique mergoil.
• Chrzanovski, L. & Zhuravlev, D. (1998). Lamps from Chersonesos in the state Historical Museum – Moscow. Roma: “L’erma” di Bretschneider.
• Gassner, V. (1997). Das südtor der Tetragonos-Agora: keramik und kleinfunde. Wien: Österreichische Akademie der Wissenschaften.
• Hayes, J. W. (1980). Ancient lamps in the Royal Ontario Museum 1: greek and roman clay lamps a cataloque. Toronto: The Alger Press.
• Heimerl, A. (2001). Die römischen lampen aus Pergamon: vom beginn der kaiserzeit bis zum ende des 4. Jhs. n. Chr. New York: Walter de Gruyter.
• Hellmann, M.-C. (1987). Lampes antiques de la bibliothéque nationale II. fonds général: lampes pré-romaines et romaines. Paris: Bibliothéque Nationale.
• Howland, R. H. (1958). The Athenian Agora IV: Greek lamps and their survivals. Princeton: The American School of Classical Studies at Athens.
• Iványi, D. (1935). Die Pannonischen lampen: eine typologisch-chronologische übersicht. Budapest: Dr. Anton Wessely und Josef Wessely.
• Kassab-Tezgör, D. & Sezer, T. (1995). İstanbul Arkeoloji Müzeleri pişmiş toprak kandiller kataloğu I: protohistorik, Arkaik, Klasik ve Hellenistik dönemler. İstanbul: Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü.
• Leibundgut, A. (1977). Die römischen lampen in der Scweiz. Eine kultur und handelsgeschichtliche studie. Bern: Francke Verlag.
• Lightfoot, C. S. (2021). The Cesnola collection of Cypriot art. Terracotta oil lamps. New Haven and London: Yale University Press.
• Loeschcke, S. (1919). Lampen aus Vindonissa. Ein beitrag zur geschicte von Vindonissa und des antiken beleuchtungswesens. Zürich.
• Mitsopoulos-Leon, V. (2007). Die basilika am staatsmarkt in Ephesos 2. teil: funde klassischer bis römischer zeit. Wien: Österreichische Akademie der Wissenschaften.
• Młynarczyk, J. (2013). Terracotta oil lamps from Qumran: the typology. Revue Biblique 120/1, 99-133.
• Oziol, T. (1977). Salamine de Chypre VII. Les lampes du Musée de Chypre. Paris: Diffusion de Boccard.
• Öz, C. (2014). Silifke Müzesi’nde bulunan pişmiş toprak kandiller (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Perlzweig, J. (1961). The Athenian Agora VII. Lamps of the roman period: first to seventh century after christ. New Jersey: J.J. Augustin Glückstadt.
• Radt, W. (1986). Lampen und Beleuchtung in der Antike. Antike Welt 17/1, 40-58.
• Scheibler, I. (1976). Kerameikos XI: griechische lampen. Berlin: Walter de Gruyter&Co.
• Szentléleky, T. (1969). Monumenta antiquitatis Hungarica I. Ancient lamps. Budapest: Adolf M. Hakkert Publisher.
• Waldhauer, O. (1914). Kaiserliche Ermitage. Die antiken tonlampen. St-Petersburg.